संपादकीय - ३५: उभे आनी आड खांबे

’एक सांखोव भांदुंक खांबे गर्जेचे, पूण फकत्त खांब्यांनी सांखोव जायना, ताका आड खांबेयी गर्जेचे’

उभे आनी आड खांबे

वरस : २००७

मयनो : माय

हऱ्येका भासेंतल्या साहित्याक ’जनरेशन ग्याप’ (पिळगे मधलो अंतर) एक समस्सो. हऱ्येका भासांनी आसचे साहिती वेवेगळ्या काळाचे, वेवेगळ्या कालेतिचे, वेवेगळ्या चिंत्पाचे म्हणतच कोंकणी भासेचें साहित्य कांय अथवेंच न्हंय. आमचा कोंकणेंत हें जनरेशन ग्याप आसा म्हळ्ळें सत कोणाक दिसोन‌यी दिसानातलेपरीं केलां जाव्येत वा कोणाक दिसोन‌यी अपणाक कितें पडोन गेलां म्हळ्ळ्या चिंत्पान त्येशीं चडीत गुमान दीवंक ना तर‌यी हो समस्सो परिहार कर्चो भोव गर्जेचो.

हो समस्सो कसलो?

खंच्याय भासेंत जर भास उरल्या तर ताचो व्हापार जाल्लेनिमतीं. आनी हो व्हापार जांवच्यो वाटो रुतां कर्चे साहिती जावनासात. गावपी गायतीत, नट नटन कर्तीत पूण तांकां मुळाचें पाठ‌थळ गर्जेचें जावनासा साहित्य. पदां-गितां नासतां गावप्यान गांवचें तर‌यी कितें? नटन करुंक‌यी जोक्तें संभाशण गर्जेचें न्हंय‌गी? अशें म्हणतच साहीत खरेंच जावन एका भासेचा व्हाडावळेक भोव महत्वाचो पात्र घेता म्हळ्ळें सत.

संसाराची परिगत जशी दिसान‌दीस बदलोन येता, तेच्च‌परीं हऱ्येका भासाचे साहिती त्या तेकीद अपल्या चिंत्पाची धार, दिशा बदलितात. थोडे शिकपान, थोडे जाण्वायेन, थोडे समजणेंत, थोडे जोक्त्या वाचपांत अपली चिंत्पा सकत चडयतात. साहीत रचून अनभोग जोडतात आनी अशें अनभोग जोड‌ल्लेपरिंच थोडीं अपल्या मतिचीं दारां उग्तिंच दवर्तात आनी थोडीं धांप्तात - हें त्या त्या साहितिच्या मनोगतेचेर आसा. खंच्याय भासेंत खंच्याय साहितीक ह्या संसारांत अपणाचें शिकोन जालें म्हण ना. मोर्तासर शिकोंक आसताच. जो कोण साहिती (अर्धो कोळसो) अपणाक लाभ‌ल्ली जाण्वाय वर्ती देखून अपल्या मतिचें दार धांप्ता, तसलो हेरां थावन शिकोंक वचाना, बगार अपणा थावन हेरांनी शिकाजय म्हण आंवडेता - हें चिंत्पाचें अशीर‌पण.

आतां फकत्त आमचा कोंकणेविशीं उलंवचें तर - आमचा कोंकणेंत‌य असले साहिती दरबसत आसात. कांय एक दोन प्रशस्थी लाभल्यो तर जालें - ते जिवे सांत. कोंकणेंत तांचें नांव अमर. आनी तांचा मतिचीं दारां बंध. पूण खरेंपणीं एका साहितीक खंच्याय प्रशस्थेंत मेजुंक साध्य आसा? धाखलो: कोंकणी कादंबरिचो बापूय म्हण नांवाडदीक जाल्ल्या जो.सा.अलवारिसाचाया एका कादंबरेक‌यी अकाडेमी प्रशस्थी लाभोंक ना. तर अकाडेमेची प्रशस्थी लाभ‌ल्ल्या कादंबरिकारांच्यो कादंबरियो जो.सा.अलवारिसाच्या कादंबरेंच्याकी उंचल्यो म्हण जालें? दे|लुवीस मसकरेञ तसलो कवी कोंकणेंत अजून उदेवंक ना म्हणतात - हाका कसलीच प्रशस्थी मेळोंक ना. तशें आसतां खंचीय प्रशस्थी खंच्याय साहितीक महान करुंक सकाना. अशें चिंतचे आसतीत तर ते खरेंच आळम्याचा चिंत्पाचे. ताचे पंदा कितेंच किरलाना.

अशें म्हणोन म्हजो इरादो कोणाक‌य कुपांचेर चडंवचो वा कोणायकी कुपांचेर थावन वोडन घाल्चो न्हंय. ह्या समस्स्याचेर इल्लो उज्वाड फांकंवचो. आमचा कोंकणेंत जायते असले उभे खांबे आसात, अपलेसतकीं महान साहिती जावन व्हाडोन उरल्यात. ताणीं रच‌ल्ल्या साहित्यांत, तांकां मेळ‌ल्ल्या प्रशस्थ्यांनी तांकां उभो खांबो केला - खरें. पूण कोणायक‌यी आड खांबे जावंक नाका. कित्याक? कसले ते आड खांबे?

जशें हेर भासांनी आसचेपरीं आमचा कोंकणेंत‌यी जायते उदेवन येंवचे साहिती आसात. असल्यांक कितलेश्यांक आमचे महान साहितीक वळकतात आनी तांचा साहित्याचेर अर्सो धर्तात? अपणान वीस, तीस, चाळीस, पन्नास वर्सां कोंकणी साहितीक सेवा केल्या म्हणचा कितलेश्या साहितिंनी उदेवन येंवचा साहितिंचा बुकांचेर कांय विमर्सो वा समीक्षा केल्या? तर हाणीं ह्या वीस, तीस, चाळीस वर्सांनी पिकयिल्ले गडाय वा गोंयटां कोणाखातीर? ही मनोगत खरेंच जावन भासेचेर प्रभाव घाल्ता कशें पळेयां - जेदनां पऱ्यांत असली मनोगतेंत आमचे उभे खांबे आसतीत, तेदोळ पऱ्यांत उदेवन येंवचे साहिती तसल्यांक खायस कर्चें सोड - वाचुंक‌यी वचानांत. अशें उभजता खोड - ’आमचें साहित्य बूस - कुंडो’ (माफ कर बाब स्टीफन क्वाड्रस तुजो सब्ध व्हापार‌ल्ल्याक).

हांगासर म्हजो इरादो मालघड्यांक वा उदेवन येंवचा साहितिंचा कुल्यांक चिमटो काडचो भिल्कूल न्हंय. हो अंतर कित्याक?

आमचा साहित्याक आड खांबे जाय. आमीं खांबे भांदुंक सक्तांव पूण फकत्त उभ्या खांब्यांनी सांखोव जायना, सांखोव जावंक आड खांबे गर्जेचे - आनी एक सांखोव मात्र एका गांवा थावन अन्येका गांवाक पाववंक सक्ता. (मधें जनरेशन ग्याप म्हळ्ळी नंय आसा).

आड खांबे जांवचें कोणे?: हें सवाल भोव गर्जेचें. आड खांबो जाल्ल्यांक खडपाचें काळीज आसचें गर्ज आसा, घुगिची दीश्ट आसची गर्जेची जावनासा. कित्याक म्हळ्यार ह्या आड खांब्यांचेर लोक चलोन वेतासतां, त्या आड खांब्यांचेर पांय दवर्ता, गुड्डायता, शिंपी उडयता, वेवेगळ्यो खेबडायो कर्ता. कोंकणेच्या मट्टाक सांगचें तर वेवेगळ्या रितीर ससार जावंक पडता, लज-नालिसाय-अणकोणें भोगुंक पडता. तर‌यी घुगिची दीश्ट कित्याक म्हळें हावें? घूग दिसाक पळेवंक सकाना. फात्राचें काळीज कित्याक म्हळें हावें? तांतूं दूक ना.

जेदनां पऱ्यांत असले आड खांबे आमचा कोंकणेंत नांत वा उदेनांत, तेदोळ पऱ्यांत आमचा कोंकणी साहित्यांत एकेक उभे खांबे मात्र उदेतेले. तांच्यो कृतियो, प्रशस्थ्यो मात्र तांकां अनीक‌यी उंचायेक पायतेलीं तर‌यी एका भासेचा परिपूर्ण विकासाक हें उपकाराक पडचें ना. जेदनां हो सांखोव जाता, तेदनां आमचे मधें कोण्ंच ऊंच वा कोण्ंच ल्हान म्हळ्ळो भेध आसचोना. कित्याक कोण‌य ऊंच साहिती पयलो खाल्तो आसताच आनी आसाजय‌च.

आतां उदेंवचें सवाल फकत्त एक - हांव आनी तूं खंच्या खांब्याक सेर्वतांव?

- वल्ली क्वाड्रस, अजेकार