Kovitadaiz - 5: Shakeel Badayuni

कवितादायज - ५: शकील बदायुनी

नीज नांव : शकील आह्मद शकील बदायुनी.

जनन : ३ अगोसत १९१६

जल्माल्लो गांव : बदायून

मरण : २० एपरील १९७०

वळोक:

प्रमूख प्रशसत्यो :

१९६० चौध्वी का चांद फिल्माक ताणे लीख‌ल्ल्या ’चौध्वी का चांद’ पदाक फिल्म‌फेर प्रशसती.

१९६१ घराना फिल्माक ताणे लीख‌ल्ल्या ’हुस्न‌वाले तेरा जवाब नहीं’ पदाक फिल्म‌फेर प्रशसती.

१९६२ बीस साल बाद फिल्माक ताणे लीख‌ल्ल्या ’कहीं दीप जले कहीं दील’ पदाक फिल्म‌फेर प्रशसती.

पर्गट जाल्लो बूक :

(उर्दू) कुलियत - ई- शकील बदायुनी (शकील बदायुनिचा कवितांचो सर्व विवर आटापचा ह्या बुकांत ताचा बर‍यांतल्या बर‍या कवितांचो/पदांचो उल्लेक आसा.)

वेक्तित्व/साहित्य :

शकील बदायुनी जितलो प्रतिभावंत‌गी तितलोच ल्हान्विकाय जिणी जियेल्लो साहिती.

१९५० - १९६० इस्वेंत ताचीं बर‍यांतलीं बरीं पदां/कविता/गझलां फामाद जालीं. तीं पदां आज पर‍यांत लोक गायता आनीं उडासाक हाडता, तांतलीं थोडीं फिल्मां जावनासात; ’मुघल-ई-अजाम’, ’मदर इंडिया’, ’चौद्वी का चांद’, ’बैजू भावरा’, ’कोहिनूर’, ’अमर’, ’मेल’, ’दासतान’, ’दिल्लगी’, ’दीदार’, ’आद्मी’, ’उडन कठोला’, ’राम और श्याम’, ’बीस साल बाद’ इत्यादी.

तर‌य पयलें थावन अखरेचा फिल्मा पऱ्यांत ताचेथंय आस‌ल्लो शेगूण म्हळ्यार, जशें ’मुघल-ई-अजाम’ फिल्माक ताका मेळ‌ल्लें संभावन फकत धा हजार रुपय. तें फिल्म तयार जावंक नोव वर्सां लागलीं आनीं तेदोळ पर‍यांत भारतांत इतलें वडलें फिल्म जाल्लेंना. फिल्म इतलें सुपर हीट जालें तर‌य शकील बदायुनीन एक पयसो जांव चडतीक विचारलोना.

ताणें अपल्या वीस वर्सांचा फिल्माचा जिण्येंत, बर‍यांतल्या बर‍या फिल्मांक पदां बरयलीं तर‌यी ताणें मोर्चा घड्ये ताचा नांवार बेंकांत आस‌ल्ले म्हळ्यार फकत्त तीस हजार रुपय मात्र. पोयश्यांक केदिंक‌च ताणें महत्व दिल्लोना म्हण ताका लागशिल्यान वळकाल्ले सांग्तात.

नांवाडदीक गझलां लिकपी, अली सर्दार जाफ಼्रिचा उत्रांनी शकील बदायुनिचिश्यांत अशें सांग्ता; "शकील गझलांक खंचा चिंत्पांत बरवंक जाणांगी तेच्च चिंत्पान गावंक‌य जाणा. हांव वय्यक्तीक जावन ताचेथावन पयस आसल्यार‌यी, ताचीं गझलां वाचून भोवशा ताचेसर‍शिंच आसां म्हणोन चिंतां. कित्याक म्हळ्यार ताचा गझलांनी इतली अपुर्भाय आसागी, हांव म्हकाच विस्रतां"

कवितांची सूर‍वात :

बापूय मौलाना जमील आह्मद खाद्रीन हाका अरेबीक, फार्सी, उर्दू आनी हिंदी भासो शिकयलो. पूण हाचा कुटमाचा खंचाय सांद्याक कवितांचेर आसक्त नात‌ल्ली तर‌य ताचो एकलो पूर्वज खलिफा महम्मद वासील हाणें थोड्यो शायरी लीख‌ल्ल्यो. त्या वेळार उर्दुचा कवितांनी दिसची संसक्रती जावनास‌ल्ली लखनोची.

१९३६: अलिघर युनिवर्सिटीक सेर‍वताना तो कविता, गझलां आनीं पदां बरवंक आनीं कविसम्मेळनांनी तीं वाचुंक खरोच माहीर आस‌ल्लो देकून कोलेजिंत आसतापर‍यांत आसा केल्ल्या सर‍व साहितीक स्पर्ध्यांनी इनामां आपणायलीं.

१९४२ - १९४६: आपलें ग्राजुयेषन संप्तच्च, डेल्हिंत सपलाय डिपार्ट‌मेंटांत काम केलें तर‌य कविता, गझलांक आपल्या जिण्येचो पयलो उद्देश म्हणोन ताणें लेखलें. शैली: शकीलाक राजकीय जांव सामाजीक जवाब्दारे तेवशीं जांव वोड नात‌ल्ली.

फ಼कत ’मोग’ म्हळ्ळ्या विश्याचेर ताचें चडीत ध्यान आस‌ल्लें. तवळ चडावत कवी तवळचा फामाद कवीक ’जिगर’ हाका अनुकरण कर्ताले तर‌य, शकीलान आपलीच शैली रुतां केली. तो कविताविश्यांत जाण्वाय, समजोणीं, हज्रत मौलाना जिया ऊल खाद्री हाचा साहित्याथावन्ंच प्रेरीत जालो.

ताचें ’चौद्वी का चांद’ म्हळ्ळें एक पद हिंदी फिल्माचा इतिहांतल्या बर‍यांतल्या बर‍या रोमांटीक पदां पयकी एक म्हण लेख्तात. डेल्हिंत आपलें कामाची सूर‍वात केली तर‌यी, डेल्हिंत आसताना जायत्या कविसम्मेळनांनी ताणें वांटो घेतलो आनीं ताचीं कविता देसाचा कोनशा कोनशाचा पत्रांनी पर्गट जालीं. आपल्या बाहीर्मूक कवितांक, शीदा, संप्या उत्रांनी तो साद्या लोकांक समजाशें कर्तालो.

१९४६: डेल्ही थावन तो बोंबोय आयलो. आनीं आपल्याच शैलेर ताणें कविता, गझलां लिखुंक धर‍लीं आनीं थोड्याच तेंपान फामाद जालो. हाचेविश्यांत तवळचे महान साहितिंनी अशें सांगलां;

जिगर मुरदबादी अशें सांग्ता; "शकील जल्माथावन्ंच एक कवी शिवाय तो कवी जावन रूपीत जाल्लो न्हय. तो कितें उलयता, तांतूं जिविताचीं सतां झळकतात. ताका उत्रांचे तुरे विणुंक कितेंच त्रास जायनांत तीच ताचा कविताची सोभाय"

साहीर लुध्यान्वी अशें सांग्ता; "शकील महान साहितिंचा बगलेर‌च आसा, गझल संसारांतल्या महान जिगर आनीं फ಼िराक हांचेसवें, ताचीं कविता सांपरदायीक स्पिरितांत भरोन जिण्येचा मौल्यांक उकलून धर‍तात. तीं अलोचन्यो उभजाशें कर‍तात, मात्र न्हय, जिविताचा मोलाक चडवन, एक नवो अर्थ, रंग आनीं दिशा दाकयतात"

मज‌रू सुल्तान‌पुरी अशें सांग्ता; "एक गझल लिखपी जावन, ताचें आनीं म्हजें चिंताप वेवेगळें तर‌यी, ताचा थोड्या गझलांतलें चिंताप म्हका ताचेर, आनीं ताचा देण्याचेर मोसोर हाडयता"

कवितादायज - ५: शकील बदायुनी

जिवीत दितेल्या इल्लें आयक (’दील-ए-नादान’ (काळीज हें नेणारी) फिल्मांतलें एक पद)

जिवीत दितेल्या इल्लें आयक

तुजा संसारांत काळीज भरलां

हांव हांगा जियेतानांच मोरोन पावलां

रात संपना दीस पाशार जायना

घाय असले दिल्यात की ते भरानांत

दोळे नित्राणी जाल्यात,

काळीज देदेस्परार जालां,

दुःखाची वसत जाल्या

जशें जादू घडोन गेल्या

जिवीत दितेल्या इल्लें आयक...

बेसटेंच तुवें म्हजेथावन

म्हजी खुशी ओडलीय

जिवो दवरलोय तर‌यी

जिवीत ओडून वेलेंय

केलीय काळजाची खून,

कित्तून पर‍यांत वगोच रावों?

शीदा कित्याक सांगानासतां रावों?

तूं खुशेन म्हाका जळवन गेलोय

जिवीत दितेल्या इल्लें आयक..