[संपादकीय - ३२] मनशापणाक सकला देंवयिल्लें लोक‌डावन

सकाळिंची नीद सुटच्यादिंच सुकण्यांचो आवाज मतीक उल्लास दीवंक लाग्तानांच एंबुलेन्साचो आवाज जागो कर्ताना मनांत एक प्रश्न उदेतालें; आज कोण मेलो? कांय तो मेल्लो आमच्या सोसायटिचो वा शेजऱ्याच्या सोसायटिचो? तो मेल्लो हिंद्वांचो? क्रिसतांवांचो व मुसलिमाचो? तो ह्या राज्यांतलो? वा भायल्या राज्यांतलो? आनी त्या मेल्ल्याची कूड आतां ताच्या कुटमाच्या हातीं दितलीं वा मुन्सिपालिटिचीं वरून पुर्तलीं व लासतलीं?

गवजेच्या मुंबय शेरांत पाटल्या दोन मयन्यांनी दिसाक एक हादसा. हें शेर‌च हादसाचें शेर तर‌यी, फाटल्या दोन मयन्यांनी मनशान मनशापणाक कितलें सकला घालुंक जाता म्हळ्ळ्याची परिक्षा कशी दिसली. कांय मयन्यादीं एका फांत्यार घर सोडन गेल्यार रातिच्या मध्याने पऱ्यांत धांवणी; जोडुंक, कमावंक, पुंजावंक आनी दाळुंक. ह्या धांवणेंत चिंतुंक वेळ ना; अपलीं-पेलीं कोण, बरें-वायट कितें? मनशाधर्म म्हळ्यार कितें? आमी शिकून आयिल्लीं नयतीक मोलां आमच्या धांवणेंत खंय सोडून अयल्यांव? कितेंच चिंतुंक वेळ नासताना धांवतेल्यांक मधेंच घरांनी कयद केलें; दोळ्यांक दिसानासच्या एका वयरसान सगळी धर्तीच कांपयली.

मायानग्री मुंबय शेर माफिया शेर. हांगा सर्कार कोणायचोय येंव पूण राज चल्चें माफियाचें. हें आज-काल थावन न्हय, तेंपादिंच हें ह्या शेरांत वसती कर्तेल्यांक सवयेचें जालां. उदकाक माफिया, बिलडर माफिया, साकर-कोबू माफिया, पियाव-बटाटे माफिया, फळ माफिया.... आनी जेदनां असले संकश्ट उदेवन मनीस लाचार, कंगाल जाता तेदनांच ह्या कोर्पोरेट माफियान सर्काराच्या मजतेन लोकाक पिळचें, पयलेंच परिसतितेन पिळून रोस काडलेल्या कोबाच्या चिंवडांक सयत परत गाण्यार घालून पुर्तो नप्पत नार करून मनशापणाचो खचरो केल्यारी हांचें पोट भराना, हांचें गुदांव भराना.

हेच गांवांत, हेच सोसायटिंत, हेच फ्लेटांत हें म्हजें पांचवें वरस. जशें हेच शेराच्या चडताव गांवांनी जांवचेपरीं; मार्च मयनो अखेर जाल्लेपरिंच उदका माफिया आनी बिलडर माफिया काऱ्याळ जातात. आमकां पिंयेवंक येवंक जाय जाल्लें उदक बिलडरांचीं बिलडिंगांक उभीं करुंक वेता, बाकिचें उदक उदका माफियाचे आपल्या ट्यांकरांनी भरून आमकांच हाडन विक्तात. उलवंक गेल्यार आयकतलीं नांत. मुन्सिपालिटिलागीं निबांची पट्टी केदनांच संप‌ल्ली ना. आवाज उटयतल्यांक एक‌च दुडवांत मोलायतात वा भेश्टांवणेंत चूप कर्तात. तेदनांय चूप जायनातल्यार ह्या शेरांत मोडीं पडुंक चड वेळ ना. मार्गायेच्या ह्या शेरांत सगळ्याच्याकी सवायेचें म्हळ्यार मनशाच जीव. मार्च उत्रोन एपरील संपलो म्हणतच उदकाचें मोल चडत, सोसायटीक कशेंय चडतीक मोल दीवन ट्यांकरां हाडयतात तर हेरां एका बाल्दी उदकात लेगून लोक लायनीर उभो रावता. आनी आमकां पिंयेवंक आसचें उदक आमच्या घामा-रग्तासवें पियेल्ले हे भडवेच आमचेर राज्वटकी चलयतात. पूण ह्या वर्सा माय मयनो अखेर जालो पूण ह्या वर्सा ट्यांकरां नांत, बिलडिंगां नांत देकून दरबसत उदक. पूण ह्या दोन मयन्याच्या घर-बंदिखानेंत हेर माफियान मनशांक पिळचें काम हातीं घेतलां.

एक किलो बेंडे ४० रुप्यांचे आसले आतां १०० रुपय. एक किलो बीन्स ६० रुप्यांचे आसले आतां १४०. १ डजन केळीं ३० रुप्यांची आसलीं आतां ६० रुपय. एक लीटर दूद ४० रुप्यांचें आसलें आतां ४६ रुपय. १०० रुप्यांक १ किलो चिकन मेळचें आतां किल्याक २८० रुपय. ६५० रुप्यांक १ किलो मटन मेळचें आतां ८५० रुप्यांक. ६०० रुप्यांक मेळची १ किलो सुर्मायेक आतां १२०० रुपय. आनी हें ब्ल्याक मार्केटिंग सगळें हेंच माफिया वेवसतीत रितीन कर्ता. पयलें; दीस्पडऱ्यो गर्जेच्यो वसतू मेळानाशें कर्ता. पयलेंच दाळून दवर‌ल्ल्यांक तांचेलागीं आसचो समान दोडत्या मोलाक विकुंक सलीस जाता. तांतुंय एक विचारल्यार एक ना, आनी सभार मेडिकलांनी सयत विकून गेल्लीं वा वेचीं वख्तां सयत एक्स‌पायरी डेट उत्रल्लीं म्हळ्यार कोण पात्येत? हें मिडल क्लासाक लुटची रीत तर बाकिच्यांची हाल हाच्याकी भिरांकूळ; जो लोक चालिंनी, कोलोनिंनी रावता, तांचेलागीं करुंक काम ना, दीस्पडतो ग्रास ना, भायल्या शेराथावन आयिल्लो तर तांचेलागीं खावंक सयत गत ना. सर्कार टिविंनी फकत आश्वाशनां दिता; सगळ्यांक फुंक्याक तांदूळ, गोंव, तेल, साकर दितां म्हण पूण हकीगतेंत हें हेच माफियाचे खावन सोडतात. जोक्तीं दसतावेजां आसून‌यी, रेशन कार्डां वा हेर कार्डां करुंक सलीसाचें काम न्हय. हांतुंय दल्लाळांमुखांत्र हांचें पोट भरुंक लोंच दीवंक पडता. आनी ह्या परिगतेंत बांगलाच्या कितलेश्यांक नांवां बदलून हांगा हाडची माफिया भोव सक्रीय रितीन काम करून आसा; बांगलाच्या नफीसा, नदीमाक ह्या शेरांत उशा वा रेका तशेंच नितीन वा जतीन नांवार आधार कार्डां आनी प्यान कार्डां सलीसायेन तयार जतत. आनी असलीं फेक कार्डां कर्न ह्या शेरांत घोळचीं कांय लाकांनी लोक येवून एका ल्हान भाड्याच्या कुडांत धा-भारा जणां जियेता आनी दीस‌भर घरां घरांनी वचून काम कर्ता. आनी ह्या भिरांकूळ परिसतितेंत व्हडलो मार पडल असल्यांचेर. पूण हांची काळजी कोणेंच घेंवचेपरीं ना; सर्काराक हांची पर्वा ना कित्यक म्हळ्यार हीं वोट‌बेंक न्हय. तशेंच तांच्या देशाक सयत हांची फिकीर ना. आतां करुंक काम ना, दीवंक भाडें ना, जेवंक खाण नासताना हो लोक कंगाल जाल. कांय हांतलो थोडो लोक रिसक घेवन फळ-वसतू विखुंक बसलो तर, माफियाचे मनीस ’स्व-रक्षणाच्या निबान’ येवन हांकां तोणक्यांनी मार्तात. असयांच्या पिडेक व्हख्तां जांव, हांच्या मोड्यांक मेल्ल्यांच्या पट्टेर जांव घेवंक सर्कार तयार ना. सर्कारी अंकडे सांगचेपरीं दिसाक पन्नास-साठ मोर्नां, पूण हकीगतेंत हो आंकडो उण्यार उणे पांच-स वांटो चड आसा. हां! हांतूं पोटाक नासताना मेल्ल्यांचें लेक भिल्कूल ना. कितलें वीपऱ्यास जिवीत ह्या शेराचें.

गोवा मोडेल?

आधल्या मयन्यांत सर्कारान सांगलें ह्या शेरांत गोवा मोडेलापरीं कोरोनाक मुटिंत हाडिजय: अन्येक विडंबन, परत माफियाच्या मुटिंत सर्कार. सांगुंक जिल्ल्याचे बोर्डर सील जाले, घरांतलो मनीस घरांत उरलो. गर्जेच्या वसतुंचीं मोलां दोडतीं जालीं. आनी एकेका गांवांनी, एकेका सेकटरांनी वचून परिक्षा कर्चे निबांनी अयिल्ल्यांनी केल्ली परिक्षा अशी आसा; हांचेलागीं एक थर्मोमीटर जांव ना, एका मीटर पयस बसून सोसायटिच्या एकेका फ्लेटांत जियेतेल्यांचीं नांवां, प्राय, आनी संपर्क नंबर घेवन वेतात आनी असल्या सर्वेक गोवा मोडेल म्हणतात बेकूफ. हें सोडा, आतां कोण‌यी पिडेसत आसा तर ताका आस्पत्रेंत भर्ती करुंक खंचीच आस्पत्र तयार ना. देकून कोण‌यी कोरोनाच्या तापाची लक्षणां आयलीं म्हणतच तांकां वरून लोनावलाच्या मुन्सिपालिटी आस्परेंत चेप्तात. थंय नितळ खाकूस सोडा, नितळ म्हण सांगचें एक‌यी ना. एका रितीन हांगा अर्धो मोर्चेपरास थंय पुर्तो मोर म्हणून आस्येत. पूण ही हकीगत कांय काल्पनीक कथा न्हय. देकून लोक सयत तपासणी करुंक मुकार येवंक भिंयेता आनी हेच भिरांतेक भंडवाळ करून जायते वयज अपलो दंदो चलयतात, सामान्य शेळ-तपाक सयत कोरोना नेगेटीव रिपोर्ट जाय तर ५०० रुपय. कोरोना पोसिटीव आसल्यार‌यी, नेगेटीव रिपोर्टाक एक हजार रुपय. ह्या वेवसतेंत कमांवचेय आसात आनी ताणीं मनशापणाचीं सर्व मोलां लुटून खेल्यांत.

मनशामोलांची देंवणी

नासिकांत एका सर्जनान काम करून आसल्या आस्पत्रेंत खूप सेवा दिली देकून ताणें रांवच्या सोसायटिच्या लोकांनी ताका ताळियो पेटून स्वागत केलो आनी फुलांचे हार चडयले. थोडेच दिसांनी आरोग्य सेतू एपामुखांत्र कळून आयलेंकी, त्या सर्जनाक कोरोना पोसिटीव म्हणून. तेच घड्ये सोसायटिची मोबायलाचेर मेसेज आयली ’दयकरून सोसायटीक येनका, तुजी रावपाची बंदोबसत कर’. ह्या सर्जनाक सेलफ-क्वारंटायनाची पर्वणगी आसली देकून तो अपल्या घरांत‌च सेलफ क्वारंटायन जांवच्या इराद्यान पाटीं येताना सोसायटीन ताका रीग दिलिना. ही खबर पोलिसाक, जडजाक आसून‌यी तांच्यान कितेंच करुंक जालेंना देकून तो सर्जन पाटीं अपणान काम कर्च्या आस्पत्रेक गेलो, पूण थंय एक खाट सयत ना, एक वेंटिलेटर सयत न, एक मासक सयत ना. अखरेक त्या आस्पत्रेच्या स्टोर रुमांत अपणाक सेलफ क्वारंटायन करुंक तका पडलें. हें मनशापणाची वीद-वावळी.

असलेच जायते दाकले दिव्येता. हें शेर गांवांतल्यांक मुंबय शेर तर‌यी हांगा प्रमूक जावन दोन मा-शेरां आसात; पन्वेल थावन वाशी दऱ्यो पऱ्यांत ’नवी मुंबय’ आनी वाशी दऱ्यो उतर्तच मुंबय - अशें जेराल रितीन सांग्येत. मुंबंयत चाली-जोपड्यांनी जियेंवचे जायते गांव आसात तर‌यी प्रमूक जावन धारावी एका गांवांत जियेतेलो लोक अख्ख्या मंगळुरांतल्या लोकाच्याकी चडीत. आनी नवी मुंबयांत सयत असल्या चाली-जोपड्यांनी जियेतलो लोक जायतो असा. तांतूं प्रमूक जागो जावनासा वाशिंतली APMC wholesale मार्केट; ह्या मार्केटिंत काम कर्चो लोक सगळो व्यापरिसत न्हय, दल्लाळ आसात, आनी विख्तेले आसात तशेंच कूली काम कर्पी आसात, जे समान उकलन मार्केटिभायर पऱ्यांत हाडून गाडियांनी घाल्तात. चडताव लोक युपी बिहारिचो वा भायल्या राज्यांतलो. हांकां रांवुंक, निदुंक म्हण दुस्री सुवात ना, तेच मेळांत, तेच घाणिंत तांची जिणी. जेदनां APMC मार्केटिंत कोरोना रिगलें, सभारांक ह्या वायरसान ग्रासिलें.

इतलें सर्व घडताना मांय‌गांवांत बोंबोय थावन कोणेंच गांवाक येनाशें करुंक आवाज उटून आसा, गलफाक गेल्ल्यांनी सयत पाटीं येनाशें करुंक आवाज उटतच आसा म्हळ्ळें अन्येक धारूण सत. आमचो गांव देव-धर्माचो गांव, मंदीर-इगर्जांनी आमच्यो पुजा-रेतिरो चडल्यात पूण इतलें सर्व चडून‌यी, आमचेभितर आमचें मनशापण कशें देंवलां? आनी कित्तून देंवलां? हें मात्र ह्या घड्ये आमी आमकांच विचारुंक जाय जाल्लें सवाल.

- वल्ली क्वाड्रस [माय, २०२०]