दोन दिसां नंतर काडदिनाल मारोट्टा आपल्या ओफिसांत ताच्या जैत मेजा पाटल्यान बसोन मोन्सिज्ञोर ब्लेस मेर्डिता संगी उलवन आसलो. मनाधीक बापांक रातीं बरी नीद पड‌ल्ली आनी हाळवायेचो नासटो तीर‍सून तो खुशाल‌भरीत दिसतालो. ताचें तें उभार पाक्याचें कूड, तांतू सजयिल्ली कार्पेट, वोणतिचेर उमकाळोन आसलेले पेयटिंगस, पोट्रेटी इत्यादी ताची कलाभिरूच पाचार‍ताली.

मानाधीक बापां संगी तुलन केल्यार मोन्सिज्ञोर मेर्डीत चिंवंड जाल्ल्या कोबवा कुडक्या बरीं दिसतालो. ताच्या आंगा वयलो लोब काडियेक शीर‍कायलेल्या बेर्चप्पा बरीं दिसतालो. ताच्या कुडीर बिल्कूल जिवसाण दिसानाती. वोंठां देगानीं लांब गेरे उटोन दिसताले. बोव यांत्रीक ताळ्यान तो सांगालागलो: म्हजे सामकार चड म्हळ्यार बारा मयने आसतीत मानाधीक बापानों. हांतू सक्रीय वावराक चड म्हळ्यार स मयने लाबोंक आसात.

काडदिनालान मोवाळायेन म्हळें: तुजे लागोन हांव मसतू दूक पावतां मोन्सिज्ञोर मेर्डीत. अक्रेक आमकां सर‍वांक मोरोंक आसतेलें म्हळ्ळें खरें तरी मरण एक अघाताचो विषय‌च म्हण्येत.

मेर्डीत सुको हासो हासलो. तरी, सकटां वर‍नी पयलें आमी मर‍णाक तयार रावाजाय‌च. ताणे म्हळें.

तशें म्हणचें सार‍कें न्हय! काडदिनाल मारोट्टान तकली हालायली. अमीं आमकां विशेस रचनां म्हण समजोंचे न्हय. सकटां बरीं आमिंय रग्ता मासाचे म्हनीस. आमका पात्की जावन जियेंवच्याकी बरे म्हनीस जावन जियेवंक चड अवकास आसतात तें नीज तरी आमीं ह्या दोन गेर‍यां मधें आसांव. याजक‌पण एकल्याक सांतिपणाक चडयता म्हणचें बेषटें. पूण लायिकां वर‍नी आमकां आमचो आत्मो सांबाळुंक कषट मार‍तात. लायिकान ताच्या कुटमा खातीर त्याग करिजे पडता, मोग दीजे पडता, आनी सहनाशीलता दाकायजे पडता. आमच्या पात्कांची संख्या उणी आसोंक पुरो पूण निमाणे आमचें मौल्य उणेंच म्हण्येत.

हांव आंतरीक जावन पोकोळ म्हनीस. प्राजीत कर‍चें तसलें वायट हांवे आधारुंक ना. गर‍व भगचें तसलें बरेंयी करुंक ना! झजचे तसले विषय जांव, झज‌ल्ले माव‌यी म्हजे थैं नांत. ब्लेस मेर्डीत म्हणालो.

काडदिनाल मारोट्टा आरामायेन कदेलाक वोणकोन बसलो अनी आपल्या गोवळीक मुदियेच्या हळदुव्या फात्राचेर बोट भंवडायलागलो. तुजी खुशी तर, हांव तुका सुटका दितां. तुंवे तुजे ऊर‌ल्ले दीस आरामायेन सार‍येत. ताणे चिंतून म्हळें.

ब्लेस मेर्डितान ’ना’ म्हणचे बरीं तकली हालायली. तुमची दयाळाय व्हर‍ती मानधीक बापा. पूण हांव क्रियाळ आसोंक आशेतां.

पूण एक दीस तुंवे थांबाजाय पडतेलें. उपरांत?

हांव आस्पत्रेक भर‍ती जातां. त्या नंतर... ताणे हार‍वाल्ल्या बाशेन हात उसयले. Finita la commedia!! (नाटक संपलो!) हांवे विचार‍चें चडीत जालें म्हण तुमकां भगानातल्यार बापानों, म्हाका तुमच्या इगर‍जिंत‌च निकेपिजे.

काडदिनाल मारोट्टा ब्लेस मेर्डिताची निमाणी आशा आयकोन भावूक जालो. ताच्या धैरा थैं ताका अभिमान भरोन आयलो. तो आपल्या कालवारी थैं इंगलीष घनतेन मेटा काडून आसलो. तुंवे केदनांय, तुंवे चिंत‌ल्ले प्रास, आनी आमीं विचार‌ल्ले प्रास चडतीक दिलांय म्हजा इषटा. ताणे वोळू म्हळें. तुंवे आतांय, एका विशेस रितीन म्हाका कुमक कर‍येत.. तो घडिभर रावोन चिंतुंक पडलो. उपरांत म्हणालो, ह्या वर‍वीं तुंवे, एका रितीन तुजी यी मजत करुव्येत.

काडदिनाल मारोट्टान ताका वालेंताच्या भिस्पाच्या पत्राची गजाल आनी जियाकोमो नेरोन हाचे विशीं संक्षिप्तायेन कळयलें आनी ताका ’सैतानाचो वकील’ जावंक मन आसागी म्हणोन विचार‍लें.

मोन्सिज्ञोर ब्लेस मेर्डितान, एका वृत्तिपर वकीला बरीं काडदिनालाचीं उत्रां चीत दीवन आयकालीं. ताच्या दोळ्यांनी एक अथवोच प्रकास तशें ताच्या तोंडार तांबसो रंग चरोन येंवचो काडदिनाल मारोट्टान देकलो. काडदिनालान सांगोंक आसचें तीर‍साल्लेंच ब्लेस मेर्डीत म्हणालो: ह्या प्रकरणांत म्हाका राजकीयाचो वास मार‍ते आसचो दिसता! हें म्हाका बरें लाग्तेत ना!

इगर‍ज‌माते भितेर घडचा सर‍व गजालीं थावन राजकीय मेकळें करुंक जायना मेर्डीत! काडदिनालान ताका उगडास दिलो. म्हनीस, अमर आत्मो आसची राजकीय मनजात. ताका तूं विभजीत करुंक सकचो नांय. तशेंच पवित्र‌सभेक‌यी तुंवे समग्र जावन पळेजे शिवाय, इतलें राजकीय, इतलें सामाजीक आनी इतलें आध्यात्मीक म्हणोन विविंगड करुंक जायना! इगर‍ज‌माता सांसारीक गजालिंक आध्यात्मीक स्पर्श दिता. उधाहरणाक आमी एका सांताक टेलिविशनाचो पात्रोन म्हणोन वोलायतांव. हाचो अर‍थ कितें? एका पुरातन सताक नवो संकेत. हर एक कानूनात्मक चटुवटिका बर‍याक यी गळसिव्येत तशेंच वायटाक यी.

सांतांची खातड यी सांतिपणाच्या पवित्रतेक मारक जायत! मेर्डीत म्हणालो. म्हजा अभिपराये फर्माणे केलेंड्रार सांतांक भर‍च्याकी तांका भायर धवर‍ल्यार बरें. दुस्रें, ह्या तनकेचो वेळ यी समंजस न्हय. नेरोनाक कोम्युनिसतानीं जिवेशीं मार‌ल्लो. आमीं कितें करून आसांव? प्रांतीय चुनावांत एक दोन बसका जिकुंक हें सर्कस? व माडतीर‌पणाचें जैत?’

काडदिनालाचे तांबडे वोंठ व्यंग्यान दोडले.

म्हाका दिसता आमचा भिस्पाक एका फात्राक दोनी सुकणीं जाय! थोड्या मट्टाक ताका लाबतेलिंय म्हण्येत. तनकी निराकर‍सुंक आमकां अधिकार ना. मुकलें हंत जावनासा भिस्पाच्या कोडतिंत भागेवंत म्हणोन पासार‍ची प्रक्रिया.

तशें जाल्लेंच इटलिंतलीं सर‍व वार्तापत्रां ही खबर छापुंक सुरू कर‍तेलीं. तशें ट्रावेल एजेन्सी वालेंताक प्रवास आयोजीत करुंक लाग्तेलीं. आमीं हें आडावंक जायना!

पूण आमीं तें नियंत्रणार धवर‍येत. त्याच देकून आमच्या गोवळिबापाक ताणे विचार‍लेल्लें दीवंक हांवे चिंतलां. त्याच कारणा लागोन तुका ’सैतानाचो वकील’ जा म्हणोन हांव विचारून आसां.

म्हाका कळ्ळें ना!

काडदिनाल बाप आपलें उभार कदेल पाटीं लोटून उभी रावलो आनी जनेला कुशीक चलोन गेलो. ताणे जनेलाचीं दाट कर्टनां देगेक सरयलीं. साकाळिंच्या सूऱ्याचें वोत कुडांत भर‍लें. तो, थोडो वेळ सकयल वोडताक‌च पळेवन रावलो आनी नंतर करुणाभरीत ताळ्यान म्हणालागलो:

मोन्सिज्ञोर तूं ह्या वग्ता मानसीक संघर‍शांत सांपाडलाय म्हण चिंतां. तूं, रोमांतल्या, आमचे बरिंच कदेलाक चिडकाल्लो आडळतेदार. इगर्जिच्या अधिकारिशाहिंत आसलेल्यांत कांय उणेपण, व अवमऱ्याद न्हय, तरी तुका गोवळीक वावराचो अनुभव बिल्कूल ना. तें उणेपण तूं आतां अवचीत भगून आसाय. आमकां देवा लाग्गीं संपर्क जोडून दिंवच्या आम लोकाचो संपर्क आमकां ना जाला. आमी भवाडत म्हळ्ळलो सुक्या बौध्धीक मट्टाक देंवयला. कित्याक, भवाडत, आम लोकांच्या जीवना स्तरार तो कसो गळसता म्हळ्ळें आमी नेणांव. आमीं दयाळाय, मोग आनी भ्यें होगडावन घेतलां. ह्या तनके लागोन तुंवे इटेलिच्या एका अती दुबळ्या प्रदेशाक वचाजे पडतेलें. तूं त्या सर‌ल्ल्या वेक्तिचें जिवीत ताचे संगी जियेल्ल्यांच्या संदर्शनाच्या आधारार पुनर रूपीत कर‍ताय. तूं, बोव साद्या, दुबळ्या आनी अनक्षरसत, नेणारी लोका मधें जियेतेलोय. बहुशाः तांचे थावन तुजा कुसकेल्ल्या चेतनाच्या पिडेक वकात मेळोंक पुरो.

म्हजी पिडा तरी कसली बापानों?

मोन्सिज्ञोर ब्लेस मेर्डिताच्या वदनार उदेल्ली असहायकता, मुग्धता काडदिनाल मारोट्टाच्या काळजाक तोपली. काडदिनाल वोडता वयली दीश्ट काडन पाटीं, मेर्डिता कुशीक घुंवलो. मेर्डीत कदेलार एका निर्जीव मूर्ते बरीं गळ‌ल्लो. ताणे आपलें मुकमळ दोनी तळ हातानीं लिपयिल्लें. काडदिनाल गंभीरायेन सांगालागलो:

तुजा जिण्येंतलो पाशांव निंवोन गेला म्हजा पुता मेर्डीत. तुंवे एका स्त्रीयेचो मोग करुंक्नाय, ना एका भुर्ग्याक उकलन एक उमो दिलाय, ना एका दादल्याचो द्वेष. तूं म्हनशा कुटमाक एकलो अपरिचीत जावनासाय. तुंवे तुजा जिणिये थावन कितेंय विचारुंक ना, दीवंक यी ना. हो तुंवेच तुजेच मर्जेन रच‌ल्लो खुरीस. हांगाच तुजे दुबाव अनी भिरांत सुरू जाल्या. कित्या, जो कोण आपल्या पेल्याचो मोग करुंक सकाना, तो देवाचोय मोग करुंक सकाना.

मोग कसो कर‍चो बापानों?

गर्जेन. मारोट्टान म्हळें. कुडिची तशें आत्म्याची गर्ज.

हांव मसतू पुरासलां बापानों. ब्लेस मेर्डीत उस्मडलो.

घरा वचोन विशेव घे. मारोट्टान म्हळें. फाल्यां साकाळीं तुंवे केलबरिया कुशीक पयण कर‍येत. वालेंताच्या भिस्पाक वचोन मेळ आनी तुजें काम सुरू कर.

तुमीं कठोर म्हनीस बापानों. मेर्डीत हुसकार‍लो.

म्हनीस सदां मोर‍तात. काडदिनाल मारोट्टान निषटुरायेन म्हळें. थोडे सालवासांव जोडतात आनी थोडे शिरापाक उंडी जावन नास जातात. पूण इगर्जिचो वावर मुंदरोन वेता. देवाच्या नांवी शांतेन आनी समधानेन वच पुता!

Ovosvor 4