Kon'noddo lipint konkonni chollvoll?

Thoddea vorsam’dhim mhojelagim eka somsthean "Valley Bab, amchea konkonni lokak, auy‌bhasecher obhiman ubhzaxem korchem, konkonni chollvollecher ek lekhon dhaddxigi?" mhonn vicharlelea vellar hamvem tankam dil'li zap; "Aplye zolm' dilelea avoi-k praivontanchea axromak lottun morjen jietelea ballank, auy‌bhasecher obhiman koso yetolo?".

Punn ’chollvoll’ (Activism) kitleleank lagu zata mholl'llem onyek soval. Gõyant konkonni ek osmitayechi gozal zaunasli. Jednam somajent oplem osthitv risker astana thoinchor chollvollexivai vikolp na. Dekun gõyant suttkechem zhuz cholchekhatir zaiteamni oplea jivachem bolidan dil'lem kaim kalponik kotha nhoi. Hea chollvollek lagon sorv dhormacho konkonni lok ekvottit zaun hea chollvollent vanttelikar zale. Hea chollvollent fuddokar‌ponn ghetlolea thoddeank tor‌yi hamv voiktik zaun mell'llam, aikolam; zamv Bab Nagesh Karmali, Bab Udoy Bhembre, Bab Punddolik Naik, Bab Tomajino Cardoz, Bab Veronica Fernandes ani toullche zaite tornatte ozun chollvollekar konkonnint sokriy zaunasche; Bab Prokax D. Naik, Bab Shailendra Mehta ani her sobhar.

Hea patth‌bhum-i‌cher polletana kornattokant osolea chollvollechi gorz kornattokant natli. Kornattokantolea (gõya bhair jietelea) konkonni lokak her ritichem songhorx korunk aslem.

Chollvoll sobdhak ’bharotachea suttkechea’ patth‌bhum-i‌cher ghetastam samajik, rozoki-i, samskritik, poriavoronn va her porivortonak logti zal'li kria va vaur mholl'llo orth zata. Punn konkonnichea nodren ho sobdh ghetlo tor; konkhonni bhas, sahity, somskriti, somaz, achar-vichar, songit, kola... Oxem vistrit orth koruyeta. Punn konkonni vaur kel'le toxench korun aschem kaim thodde vekti ani somsthe asle/asat. Tancher ekoddo niall korchoch mhojea hea borpacho irado.

Konkonni bhaxik lok karonnantor zaun thollantor zayit ayil'lo zaunasa. Gõya thaun mongllurar zamv, uprant mongllur thaun ghattak, mongllur thaun bomboi va her thollamni to paulo dispoddto gras zoddcha mull xevottak tor‌yi, opnnasovem oplo dhorm' ani opli bhas songim gheun gel'lo. Hangasor ’mongllur’ fokot gamvcha orthan hamv ghenastam, kon'noddo bhasechea somajent jietolo sorv konkonni lok. Zamv to karvar thaun kasorogodd, toxench moisur-bellogamv oxem vevegllea vottharant vochon jieunko laglolo. Hea vevegllea thollam poikint ’bomboi’ ek mohotvache tholl zaunko paulem. Her pranteacho zaito lok, zamv gõykar, mongllur‌kar, kochin‌kar, sindhudurg-malvann‌kar oxem sorv pranteancho punn konkonni bhaxik lokh bombomyt jieun aslevellar konkonni chollvollecho buneadi vaur suru zal'lo. Tea vaurachem mull tholl vevegllea pranteant survatlo. Zoxem konkonni nemalleanchi survat punnent (1889 isvent) suru zalo, uprant to vaur bomboi, mongllur, gõy ani her pranteant vistarlo. Konkonni chollvollecho vaur 1939 isvent karvarant suru zalo. 1942 isvechea epril 5 tariker bombomyt ’konkonni bhaxa monddoll’ sthapit zalem. 1962 isvent gõyant ’konkonni bhaxa monddoll’ sthapit zalem. 1950 isventlea eprilachea 24 tariker ’mogacho amvddo’ konkonni film' mokllik zalem. Punn 1949 isvent mokllik zaunko zai aslem ’sukhi konn’ film' (ji.Em'.Bi. Roddrigos) thiettoramni mokllik zalench na.    

Ho sorv buneadi vaur somstheamni suru kel'lo. Punn somstho mhollear ekapras choddit vektimni ghal'lea minotecho foll.

Konkonni somajek jeral ritin mukar yemvchak ’Bombay’ xherak thollantor zal'leacho mohotv bhovo vhodd asa. Kuddamni jiemvchem jivit, bombomyt konkonni nemallim, pustokam, songit, nattok-tiatr, filmam. 1950 isvethaun 2000 poreantlo kall konkonni sahiteacho bhangrallo kall mhonn hamv patyetam. Konkonni nemalleancho itihas pollelo tor govai mellta, hea kallar konkonni sahiteachem sahity, ani tem sahit opnnamvcho lok aslo.

Vellakallanusar bodlaunn soit nitontor zaun sokriy zaunasta. Atancho (2025 uprantlo) kall ani 1950 cho kall ami ghetlo tor, choddunnem sorv bodol'lam. Bomboi atam fokot ek xher zaun urlam. Konkonni bhaxik lok jieun asa punn konkonni sahity zamv, songit zamv her pranteant zamvcha vaurasovem tulon kortana kaim moilam pattim urla. Ani mukar yemvchi vatt moilam pois dixttik poddana. Him utram niraxavadechim mhonn distit punn hokigot oxi asa.

Konkonni somajent pattim urlolo prokar zaunasa ’konkonni chollvoll/vaur’. Somsthe koxem asat toxench vektimni konkonni chollvollek oplem misamv korn kaim motto vaur kel'lo amim polleuyet. Gõyant konkonni chollvoll mhollear tanchea jinnyecho onivary zhuz zaunaslo. Konkonni osthitvachem zhuz tem zaunaslem. Dekun kaim thoddexe konkonni chollvollekar hea zhuzant vanttelikar zale. Punn kornattokant konkonni chollvollent vegllem zhuz aslem. Konkonni bhaxik zaun konkonni bhaxek negar korteleam sovem zaunaslem hem zhuz. Nirontor zaun jemeun asteleank porot porot zagomvchem hem misamv zaunaslem. Zamv mogan poxeun, haloun, kutt'ttun, dhaddaun, boddoun uttoun. Punn hea misamvant ’opunn/oplem’ chintop utron mukar vechi gorz ani dhoir gorjechem zaunaslem. Punn eka thorachem hotth ani konkonni paxamvi chintop motint dhorn hem misamv kaim thoddeamni ghetlem. Somajen hea konnaiki tankam zokto man-sthan dil'lem na.

G.M.B.Rodrigues Bombay-nt konkonni songhottonacho toxench bhaxik vaur ghott korunk pechaddlolevixim aikonk mellta punn tachevixim khonchyai somsthean va vektin sovistar ritin chitronn kel'lem na. J. B. Morais-an, GMB. Roddrigosachea vauravixim thoddem boroilam. Punn odhyoinachea nodren tem choddtik vivor divonko sokana.

V.J.P.Saldanha (khoddap): poilem bombomyt, uprant mongllurant punn konkonni songhotton ani sahiteak hannem dil'li denngi opar zaunasa mhonncheant dubhavo na. 1950 isvent poinnaricho sthapok sompadok zaun tannem konkonni sahiteacho bhangrallo kall udexem kel'lo mhollear‌yi chuk zamvchina. V.J.P.Saldanha sovem Cha. Fra.D’Costa-n poinnarichem sompadok‌ponn (1957 uprant) samballun, sahityik vaurak novem ayam' dilem. Ojik pon'nas-satth vorsam’dhlo kall to. Dot-dennem, soro-bekarponn somajek bhokurn khamvchi pidda zaunasli. Ani tednam bomboi parxeanger va konnakonnager ghorchi aya-bottler zaun kam' korn ascheancher (protyek zaun bailancher) zamvchem xoxonnacher somajik zagriti haddomvchem toxench osoleank kumok korchem samajik songhotton ’Sa.Su.Songh’ (Somaz Sudharonn Songh), jem V. J. Minezes (Bap Melki Hospett) hannim survatlolem tor‌yi, Cha. Fra.D'Costa-n hea songhottonant soit zaitem yog‌dan dilam mholl'llem vachunk mellta.

Poilem bombomyt, uprant mongllurant hea dogamyni zaito konkonni vaur kela.

J.B.Morais onyek konkonni vauraddi, zo bombomyt konkonni songhottonacho vaur kel'lo sahiti. Songhottonasovem bhorpur sahityik vaur soit tannem kela.

Seva/Vaur: He don sobdh ekach orthache tor, don sobdhanchi goroz astina. Seva mhollear pattim kitench opekxa korinastam dimvchi. Atam chinteam, eklo ek gudda angodd ghalta ani tantum tantim, biskitto, bredd vikta ani oplo dispoddto gras zoddta. Hi koxi seva zamvchi chinta. Konkonnint soit oxem fokot ’kombien oplea pamyamponda ustuncheporim’, oplea nemalleak lagon vaur korn vorgonni, zahiratam zoddun korchem kam' khonchea nodren seva zata mholl'llem mhojea motit gomana.

Konkonni vaur zo heram pasot kela, tea vaurak motint ghetlo tor, bhovo thoddim mhojea nodrek poddchim zaunasat;

Austin Dsouza Prabhu: mullelponnant hacho vaur thoknnayek favo zal'lo, zamv tem mullelponn konkonni somstheamni asum, konkonni nemalleamni sompadok‌ponn korun, somajik vaurant, mongllur thaun sorvam pras pois ason‌yi sorvancheaki lagxilo vaur korun ascha hacho konkonni chollvollecho vaur khoroch zaun thoknnayek favo zal'lo.

Bab Eric Ozaria, Melvyn Rodrigues, Cha. Fr‍a. D’Costa hanchea mukhelponnar udel'lem ’Mandd-Sobhann’ az zagotik sthorar ek unchlem namv. Konkonni songit hantum porzollon aschem vhodd noktir mhonnchant dubhavo na.

Basti Vaman Shennoy: Vixv Konkonni Kendr: Konkonni sahity, kola, somskriti ani zanopod hea somogr konkonni xetamni bhorpur vaur korun ailam ani az her somstheank ek dekhibhorit zaunasa. Relijiosancho chollvollecho vaur: bap protap naik, bap vil'li ddisilva hannim korun ascho konkonni vaur hea dixen ul'lekhoni-i zaunasa.

Az somajik sthorar monis ugtean eksuro zaun jieta. Eka tempad zodd-kuttom' (Joint Family) aslem, atam zodd soddeam, kuttom' soit sangata jieunko sokana. Dekun bhurgim ekodde, auy-bapui ekodde. Xeramni/flettamni jietolim soit bail eka kuddant ghovo onyeka kuddant. Bailek opli gaddi, ghovak oplo gaddi. Dakounko kazari punn jieunko eksurim. Hem kaim otixoyokt nhoi, hokigot.

Hea poristhitent mai‌bhas va songhottonacho/chollvollecho vaur kitlo mohotvacho mholl'llem soval odhurench urta.

2000 vorsa uprantlo kall ddijittol kall, ani hea ddijittol kallar konkonni chollvollecho vaur novea humedin survat zamvchi gorz asa. Konkonni songit, konkonni sahity, konkonni kola az mukar vechea vatter asa astam, konkonni chollvoll soit hea dixen pattim poddanaye, hea dixen konkonni chollvollekar amchemodhem udeun yemvchi gorz asa. Punn okherik mellchi zap‍ch soval zaun urta ’majrak ghantt bhandchi tor‌yi konnem?’