बूक समीक्षा - ९
मोतियां आनी तारां
बूक: मोतियां आनी तारां
कवी: ११ कवी
प्रसतावन: जे.बी.मोरायस
छापल्ली लिपी: कानडी.
पानां: १२०
मोल: रू. १००
प्रकाशक: आशावादी प्रकाशन
पर्गट जाल्ली इस्वी: २००५
समीक्षा चलयणार: वल्ली क्वाड्रस
तारीक: ९ दसेंबर २००५
जागो: साल्मिया, कुवेयट
वल्ली क्वाड्रस
कविंची व्हळोक:
ह्या बुकांत मोतियां जावन आर्थर रोशन पिरेरा ओमजूर, दिनेश कोरेया पेर्नाल, जोमेल बोंदेल, मेलवीन जे. वास केलराय, रोबर्ट फेर्नांडीस आनी विन्सी पिंटो आंजेलोर हांचीं पांपांच कविता तांचा वळकेसवें आसात तर तारां जावन आसटीन डी’सोज प्रभू अमेरिका, सिज्येस ताकोडे खतार, एम.पी.रोड्रिगस, वल्ली वग्ग आनी विलफी रेबिंबसाचीं पांपांच कविता आसात.
समीक्षा लेखन
मोतियां आनी तारां मधलो अंतर [ - वल्ली क्वाड्रस, अजेकार]
तत्वां पाळुंक कळतेल्यांक तीं केदनांय जिण्येचीं सूत्रां जावनासतात. जिणी झरवन गळसिल्ल्या अनभोगाचा गुंडायेन तिळ्ळें तर ह्याच सताची कुरूह तांकां मेळता; तत्वां जिण्येचीं लिसांवां जावनासतात. मनशाजिण्येंत सर्वांनी वोपून घेव्येत जाल्लें तत्व जावनासा - ज्यें कितें आसचें, ताचेर मनीस मात्र बरें वायट उलवंक पावता, पूण जे कितें नां आसचें ताचेविशीं कोण्ंच गण्णें करिना.
हें आतां लावोत्सूचा उत्रांनी सांगचें तर;
’मनीस गाडियेचा रोदांक सुंर्गारायता, पूण त्या गाडियेक मुखार वर्चा त्या रोदांक त्राण दिंवचें त्या रोदां मधें आसचा पोकोळ सुवातेन’
’मनीस मोडकेक बरें सोभयता, पूण मोडकेंत कितेंय भरुंक सुवात कर्न दिता त्ये मोडके भितर आसचा पोकोळ सुवातेन’
’मनीस आसचा संग्तेचो फायदो जोडता आनी नातल्ल्या संग्तेक नेगार कर्ता’
हेंच चिंताप मुखारून वर्चें तर; लेक्क शासतिरांत फामाद जाल्ल्या आमचा देसाचा आरयभटान संसोद केल्लें कितें? ’शून्य?’ म्हळ्यार कितेंच न्हय आसचें.
जिण्येलिसांवांतय वर्तें सत जावनासा ’भोव सादें’. जशें एक सांगणी आसा ’उत्रांचाकी वर्तें मौन’ तशें ’ज्ये कितें आसा ताच्याकी वर्तें ज्यें कितें ना तें’.
मोतियां आनी तारां मधें अंतर मेजुंक भोव सलीस आनी भोवशा ह्या लेकनाचा अखरेक हें अंतर मापुंक हांव सकलों तर हांव धादोस.
’कवी मोरानांत, कविंक मरण ना, कवी अमर’, तर कसलें तें मरण? बौतीक मरण (Phisical death) आस्येत, पूण नैतीक मरण (Moral Death) म्हळ्ळें ना. कित्याक कवी कुडिंत संसारांतलो मेकळो जावंक सक्ता तरय ताणें रचल्ल्या साहित्याध्वारीं तो सदांच जियेता. देकून अजीक एकूणचाळीस वर्सांधीं आमकां सांडून गेल्लो लुवीस मसकरेञ सयत परत परत कोंकणी कविता फेसतां वेळार सयरो जावन येता.
माफ करा हांव कांय नाडिंचें लेखन बरवंक बोसोंक ना, मोतियां आनी तारां बुकाचेर समीक्षा बरवंक बोसलां. तर हें कसलें कविता फेसत? कसलो हो सयरो?
भोव संपें - कविता म्हळ्यार एक भास! तीय काळजान उलंवची भास, आनी तें काळीज आसचांक न्हय, काळजांत चिंताप आसचांक मात्र आयकाता, समजाता आनी सुसताता. ह्या भासेचे चार पांच जेदनां खंयसरयी मेळतात आनी अपापलीं काळजां उघडतात; तें कविताचें फेसत जावंक पावता. आनीं हांगासर तेच्च प्रकाराचा कविंचो उडास काडताना त्या अंतरलेल्या वेक्तिच्यो यादी सयरो जावन येतात.
कविंक जात ना, कविंक लिंग ना, कविंक ’काजारी’ या ’अंकवारी’ म्हळ्ळो प्रभेद ना. कवी पयलो कवी जावन आसता आनी ताचा उपरांत तो एक दादलो या एक बायल जावंक पावता.
हें कसलें जिंग्रिपिसांव? या रुसतुरुसांव? म्हणोन तुमचेमधें पुस्पुसांव नाका. तर संसारांत कवी जाल्ले सगळे आवयचा पोटाभितर पयले कवी जातात उपरांत चेडो/चेडूं जावन जल्मातात म्हण न्हय. जशें कविता एक भासगी, तशेंच कवी एक प्रकार, कवीन चिंतची रीत, कवीन देखची रीत, कवीन समजोंवची रीत वेगळी, कवीन जियेंवचो संसार वेगळो. बौतीक रितीन (Phisically) तो धर्तेर आसा तरयी कविता भासेंत तो कवितासंसारांत जियेता आनी थंय जियेतेल्यांक मात्र एकामेकांची वळोक. हें चिंताप तुमकां काल्पनीक (Abstract) जावन दिसता जाव्येत.
कविंक जात ना तर कविंक प्राय म्हळ्ळी ना, कवी कोणय व्हडलो या ल्हान म्हण ना.
"कितें? कविंक प्राय ना? बरें! तर वल्ली आतां तूं सांग, तर ह्या बुकांत मोतियां आनी तारां म्हळ्ळे दोन विभाग कित्याक तुवें केल्याय?"
भारी बरें! तेच्च सवालाक हांव राकोन आसल्लों, ताची जाप आमिंच सोध्यांगी?
तुमीं कुंडलें, मोडकी, भाण पळेलांगी? आकारांत हीं तीनयी वेवेगळीं आसात तरयी प्रकारांत वेगळीं न्हयगी? कुंडल्यांत एक किलो मास रांदुंक जाता म्हण भाणांत कोणय पंचवीस किलो मास उकडुंक वेतावे?
समजोंक ना? बरें
तुमीं बांय, तळें, न्हंय आनी दरयो पळेला, ह्या सर्वांनी उदाक आनी मासळ्यो आसात म्हणोन चारय एक म्हणचेंगी?
किते? दरयाचें उदाक मीट म्हळेंगी?
बरें, तर आमचा बांयक चार गोणी मीट घालें तर बांय दरयो जातावे?
अनीकय समजोंक ना? बरें
मोतियां आनी तारांनी आसची सामान्य संगत (Common thing) खंयची?
’पर्जळ’
बरें!
हे दोनय पर्जळ एकाच रितिचे?
’व्हय, न्हय, व्हय, न्हय’
बरें सवाल - कोंबी पयलिगी तांतीं पयलें म्हळ्ळेपरीं न्हयगी?
आतां आयका - मोतियां आनी तारां दोनांयकी पर्जळ आसा तांतांचा जाग्यार, तारांक पर्जळ आसा म्हण कांय तीं देळीं दवरून खुंटून आमचा घर्चा माटोवार सोभवंक जातावे? मोतियां पर्जळतात म्हण तांकां मोळबाचेर खोववंक जातावे?
’ना’
बरें, आतां खरया मिसतेराक समजोव्यां,
’सूरयो आनी काजुलो’ दोनय एकगी?
’न्हय’
’कित्याक? दोनायकी तांतांचो म्हळ्ळो पर्जळ आसताना दोनय कित्याक एकच न्हय?’
’...........’
तुमचेलागीं जाप ना? बरें. जशें मोडकी आनी भाण एक न्हय, बांय आनी न्हंय, सूरयो आनी काजुलो एक न्हय तशेंच मोतियां आनी तारां एक न्हय.
तर तारां आनी मोतियां म्हळ्यार कितें?
भोव संपें - तारां जीं जावनासात, तीं एका तेंपाधीं मोतियां जावन पर्जळ्ळीं, थोडीं अजून पर्जळतेच आसात पूण थोड्यांचेर थोडी धूळ पडल्या, ही धूळ म्हेळी न्हय, ही धूळ उगडासाची, वाचप्यांनी ह्या तारांचीं जायतीं कविता वाचल्यांत तरय दीस वेतां वेतां एकेकलेच तांचा मती पडद्यांतले मेकळे जावन येतात. हें वाजबीच सय, कित्याक आयचो काळ शारूक, आमीर, सल्मान, सैफ अली खानाचो, देकून काल्चा धर्मेंद्र, संजय, फिरोज खानाची वळोक उणीं जांवन येंवचें वाजबी. तारां पयस पावल्यारय तांचो पर्जळ उणों ना न्हयगी?
मोतियां म्हळ्यार आयलेवार पर्जळ घेवन उदेल्लीं. कोणाक कोणे कशें खैं केदाळा कित्याक रूप दिल्लें म्हळ्ळें सवाल सोड्यां, पूण सत गजाल हिकी, आयलेवार उदेल्ल्या ह्या सर्वांनी कोंकणी कविताशेतांत भरवश्याचीं पावलां काडल्यांत म्हणताना हीं मोतियां अंत्रळार सोभानांत जाव्येता, पूण कोणाचा मुदियांनी थिकां जावन, कोणाचा गळ्याचेर आसचा हारांत सोभतात तें खंडीत.
हो कवितांचो प्रकार न्हय, कविंचो प्रकार न्हय, कित्याक कवी व्हड ल्हान म्हण ना, कविता व्हड ल्हान म्हण ना. कविता एक भास आनी कवीक एक चिंताप व्हाळंवची अभिव्यक्ती.
तर मोतियां आनी तारां प्रकार फकत्त तांचा साहितीक अस्मित्कायेचेर रुतां जाल्या शिवाय हेर कसल्याच इराद्यान, मापान वा वर्गान न्हय. आतां बुकाचेर आसचा कवितांचेर इल्ली गुंडायेन नदर घाल्यां.
आयलेवारच एकलो म्हाका सांगालागलो कोंकणेंत ह्या वर्सा कवितांची सुग्गी म्हणोन. हांगा सवाल कविताची सुग्गिगी कोळकेंगी वा बेसोगी, आटिगी म्हण न्हय. सवाल कोंकणी कवितांनी नवेंसांव आयलांगी? म्हळ्ळें.
हें सवाल कर्ताना म्हाका छा.फ्रान सांगल्ल्या एका उत्राचो उडास येता -"कोंकणेंत मट्ट ना म्हण म्हण हांव भुर्गो आसतानांच आयकोन व्हड जालां तरय अजून कोणेंय पुनेगेल्ल्यान तें मट्ट म्हळ्यार कसलें म्हण सांगोंक ना". आतां आमीं तें ’मट्ट’ सोधुंक वेचें तर मेळची जाप सलीस. "अपणान बरयिल्लें, वा अपणाक पसंद जाल्लें हेरांचें, अपणाची स्तुती भक्त उचार्तेल्यांचें साहित्य मात्र मट्टाचें - हेरांचें साहित्य बूस (स्टीफन क्वाड्रसाचा उत्रांनी सांगचें तर)"
न्हयगी?
तर नवेंसांव कसलें?
चा.फ्राचा ’बायेक एक बाबू जाला फिंर्गी रुपाचो’ कविताचीं उत्रां जर कोणय एकलो ’बायेक एक बाय जालां कोल्या रुपाचें’ म्हण बरयलें तर तें नवेसांव? ’आडकुलोगो बुडकुलो तेलातुपाचो’ आसल्लें ’आडकुलोगो मोडकुलो पेराकापाचो’ म्हळ्यार नवेसांव?
आमचो लोक खर्गोंवचो (saturate जांवचो) वेग्गीं. कोणेंय एकल्यान गांवांत नवें मोडेलाचें कार हाडलें तर हेरय धांवले ताचेपाटल्यान. थोड्याच दाकड्याधीं आमचे चडताव मंगळुरी भाव-भयण्यो धावी पास जांव व फेयल जांव मुखलें मेट बोंबोयचा शेट्टिंचा होटेलांत रिगले वा कुडाक रिगले आनी गलफाक पावले - कोण आया जावन कोण ड्रायवर जावन आनी कोण मेसत जावन. ही रिवाज थोड्या फिर्गज्यांनी अजून ज्यारी आसा, आसों! त्या रिवाजेक कोलो वरुंदी.
थोड्या काळान हें चिंताप बदल्लें, धावी जावन ऐटिऐ वा डिपलोमा कर्न गलफाक येंवची रिवाज सुरू जाली, आतां कंप्यूटर शिकोन गल्हाक येंवची रिवाज चालू आसा (हांवय हेच्च पंग्तेर आसां). सवाल हांगा कोणायकय हल्क कर्चें व कोणायचोय मान काडचो व कोणय ऊंच-व नीच म्हण धाखंवचो न्हय. सवाल कशें आमीं बदल्चा काळांत सलीसायेन खर्गोन वेतांव म्हळ्ळो. हें वाजबीच, कित्याक म्हळ्यार ’कालोग तक्क कोल’ चिंताप आपचा रग्तांत आसा देकून बदलुंक सलीस ना.
थोड्या वर्सांधीं ’कोंकणी भास अळवोन गेली’ म्हण सिस्रिचीं दुखां गळयिल्ले जायते अजून जीव आसात, आनी आतां संपर्क माध्यमांनी जाल्ल्या बदलावणेंत ’कोंकणी’ व ’कविता’ म्हळ्ळे सब्ध कित्याकगी आमचा जिबांनी चड खेळतात देकून चडावत कविता बरयतात. आनी बरयिल्लें कितेंय कविता जाता.
कविता सगळीं बरवंक सक्तीत म्हणोन बरयिल्लीं सगळीं कविता जायनांत पळे. कविता एक अथवोच प्रकार आनी कविताक अपूण सलीसायेन समजोंक सक्तां म्हण सांग्ता तर तो म्हजा नद्रेंत पिसोच. कितेंय आसों - कोंकणी कवितांत नवेसांव आयलांगी म्हळ्ळें सवाल आमीं करून आसांव.
भोवशा ह्या सवालांच्यो जापी सोधुंक गेल्यांव तर आमचा मतीक आमीं कितल्या उदकांत आसांव म्हळ्ळें समजोंक पुरो.
* कोंकणी कविता शेतांत नवेसांव कशें जाव्येत?
* नवेसांव म्हळ्यार कितें?
* नवेसांव कोणें करिजाय?
* नवेसांव कशें दिसता?
* नवेसांव कोणाक जाय?
* नवेसांव कित्याक जाय?
कोंकणी कविता शेतांत नवेसांव कशें जाव्येत?
= ह्या सवालाक म्हजी जापी अशी आसा; एदोळ परयांत कोंकणी कविताशेतांत जायते उंचले कवी आयिल्ले, अपुर्भायेचीं कविता ताणीं बरयिल्लीं तरय थोडेपावटीं तीं हेरांक पाववंक तीं सकोंक नांत. सभार पावटीं आमचा पत्रांचा संपादकांचा जेमेंत तीं नांव नासतानांच गेलीं. जायते पावटीं आमचा लोकानय कवितांचेर धाखयिल्लो तात्सारय हाका काराण. लोकांलागीं विचारा ’रग्ताची बोबाट’ म्हळ्यार कितें आनी ’सोंश्याचे कान’ म्हळ्यार कितें म्हळ्ळें, लोकांक विचारा ’देवाच्ये कुर्पेन’ म्हळ्यार कितें ’कीर तूं म्हजो’ म्हळ्यार कितें म्हण. लोकांक विचारा ’आंजेल’ म्हळ्यार कितें ’इज्मोलाची वाटली’ म्हळ्यार कितें - तेदनां तुमकां गोमतेलें कोंकणी कवितांक समजोंवचें सोड, आयकोंवचें, वासचें व बुकाचें सांव तरय वासचें सयरण कितल्यांक आसा म्हळ्ळें. अशें आसताना ’कीर तूं म्हजो’ वन्वासाक गेलो. जायते असले कवी कोंकणे थावन पयस उरले. त्ये उपरांतल्या कविंनी स्टीरियोटैप कवितांक बरवंक धरलें - कविता म्हळ्यार ज्ये चा.फ्रान/लुवीस मसकरेञान बरयिल्लें मात्र म्हळ्ळ्या चिंत्पान. जेराल रितीन सांगचें तर कोंकणेचीं चडताव कविता एकाच प्रकाराचीं जावन आसल्लीं - जीं लुवीस मसकरेञान व चा.फ्रा हांचा कवितापरीं. बिल्कूल बदलावण नातल्ली. तिच्च मांड आनी तिच्च कुर्पोण.
म्हजा अजियेचा काळार आमकां घराभितर नाक्षी काडुंक आडवारल्लें - काराण इतलेंच, घराभितर नाक्ष्यो काडल्यार रीण जाता म्हण. आज म्हजी अजी मोरोन फोंडांत कुंबू जाल्या तरय म्हजा खट्ट्यांत रिगोन गेल्लें हेंच चिंताप त्या नाक्ष्यांक आनी रिणाक संबंध चिंतून थोडेपावटीं भायर येताना तोंडांत हासो येतात.
हांव जर फाल्यां मातारों जालों आनी म्हजा नात्रांक हेंच चिंताप दींव तर तीं घेतेलीं? फकत्त हांव मातारो, म्हजा मात्यार केस नांत म्हणोन तीं हें चिंताप घेतेलीं? बिल्कूल ना - काराण बदलावण! चिंत्पाची बदलावण. पारंपरीक चिंत्पाचेर जाल्ली बदलावण.
लुवीस मसकरेञ आनी चा.फ्रा निजायकी तांचा काळार ऊंच कवी जावन आसल्ले, तांचें चिंताप अजून ऊंच आसा, नैतिकता जांव, मनशापण जांव, नीत जांव, हुसको जांव व हेर रितिचें चिंताप. तशें म्हण जर कोणय मात्याक तांबडो मुंडास बांधून ह्याच चिंत्पाचेर उमकाळता तर हें म्हजेपरकार नवेसांव न्हय - पिर्किसांव या माल्दिसांव.
नवेसांव म्हळ्यार कितें?
= वयले नद्रेक गोंयटां आनी तेंडलीं एकच दिसोंक पुरो, घोडो आनी गाडांव एकच दिसोंक पुरो. पूण फरक कर्चांक कळीत आसा खंचें कितें म्हळ्ळें. नवेसांव म्हळ्यार बदलावण. बदलावण म्हळ्यार दिसाक चंद्र उदेता रातीक सूरयो उदेंवची बदलावण न्हय. पारंपरीक बदलावण, कविता म्हळ्ळ्या प्रकारांत बदलावण. कवितांनी आसचा व आसाजय आसल्ल्या सब्धांनी बदलावण. देकुन्ंच हांव फकत्त प्रास आसल्यार मात्र कविता म्हळ्ळ्या चिंत्पाक वोपून घेना. रुकाक पानां गर्जेचीं, पूण पानांक रूक म्हण्येतवे?
बदलावण जी एका समाजेक नीत दिंवची, बदलावण समाजेक नवें चिंताप उदेशें कर्ची. बदलावण जी आमचा भंवतोणिचा संसाराक तुकून पळेंवचें, वळकोंवचें, समजोंवचें आनी आमचो संसार विसतार कर्चो. आमची नदर आमचा तळाताभायर वरून पळेंवचें.
ही बदलावण - चिंत्पाची, ही बदलावण कविताक व्हाळंवचा रितिची, ही बदलावण कवितेन उटंवचा चिंत्पाचेर, कविता आटापचा विचारांची, कविता पांवचा काळजाची. जेदनां एक कविता कोणाय एकल्या वाचप्याचा काळजाक देंवोन ताचा जेमेंवचा भगणांक जागवंक सक्ता - तें कविता म्हजेपरकार उंचलें कविता.
नवेसांव कोणें करिजाय?
= ’बेक्किगे घंटे कट्टुववरारू?’ म्हळ्ळ्या चिंत्पाचेर उमकाळचे जायते आळशी चिंत्पी आमचेमधें अजून सुखासंतोसान जियेवन आसात. कोणाक पडोन गेलां? हो वावर कांय एकल्या दोगांचो न्हय. हो वावर संघटीत वावर. देकून कोंकणी कवितांत असलें नवेसांव खंचाय पत्राचांनी, खंचाय कोंकणी संस्थ्यांनी, व खंचाय कोंकणी परिशदेन घेतलें तर सलीस जावंक आसा. पूण उटचें दैवीक सवाल मात्र भोव मारग ’तांतूं आमकां कितें मेळता?’
तरय एकले दोग तेग दरयाचें उदाक कुब्याचा करलांत खाली करुंक भायर सरल्लेपरीं कांय इल्लो वावर करून आसात, त्या वावराक वळकोंचे दोळे कुड्डे जाल्यात तरय हो वावर चालूच उराजय आनी चडीत मापान चडाजय, चडीत कविंनी हांतू मेळाजय. फकत्त अपणाचें कविता पर्गटोन अपणाचो फोटो सायटिचेर येजाय आनीं पर्गांवचा आमचा इसटां बंद्वांनी इमेयलार ’हे.. तुजें कांबोळ कीड’ कवीत वाचलें म्हणतच गर्वान फुगचें रावयजाय. एक दोन कविता बरयतच अपणाक चा.फ्राक सरी म्हण चिंतचें अण्वें चिंताप बदलिजाय. कविता एक निरंतर शिकची प्रक्रिया, कोण हें पर्गट रितीन वोपून घेंव वा सोडूं. सत तें सत आनी सताक कोणेंय नेगार केल्लेपरिंच ना.
देकून हें नवेसांव आमीं हरयेकल्यांनी अपापल्या चिंत्पापरकार सोधुंक प्रेतन करिजाय. आमचा ’कांबोळ कीड’ चिंत्पा थावन भायर येजाय. नव्या नव्या प्रकाराक बरवंक शिकाजय. फकत्त अपणाची स्तुती/भक्त आयकोंक आंयडे घोटून रांवचें रावयजाय. स्तुती भक्त कर्चांनी सयत वेक्तिचाकी पयलें समाजीक समस्यांचेर स्तुती भक्त उचारुंक धरलें तर मात्र समाजेचा चिंत्पाक कवितेध्वारीं बदलावण हाडुंक साध्य.
नवेसांव कशें दिसता?
= नवेसांव वडलिमांयन जीन्स पेंट नेसल्लेपरीं व आबान बर्मुडा प्यांटार मात्याचेर तोपी दवरलेलेपरीं दिसता. नवेसांव नांच जाल्यार तें कशें दिसता म्हणचें? गोसाळ्या वालिचेर गोंयटां जातीत तर, मोग्या वालिचेर कुवाळो जायत तर कशें दिसोंक आसा?
नवेसांव कशें दिसता म्हण पार्कुंक कश्ट, कित्याक म्हळ्यार कविता दिसचाकी चड मापान भोग्ता. आनीं नवेसांवाचें कविता वाचप्याक नव्या संसाराक वर्ता, अपणाथावन बरीं कामां करुंक प्रेरण दिता.
नवेसांव कोणाक जाय?
= भोवशा जो कोण नवेसांव कर्ता ताकाच जाय आसतेलें. कित्याक म्हळ्यार हें नवेसांव कितलें नवें म्हळ्ळ्याचेर ह्या सवालाची जाप होंद्वोन आसा. हांगाय केल्ल्या नवेसांवाचाकी फुडें केल्ल्याचें नांव घाजतेलें, घाजोंदी. पूण थोड्यांचा दोळ्यांक मात्र हें जरूर तोप्तेलें.
नवेसांव कित्याक जाय?
= कोंकणी कवितांक जर एका दिसा हेर खंचाय भासेचा कवितांमुखार हर्धें फुलवन रावोंक आसा तर हें नवेसांव भोव गर्जेचें. आज आमचेलागीं कितले कविताबूक आसात जे हेर खंचाय भासांनी हेरांक समजव्येत जाल्ले? हेर खंचाय समाजेक उपकाराक पडचेतसले? कविता हेरांक दिवो मतिचो, काळजाचो तशेंच अत्म्याचो. तर सत सांगचें तर कोंकणेंत कितले असले कविताबूक आसात जे रबींद्रनाथ ठागोराचा ’गीतांजली’ बुकाक व लावोत्सूचा ’दवू’ क व काळिदासाचा ’मेघदूत’ क सरी? लगभग शेंबोर वर्सांची साहितीक चरित्रा आसचा आमचा कोंकणी कवितांत असले बूक कित्याक नांत? कित्याक म्हळ्यार असली गर्ज म्हणोन दीसल्लीच ना जाव्येता व असलें प्रेतन जावंकच ना जाव्येता. असलें काम करुंक कोणाकय धयर आयिल्लेंच ना जाव्येता.
आतां आमीं नवेसांवाचा अध्याया थावन मोतियां आनी तारांक येंवचें तर; ’मोतियां आनी तारां’ कविताजम्यांत आसचें नवेसांव पळेंवचेंय आमचें काम.
ह्या कविताजम्यांत कांय थोडीं कविता नवेसांवाचीं लक्षणां दिसतीत तर कोंकणेंत नवेसांव जालें म्हण अर्थ न्हय. नवेसांव एक निरंतर प्रक्रिया आनी ही चालूच उराजय. नव्या चिंत्पाचे, नव्या प्रकाराचे कवी येजाय. हें नवेसांवाचा पावलाचें पयलें मेट.
’मोतियां आनी तारां’ हांतली मोतियां - भोव वेगळीं. कोणाकय वेक्ती जावन न्हय, तांचा तालेंताचेर हो आवकास मेळ्ळा. ह्या एकेकल्यांचा कवितांचो प्रकार वेगळो, उटंवचीं चिंत्नां वेगळीं, वापारल्लीं उत्रां वेगळीं.
तेच्चपरीं हांतल्या तारांचीं कविताय. फकत्त एकेक कविता न्हय, पांपांच कविता आसात देकून एका कविचा चिंत्पाची धार पार्कुंक, उत्रांचें त्राण पार्कुंक, इमाजिंचें रूप देखोंक भोव उपकाराक पडचांत कांय नवाल ना. प्रत्येक जावन कोंकणी कवितांचेर अध्ययन चलयतेल्यांक हो बूक एक पावटीं मात्र न्हय, परत परत वाचुंक प्रेरण दिंवचांत म्हाका कांय दुभाव ना.
बुकाचें नांव: मोतियां आनी तारां
पर्गटपी: आशावादी प्रकाशनाचो भारावो बूक
मोल: १०० रुपय
पर्गटलेली लिपी: कानडी
संपादक: वल्ली क्वाड्रस
पानां: १२०
पर्गटलेलें वरस: २००५
प्रसतावन: जे.बी.मोरायस
कोंकणेंत कविताचे जायते बूक पर्गटल्यात, जायत्या रितिंनी पर्गटल्यात आनी सगळे तांतांचा जाग्यार अपरूप आनी अपुर्भायेचे. ह्या पयकी मोतियां आनी तारां एक नवो प्रयोग, एकेका कविचीं पांपांच कवितां एकटावन ह्या बुकांत कविंचा मटव्या वळकेसवें पर्गटल्यांत.
’फातोर मोतियां जाताना’ म्हळ्ळ्या नांवाचा संपादकीयांत हावें म्हजे विचार स्वश्ट केल्यात, मनीस कितलें चिंतुंक सकत तरय सभार संग्त्यांक तो चिंतुंकच सकाना म्हण. आनी जरी तरी कोंकणी कविताशेतांत नवेसांव जायजाय तर असलोच क्रियात्मक रितिचो वावर गर्जेचो, एकल्या दोगांयचो मात्र न्हय, हरयेकल्यान अपापल्या तांकिभितरलो वावर केलो तर खंडीत जावन कोंकणी कविताशेत एक दिसा भोव सोभीत जावन सोभतेलें.
जे.बी.मोरायस कोंकणेचो आतांचो मालघडो कवी म्हणतच ताका कोंकणी कविताशेतांत आमचा सभारांचाकी चड कळीत आसा आनी ताणें वोपून घेंवचेपरीं हो कविताजमो एक वेगळोच प्रयोग आनी त्ये तेकीद ताचें प्रसतावनय ह्या बुकांत आसा. आनी ताणें अपलो साहितीक अनभोग वाचप्यासवें वांटून घेवन नव्या कविंक आधल्या परिगतेचो उल्लेक करून दिवून, आतांचा परिगतेंत जाल्ल्या बदलावणेक धाखवन दिलां. आज कविता समजतेलीं जायतीं आसात, कविता पर्गट जांवच्यो वाटोय चडल्यात म्हणताना निजायकी कोंकणी कविता पालेवंक लागल्या.
कविता काळजाची भास तर ’अर्पण’ एक कवितापरिंच म्हण्येता, एकलो म्हाली तर अन्येकलो शिल्पी, दोगी कोंकणी कवितेक पोसचे, राकवली आनी चड गर्जेचे ’मोगी’.
कवितांचेर परत विशलेशण करुंक हांव हांगा वचानां तरय मटव्यान इल्लो सार दिंवचो तर;
आर्थर रोशन पिरेराचीं कविता ’म्हातार्पण’, ’वेचीक हांव’, ’व्हळू व्हळू काळजाक लाग’, ’दरया ल्हारां मेजताना’, ’दोळ्यांतुलें रुदान’ आनी ह्या कवितांनी म्हाका दिसच्यो सामान्य संग्ती - मनशापण आनी मनशामोग. हीं कविता वाचताना म्हाका अशें भोग्ता ’थोडे पावटीं एक मनीस इतलोय बरो कित्याक आसता?’ म्हण. कित्याक म्हळ्यार जो मनीस जितलो प्रामाणीक आसता तितलोच दखो ह्या संसारांत खावन जियेता.
दिनेश कोरेयाचीं ’हैकू’, ’गाय आयल्या धांवडाया’, ’काळक्या रातीं’, ’ये पाटीं’, ’मोडां हीं मोडां’ कविता विश्यांत जांव, व्हाळयिल्ल्या रितिंत जांव व विचारधारिंत जांव विभिन्न. कविचीं उत्रां नीट आनी कडक्क. ही सोभाय कोंकणेंत उटोन दिसची भोव उणीं.
जोन कोरेया व जोमेल हाचीं कविता ’ह्या म्हजा गांवांत’, ’मयला फातोर’, ’वाटेचो आकलास’, ’आपवणें’, ’कश्ट आनी आन्वार’ ह्या सर्व कवितांनी कविचा आंतरीक विळापाची बोब आयकता. समाजेचा पोकोळपणाचेर कविची असकत बोब रुदान कर्ची दिसता.
मेलवीन जे. वास केलराय हाचीं ’मनशापण’, ’काजुलो’, ’वेळ’, ’संसार’, ’गुंडाये थावन’ कविता पांच वेगळीं रुपां घेवन येतात. विचारधार जांव, चिंताप जांव व इम्याजें भितर इमाज उभी कर्ची श्याथी जांव. चडताव उर्दू कविंनी असली शैली आसोन कोंकणेंत भोव अपरूप आसची ही शैली मेलविनाची.
रोबर्ट फेर्नांडिसाचें ’किर्कोळ आळमें’, ’प्रायवंतांचें घर’, ’काळजा शेवोट’, ’बांयतलो माणको’, ’बापाचें घर’ एकेक कविता परत परत वाचुंक ताळणी हाडता. कविचा चिंत्पाची उभाराय सयत कितली उभार म्हळ्ळ्याक रुज्वात दितात.
विन्सी पिंटो आंजेलोराचीं ’कितें फायदो?’, ’एक्सुरें रडणें’, ’आतंकवादी’, ’पोर काल आज’, ’काम जातेच्च’ कवितांनी ताका फकत हास्य कविता मात्र न्हय, गूंड चिंत्पाचीं कविता बरवंकय जाता म्हण रुजू केलां.
तारां पयकी आसटीन प्रभुचीं ’मानुशीक संसार’, ’आदांव येवेचो नाटक’ ’अंगालापी साबू’, ’चिकागो’, ’वोडा रुकार सांगात’ कवितांनी खबार, तत्वां आसात.
सिज्येस ताकोडेक हासवन हासवन मार्ची श्याथी ताचा बर्पांनी आसा, ’एका काळार म्हजें मंगळूर’, ’आनी एक गोल्गोथा’, ’देवान विंचलेलीं फुलां’, ’बेतलेहेमांतल्या बाळोका’, ’काळजाची गिरेसतकाय’ एकेका संग्त्यांनी विशेस जावनासात.
एम.पी.रोड्रिगसाचीं ’काळके रातीं पेटवन वाती’, ’तूं कोण मानाय’, ’गुलोब’, वनांत गायन’ प्रासबद्द जावनासात. साद्या उत्रांनी गूंड विशय भोव अलंकारीत रितीन वेक्त कर्ची श्याथी एम.पी.रोड्रिगसाची.
वल्ली वग्गचीं ’देव एक्सुरो’, ’पुन्वे रातीं’, ’त्यागी जिवीत’, ’मोसोर जाता’, ’स्वतंत्र जिवी’ वाचल्ल्यांक कसलोच दुभाव आसचोना, कोंकणेंत वल्ली वग्ग एक उंचल्या कवीं पयकी एकलो म्हण. भोव उण्या उत्रांनी भोव व्हड संगत वेक्त कर्ची श्याथी वल्ली वग्ग हाका आसा.
विलफी रेबिंबसाचीं कविता एकेक काणिंच देकून ’हांव येतांगो घाटी देंवोन’, ’म्हजी मांय’, ’एक आवय एक बापूय’, ’दुदांत धुतों तुजे पांय’, ’संसार संसार’ मनशा मोगाची साक्स दितात.
ह्या बुकांतल्या हरयेका कविंचा कविताचेर अध्ययन चलव्येत जाल्लीं कविता आटापोन आसात. कोण वाचूं या कोण सोडूं, पूण ’मोतियां आनी तारां’ बुकांतलीं मोतियांनी तारांचा पर्जळाचेर अपलो प्रकास फांकयला म्हळ्ळें सत कोणेंय नेगार कर्चेपरीं ना.
