विल्सन कटील
विल्सन कटील लिखणे नांवार दिसान दीस लोकामोगाळ जावन येंवचो विल्सन सिकवेरा कोंकणेचो फुडाराचो एक प्रभुद्द साहिती, चिंत्पी, कवी, विमर्शक, काण्येगार जांवचीं लक्षणां म्हाका दिसोन येतात. कोंकणी साहित्याचें मट्ट जर चडाजय, तर असलें साहित्य भोव गर्जेचें म्हळ्ळी आमची अभिपराय. ह्या अंकणाचेर तुमचे उग्त्यामनाचे विचार आमी अशेतांव.
कविंक खंय पुरला?
दुर्भागपण आमचें; कोंकणी शेत कोसून काव्याचें भांग्रा बेळें फुलोवंक सकत आसचे कवी आज मोने जाल्यात. मावरीस डेसा शांतिपूर, फ಼्रेड कुमार कुच्चिकाडू, जोस्सी पिंटो किन्निगोळी तसले मोवाळ उत्रांच्या कविंच्यो कुमेरयो पणगील पडल्यात. देकून ह्या दिसांनी कोंकणेंत जायतें पार्तेनियं बेळें लेकावर्तें विसतारुन्ंच आसा. हांच्या मोनेपणाचो फायदो जोडून कासाचीय काव्याची शेळ नासतां आपूण व्हड कवी म्हळ्ळ्या भ्रमिदेंत पडोन जायते बर्पी बरयते आसात. अशें काव्याच्या तडीर आपटल्लीं थोडीं करलां विंच्ची तर...
एकल्ये गुर्वार स्त्रीयेचो राग व्यक्त करुंक एकलो अशीं उत्रां वापार्ता:
"तीन कासांचो मापळी तो
घडाय दाकवन गेलो
म्हजेलागीं काजार जातां म्हणतलो
रांडे पूत खंय गेलो"
आनियेकलो रोसाची वर्दी वाचता:
"दायजां वोवळीं सेजारां ईश्ट सर्व माटवांत जमल्लीं
आट वरांचेर मागण्या विदी तिर्साल्ली
बेसांवा खातीर व्हकल हात जोडून रावल्ली,
बेसांवा उपरांत देड्या देडियां संगी रोसाक बसल्ली."
अज्याप पावानाकात हियी एक कविता.
आनियेकली कवियित्री आपल्ये कवितेंत म्हातारेक जिवेशीं मारुंक वयाग्रा वापार्ता:
"प्रायेसत म्हातारेक जागो ना
तर्न्यां मधें आवकास ना
देकून वयाग्राची एक गुळी दीवन
ताणी म्हाका सर्गाक धाडली"
आनियेकलो कोंकणेंतलो व्हड कवी म्हण नांव वेल्ल्याचें चुटूक(?):
"अंताराश्ट्रीय हंतार क्रिकेट खेळगाडी तो बरो
ताच्या शतकानिमतीं पंगड आदली टेसट सीरीस जिकलो
देशाक पाटीं येताना ताका अर्पिलो फुलां तुरो
हे पावटीं ताचीं रन्नां उणे उणे आनी जीरो
लोकाक निरास, लोक उचांबळ जावन भिगडलो
विमान थळार लोक पुर्पुरलो पियेवन सोरो"
वयर काणसिल्ल्या वोळिनीं चिमटिभर काव्यें कोण तरी दाकवन दीत तर हांव तांच्या पांयांकच पडतां.
ह्यो वोळी कांय आजकाल बरवंक धरल्ल्यांचो न्हंय. धाकड्यांथावन बरयते आसल्ल्यांच्यो. केस पीकल्ल्या मालघड्यांच्यो. चार गांव भंवल्ल्यांच्यो. एक-दोन कविता जमे पर्गट केल्ल्यांच्यो. केंद्र अकाडेमी पुरसकार जोडल्ल्यांच्यो. कोंकणी वेदीर भिरांकूळ मान जोडतेल्यांच्यो.
अरे मानेसतानों काव्यें म्हळ्यार तुमी कितें म्हण चिंतलां? काव्यें म्हळ्यार भितरली लास. उत्रां पाकळ्यो तर पर्मळ आसाजे. उत्रां केंडां तर धाव असाजे. ह्या भुंयत मात्येक सयती पर्मळ आसा; रावल्ल्या उदकाक सयती ऊब आसा. पूण ह्या वोळिनीं कितें आसा.. फकत्त कोंकणी शेळेंपण.
वीपऱ्यास म्हळ्यार असल्यो उतळ कविता कवितेच्या बरया बरया अंकणांनी फायस जातात. तुमची कविता फायस करुंक योग्य न्हंय म्हणचेतितली घटाय संपादकांक ना.. देकूनच कोंकणी सायटिनीं असल्या एका कविचीं ७५ कविता शिंपडोन असात! उपरांत कितें जाता... तीस-चाळीस कविता फायस जाल्ल्योच हांकां बूक काडची ताळणीं येता. आपणाक केन्नांय होगळसितेल्यां थावन प्रसतावन बरवंक लायता. आनी असो बूक भायर येता.. कोंकणी काव्याचो भंगोसतळ जाता.
काव्यें म्हळ्यार जिबेची खोरोज काडची बाजारी स्त्रीयेची बोबाट न्हंय... वा पाद्रिचो शेर्मांव यी न्हंय.. बगार अंतसकर्नाचें उलवणें. आपल्याच अंतसकर्नाची भेट जायजे जाल्यार जायते आटेविटे सोसिजय पडतात. उपरांत तरी उलवणें कांय सलीस ना. एकेका सब्दाक अर्थ, आवाज अशें ताचेच म्हळ्ळे गूण असात; हऱ्येका सब्दाकयी ताचीच म्हळ्ळी जीण आसा.
"विग्यान जांकां जे कोण नेणांत; काव्यें जांकां जे कोण जणांत" अशें म्हणता जोसेफ रूक्स.
"आपूट (कृतक न्हंय आसचें) काव्यें समजंवचे आदिंच उलवंक सक्ता" अशें म्हणता टी.एस. एलियट.
लियोनार्ड कोहेन हाच्या पर्माणे: काव्यें जिणियेची साक्स. जर तुजी जीण बरीच लासोन आसा तर काव्यें फकत गोबोर!
"उत्रांच्या आवरा प्रास
थेंबो आर्थ ऊंच"
लंकेशाच्या ’नीलू’ काव्या सागोरांतलो एक थेंबो हो.
काव्यें असता फकत उत्रांनी न्हंय बगार उत्रां मधल्या संबंधांत.
ह्या सर्व अनाहुतांक काराण विमर्शाकाची गयरी हाज्री. कोंकणेंत एकयी खडक्क विमर्शक ना. देकुन्ंच प्रभावभरीत साहीतयी बोव उणें. कोंकणी काव्याचो फुडार बरो जायजे तर मालघड्या कविनीं पयलें आपली जवाब्दारी पाळिजे. पाळचे आदीं आपली जवाब्दारी कितें म्हण समजजे. आतां बरवंक सुर्वातुंच्या नव्यांचे दिश्टेंत तुमी म्हान कवी. तुमिंच असलें पातळ उत्रांचीं उतळ कविता बरवन बूक काडश्यात तर तीं तुमचेपरास पासट लिक्तेलीं. देकून सर्वांनी आपलें साहीत हेर भाशेंच्या साहित्यासवें तुलन करून अत्म्या विमर्सो कर्चो बरो. कित्याक म्हळ्यार हेरानीं विमर्सो केल्यार तुमकां राग येता. कोंकणेच्या अत्मीक भलायकेक यी हें बोव बरें.
आखेर कर्च्या आदीं चाफ्राच्या कवितेचो एक कुडको मात्सो बदलून असो लिक्तां.... कांय मेल्लो कवी जिवंत उटत म्हळ्ळ्या पात्येणेन.
"ह्या पार्तेनियं राना मधें
उतळ उत्रां पानां मधें
वेदीर विकच्या माना मधें
खंय पुरला कवीक...
सांगा
खंय पुरला कवीक?"
विमर्सो: हो विमर्सो कोणायचेर वयक्तीक ध्वेशान जांव रागान जांव बरयिल्लो न्हंय. कोंकणी साहित्याच्या व्हाडावळेच्या नद्रेन लिखला. हाचेर वा कोंकणी कविता/विमर्श्यांचेर कोणेंय अपली अभिपराय उचाऱ्येता, पूण दयकरून खंच्याय रितीन वेक्तिचेर केद उडंवचीं, वा हल्क कर्च्या इराद्याचीं वा अपूण बुध्वंत म्हण शेंकारें फुलंवच्या इराद्याचीं बर्पां आमीं पर्गट कर्चीं नांव. अन्येक प्रमूख - महान साहिती वा नवे, सर्वांक एकाच्च रितिचो मान मेळतलो. - सं.
