[मोटवी कथा]: संघर्ष
सकाळिंच्या धा वोरांक वेरोनिका आपल्या रेडिमेड वसतुरांच्या आंगडी भितर रिग्ताना नितळायेचें काम कर्न जाल्लें. धर्ण पुसुंक वापरलेल्या फिनेलाचो वास नाकाक आदाळतालो. तेगां चेडवां आनी दोग तर्नाटे चेडे आशें ओट्टूग पांच जणां ताचीं कामगारां आपापल्या कामांत मग्न जाल्लीं.
आंगडिच्या एक कोनशाक आसल्ल्या आपल्या धाकटुल्या मेजा कुशीन तें मेटां काडुंक लाग्ताना दार उग्तें जालें आनी अनकुलवंत आनी शिकपी दिसची मध्यम प्रायेची एक स्त्री भितर आयली. त्या दिसाची पयली ग्राहक जावनासल्ल्ये तिका वेरोनिकान आपल्या सुंदर मुखमळार पर्जळीक हासो हाडन ’गूड मोर्निंग मेडम, तुजे खातीर हांव कितें करूं?’ म्हण नमृतेन विचारलें.
’वेरी गूड मोर्निंग’ म्हण सांगोन त्ये स्त्रीयेन पाटीं वंदन केलें. तिचें तोंड गंभीर आसल्लें.
चडीत वेळ विबाडिनासताना तिणे आपल्या ब्यागांतलें त्याच दुकानाचें नांव आसल्लें प्लासटीक ब्याग भायर काडलें.
’स वर्सांच्या चेडूं भुर्ग्याक गिफ्ट दीवंक एक हाप्त्या पयलें हावें हें आंगलें हांगा थावन वेल्लें इल्लेशें ल्हान जाता. बदलून दिल्यार उपकार जातो आसल्लो,’ तिणे म्हळें हिंदी भाषेन.
’खंडीत जावन मेडम,’ वेरोनिकान म्हळें आनी आपल्या एक सहायकीक आपवन मेडामीक दुस्रीं आंगलीं दाकवंक तुळू भाषेंत सांगलें.
’तुमी मंगळूर्चिंगी?’ त्ये स्त्रीयेन तुळुंत सवाल केलें. ’गांवांत खंयसर?’
’हांव मुंबंयत जल्मोन व्हड जालीं. म्हजीं कामाचीं चेडवां उडपिचीं. ते दोगी तर्नाटे मराठी.’ वेरोनिकान म्हळें.
’तूं हिंदुगी?’ वेरोनिकाच्या कपालावयलो तिळो पळेवन तिणे विचारलें.
’न्हय, हांव तुजेबरीच कथोलीक. म्हजें नांव वेरोनिका लोबो.’
’हांगा जल्मोन व्हड जाल्लेंय तर तूं तुळू कशी जाणांय?’
’हांव तुळू लोका मधें व्हड जाल्लीं,’ घडिभर गुस्पोडोन तें म्हणालें.
’ओहो, तशें तर,’ ती म्हणाली आनी आंगलीं पळेवंक विक्यरा कौंटराकडे वचोंक गुंवली.
’वेळ आसल्यार मागीर म्हाका मेळोन वच. हांव च्हा सांग्तां,’ वेरोनिकान सांग्ताना तिणे नार्गोनशें जायत म्हळें.
वेरोनिका आपल्या जाग्याक गेलें. मेजावयली खोल्यान गुटलायिल्ली पोटली सोडयली आनी फुलांचे तीन झेले हातीं घेतले. ताणे बसच्या कदेलाच्या उज्व्याक आसल्ल्या ल्हान आल्तारिलागीं तें गेलें आनी पोर्ने झेले काडन नवे उमकाळायले. थोड्यो ऊदबत्ती पेटवन आल्तारिवयल्या पायनेलांक पर्मळीक धुंवर सोडलो. उपरांत त्यो ऊदबत्ती त्या जाग्यार खोवयल्यो आनी हात जोडन आल्तारी मुखार मातें बागावन नमसकार केलो.
ती स्त्री चकीत जावन हें सगळें पळेवन आसल्ली. वेरोनिकान ऊदबत्ती पेटवन दवर्चें पळेवन तिचें कुतूहल चडल्लें.
आंगलें बदली कर्न जातच ती वेरोनिकाच्या मेजालागीं गेली. तिची दीषट पयलें आल्तारिचेर पडली. थंयसर आसल्ल्यो तस्वीऱ्यो पळेवन तिका दखो बसलो.
आल्तारीर दाव्या कुशीन लक्ष्मी देविची तस्वीर आसल्ली तर उज्व्याक भागेवंत कुटमाचें पायनेल आसल्लें. आनी मधेगात हिंदू न्हेसणार सोभच्या प्रायेसत स्त्रीयेची तस्वीर आसल्ली. ह्या तीनयी तस्वीरेंचेर फुलांचे झेले उमकाळताले. थोड्या वेळा पयलें पेटवन दवरलेल्या ऊदबत्तीं थावन धुंवर येतालो.
हें पळेवन ती स्त्री रागान कांप्ताली.
’तूं कथोलीक न्हय. तुवें म्हाका फट सांगली,’ ती म्हणाली रागान.
’तूं पयलें बस,’ वेरोनिकान शांत ताळ्यान म्हळें आपल्या मेजा मुखलें कदेल दाकवन.
ती बसली.
’म्हाका जाप दी. तुवें फट सांगोंक कारण कितें?’ तिणे विचारलें.
’हांव कथोलीक. म्हजी आवय आनी बापूय कथोलीक. म्हजें नांव तुका सांगलां. कोवेंताच्या इसकोलांत हांव शिकल्यां. कथोलीक कोलेजिंत हावें बी.एम.एस. केलां.’ वेरोनिकान हासोन म्हळें.
’तूं कथोलीक व्हय जाल्यार हें सगळें कितें?’ तिणे आल्तारीक बोट जोकलें.
’म्हाका कांय समजोंक ना,’ वेरोनिकान मुगद पणी म्हळें.
’तूं बरें कर्न जाणांय, पवित्र सभिचीं आमी एक नीज जिव्या देवाक मात्र पात्येतांव. तशें आसताना जेजू-मरी-जुजे भागेवंत कुटमाच्या कुशीन फटकीऱ्या देवांच्यो, देंवचारांच्यो तस्वीऱ्यो कित्याक दवरल्यात?’ तिणे सवाल केलें आनिकी उचंबळ जावन.
’ओह, तशेंगी? हांगा आयक मानेसतिणी, आल्तारीर म्हधें आसा पळे तिचें नांव सरोजिनी पूजारी. ती गेल्या वर्सा देवाधीन जाली. ही आंगड तिची. तिचो एकलोच पूत काजार जावन बायल भुर्ग्यां सांगाता केनडा सेटल जाला. आतां ही आंगड हांवच चलयतां. तिच्या उडासा खातीर तिची तस्वीर हावें दवरल्या. आनी लक्ष्मी देविच्या तस्वीरे विशीं सांगचें जाल्यार ही आंगड उग्ती केल्ल्या दीस थावन हांगासर आसा. हांव ल्हान आसताना ह्या आंगडीक येवन आसल्लीं देकून म्हाका खूश करुंक सरोजिनी अम्मान आमच्या भागेवंत कुटमाची तस्वीर दवरली. हें सगळें तुका सार्कें दिसाना?’ वेरोनिकान विचारलें.
’बिल्कून सार्कें दिसाना. तूं फटकीऱ्या देवाक अगर बत्ती पेटवन समसकार कर्ताय. आमच्या पवित्र बूकांत सांगलां आमच्या नीज देवा शिवाय दूसऱ्या खंच्याय फटकीऱ्या देवांक मान दीवंक नजो म्हण.’ तिणे वाद मांडलो.
’लक्ष्मी देविची तस्वीर म्हज्या सरोजीन अम्मान दवरलेली आनी ही अंगड सरोजिनी अम्माची. तशें आसताना ती तस्वीऱ्हावें त्या जाग्यार थावन कशी काडन उडंवची?’ वेरोनिकान सवाल केलें.
’तिचो पूत हांगा ना. तुजी सरोजिनी अम्मा मेल्या. तशें आसताना तुका आडायतेलीं कोण आसात?’
’सरोजिनी अम्मा वयर थावन पळेता न्हय?’
’वयर थावन म्हळ्यार सर्गार थावन? तुजी तकली सार्की आसामू? तिचो अपवित्र, पात्की, अनभावाडती अत्मो सालवार जायनासताना येमकोंडांत वळवळता आनी क्रीसताक पात्येनातल्याक पाश्चात्ताप पावता तें खंडीत. फटकीऱ्या देवाक पात्येल्ल्यांक सर्गिंचें दार उग्तें ना. क्रीसता मारिफात मात्र सालवासांव मेळोन सर्गिंचें सूख फावो जाता म्हळ्ळें सत तुका दोतोर्निच्या क्लासिंत शिकवंक नांगी? मीसा वेळार आनी रेतिरिंनी शेर्मांव आयकोंक नांतगी तुवें? अनभावाडत्यां बरी कपालार तिळो, हाताच्या बोटाक सायी बाबाचें रुपणें आसल्ली मुदी. तुजें काजार जाल्लें तर गळ्यांत करियमणी जरूर आसती, न्हय? तुका पळेवन कोणी कथोलीक म्हण सांगचिंनांत. तूं आतांच कपालावयलो तिळो पुसून काड. मुदी काडन उडय. आल्तारीर फकत आमच्या भागेवंत कुटमाचें पायनेल आसोंदी, समजालें?’
तिचो शेर्मांव आयकोन वेरोनिकाचेर कसलोय परिणाम जालोना.
’मानेसतिणी, म्हाका तूं एक उपकार कर्शिगी?’
’कसलो तो?’
’तूं वेताना लक्ष्मी देविची तस्वीर आल्तारी वयली काड आनी लागशिल्या कोयराच्या डब्ब्यांत उडवन सोड. सरोजिनी अम्माच्ये देवीक हांव हात लावंक सकाना.’ वेरोनिकान म्हळें.
’तें काम हांव कित्याक करूं? म्हज्यान साध्य ना.’ तिणे म्हळें.
’तर तशीच आसोंदी. सभार वर्सां थावन आसा. म्हाका सवय जाल्या.’ वेरोनिकान म्हळें.
’तुका कोणी कथोलीक म्हणचिंनांत. तांच्या दिवळाक, गणेश चतुर्थी वेळार ताच्या माटवाक भेट दिताय आसतेलें तूं? खोट्या देवांचो प्रसाद सयत सेंवताय आसतेलें?’ तिणे विचारलें कांठाळोन.
’सरोजिनी अम्मा जीवंत आसताना तिच्या सांगाता दिवळाक वेतालीं. गणेश उत्सवा वेळार ताकाय भेट दितां. चड कित्याक, हांगाच्या गणेशोत्सव मंडळिची हांव खजानदार जावनासां. प्रसाद स्वीकार केल्लेवर्वीं म्हजो अत्मो भ्रषट जावन येमकोंडाक गेलीं तर कांय नजो. थंयसर म्हाका म्हजी मोगाची सरोजिनी अम्मा मेळतेली.’ वेरोनिकान उमाळोन म्हळें.
’तूं म्हजे तमाशे कर्ताय, न्हय? म्हज्या नीज समडतिचीं खेळकुळां कर्ताय, व्हयमू? तुजे तसल्या नासतीक मनशांची सावळी सयत म्हजेर पडची नाका. तुजें केदाळाय बर्कत जांवचें ना म्हळ्ळें उडास दवर,’ इतलें सांगोन ती उटोन गेली. तिणे बदली कर्न काणघेल्लें भुर्ग्याचें आंगलें कौंटरार उडयलें आनी आंगडिंतली भायर वेच्ये पयलें वेरोनिकाच्या कुशीन गुंवोन म्हणाली, ’पवित्र सभेची हांव खऱ्या देवाक मात्र पात्येतां जाल्ल्यान तुका हांव भोगसितां,’
डोंगी क्रीसतांव बायल, वेरोनिकाक हासोंक आयलें.
ह्या घडितावर्वीं वेरोनिकाचेर कसलोय परिणाम जालोना. ताच्या आंगडिंतलीं पायनेलां पळेवन एकयी हिंदू ग्राहकान आक्षेप उचारलोलो ना. पूण सभार क्रीसतावांनी त्या बाबतीन टिप्पणी केल्ली आसा. हिंदू देविच्या कुशीन क्रीसतांव बागेवंत कुटमाचें पायनेल दवर्चें सार्कें न्हय म्हण सभार जणांनी ताका समजायिल्लें आसा. थोड्यांनी फिर्गज पाद्रीक दूर सयत दिल्लें. निवरत जावन वेच्ये पयलें प्रायेसत विगारान आंगडीक भेट दिल्ली. वेरोनिकाचें स्पषटीकरण आयकोन जातच आंगडीक ताणे बेसांव घाल्लें.
सांजेर आंगड बंध करुंक थोडो वेळ आसताना ताका मेळोंक विन्सी आयलो. ग्राहक चड नातल्ले. तीं उलवन बसलीं. कोलेजिंत तांची वळक जाल्ली. विन्सी वेरोनिकावर्नीं दोन वर्सां सीनियर जावन आसल्लो. तीं केदाळा एकामेकाच्या मोगार पडलीं म्हळ्ळें तांकांच कळीत नातल्लें. कोलेजिंत वेरोनिकाच्या निमाण्या दिसा विन्सी ताका मेळोंक गेल्लो. कोलेजिच्या केंटिनांत बसोन ऐसक्रीमाक साक्स दवर्न ताणी एकामेका काजाराचें उतार दिल्लें. विन्सी बेंकांत कामाक लाग्ताना वेरोनिका रेडिमेड वसतुरांची आंगड सांभाळुंक लागल्लें. तांकां दोगांकी एकामेकाच्या कुटमा विशीं चड माहेत नातल्ली.
’येंवच्या म्हयन्यांत म्हजो भाव केनडा थावन येंवचो आसा,’ वेरोनिकान म्हळें.
’बोव बरें,’ विन्सीन म्हळें. ’तेदाळा आमी काजाराचो दीस दवऱ्यां. ताका पयलें म्हज्या घरा आपवन वर्तां आनी माम्मिच्या मुखार उबो कर्तां. तुजीं हेर कोणी मालघडीं नांतगी?’
’हांव पयल्या क्लासिंत शिकोन आसताना म्हजी आवय म्हाका सांडून पेल्या संसाराक गेली. म्हजो ड्याडी तिच्याकी पयलें देवाधीन जाल्लो. म्हाका आपणावंक म्हजे मावळे, मावोळण्यो, बापले कोणी मुखार आयलिंनांत. हें बांदाप नव्यान उभार्चे पयलें पर्न्या बांदपाच्या शिडिये मुळांत आमी रावताल्यांव. डेडी वोचमेनाचें काम कर्ताना माम्मी लोकाच्या घरांनी नितळायेचें काम कर्ताली. माम्मी कामाक वेताना म्हाका सरोजीन अम्माच्या घरा सोडन वेताली. हांव चड जावन त्याच घरा आसतालीं.’
विन्सिची दीषट आल्तारी वयल्या तस्वीरेंचेर खंचली.
’म्हजी माम्मी देवाधीन जाल्या उपरांत विदव सरोजिनी अम्मान म्हाका सांभाळ्ळें. तिचो एकलोच पूत रोशनान म्हाका आपली भयण म्हण मांदून घेतलें. तो म्हज्याकी पांच वर्सां व्हड. ताणी म्हाका कथोलीक भुर्ग्याबरीच वाडयलें. सेजार्च्या घरा मागणें तेर्स जाताना म्हाका थंयसर धाडतालीं. त्या घर्च्या भुर्ग्यां सांगाता हांव इगर्जेक आनी इसकोलाक वेतालीं. सरोजीन अम्मान केल्लेबरी खंच्येंय क्रीसतांव कुटाम कर्चें ना. हांव एक अनाथ हिंदू जावनासोन क्रीसतांव कुटमांत वाडल्लीं जाल्यार म्हाका खंडीत जावन मतांतर कर्तीं आसल्लीं. व्हयमू?’ वेरोनिकान सवाल केलें.
’तुवें सांगचें सार्कें. तुजेबरी एक अनाथ हिंदू भुर्गें आमच्या कुटमांत आयिल्लें जाल्यार म्हजी माम्मी खंडीत जावन ताका क्रीसतांव कर्ती आसल्ली. पवित्र सभेचीं भागेवंत मनशां न्हंयगी आमी?’ विन्सी हासलो.
पवित्र सभा. हो सब्द आज वेरोनिकान दुस्रे पावटीं आयकोंचो. ताची मत चुरूक जाली.
’तुजी माम्मी कटीण देवास्पणी मनीसगी?’ वेरोनिकान कावजेवन सवाल केलें.
’व्हय,’ विन्सी म्हणालो. ’खरें सांगचें तर हांव एक नांवाक पुर्तो क्रीसतांव. इंगलेजांत म्हजे तसल्यांक संडे क्रिश्चियन म्हणतात.’ विन्सी हासलो.
वेरोनिकाचें तोंड गंभीर जाल्लें. सकाळीं आयिल्ली स्त्री विन्सिची आवय पुणी न्हयमू? ताचें काळीज जोरान दडदडोंक लागलें.
’विन्सी, तुजी आवय म्हाका पसंद करीतगी? म्हजी आतांची परिस्थिती, म्हजें ब्याकग्रांवड इत्याधी पळेवन हांव कथोलिका वर्नीं चड हिंदू चेडूं दिसतां म्हण तिका भगचें नांगी?’ वेरोनिकान अपधयरान विचारलें.
’तिचें मन जिकच्या खातीर तुवें इल्लिशी बदलावण करिजे पडतली. कपालावयलो तिळो, बोटाची मुदी सांडची गर्ज पडतली. हांगा बगलेच्या आंगडिंनी पूजा जाल्या उपरांत ताणी हाडन दिल्लो प्रसाद तुवें सेंवचें हावें पळेलां. आमगेर सेजार्च्यांनी दिल्लो प्रसाद तांचीं मनां दुकोंक नजो म्हण स्वीकार कर्न काक्सांत उडयतात. चड कित्याक, बेंड्रा फेसताक वचोन आयिल्लीं हिंद्वांचीं मौंट मेरिचो प्रसाद म्हण सांगोन काळे चणे, केरळाचो हलवा आनी गोंयकारांचें गोडशें हाडन दितात. तें सयत खावंक आमगेर आडवारलां,’ विन्सी हासलो.
’हांव कशीं आसां तशिंच उरोंक हांव खुशी वर्तां. म्हजी आवय म्हाका सांडून पेल्या संसाराक वेताना ’अनभावाडती’ सरोजिनी अम्मान म्हाका आपणायलें शिवाय भावाडती क्रीसतावांनी न्हय. हावें जल्म दिल्ल्या समडतीक मान दीवन तिणे म्हज्या समडतिची वळक कर्न दीवन म्हजें पालन पोशण केलें. म्हाका तिणे जल्म दीवंक नातलो तरी आवयच्याकी वर्तो मोग म्हाका दिलो. म्हाका सांडून वेचो तिचो वेळ येताना म्हज्या भविश्या विश्यांत चिंतून हें आपूर्भायेचें दुखान म्हज्या नांवार केलें. म्हजो मांदून घेतल्लो भाव, तिचो पूत रोशन, आतां हांव वसती कर्न आसल्लें तिचें फ्लेट सयत म्हज्या नांवार करुंक तयार जाला. कितलीं बरीं, उधार मनाचीं मनशां तीं. तांचो देव फटकिरो म्हण कशें सांगों? तांकां भावाडत नातल्लीं म्हण कशें सांगचें? खंच्या आधारान? तांचेविणे म्हजें कितें जातें आसल्लें म्हळ्ळें हांव चिंतुंकी सकाना. पयलें अनाथ आश्रामांत वर्न घाल्तीं आसल्लीं आनी उपरांत थंय थावन पयस म्हजीं व्हळकिचीं कोणी नातल्ल्या, भास सयत कळीत नातल्ल्या जाग्यार ग्रेसतांच्या घरा आंगोट्यो धुवंक धाडते आसल्ले. पयशिल्या कोवेंतांत माद्रिंची कात्ते चाक्री कर्चें भाग फावो जातें आसल्लें. पिंदकर न्हेसाण, बेळशेल्लें, उश्टें जेवाण मेळतें आसल्लें. असल्या परिस्थितेंत म्हजी पोसकी आवय सरोजिनी अम्माक आनी तिच्या समडतीक हावें नेगार कर्चें तरी कशें?’ वेरोनिकान आपल्या भितरलें संघरष उगडापें केलें.
विन्सिचें मोबायल जागें जालें. थोडो वेळ फोनार आयकोन तो म्हणालो, ’स वर्सांच्या चेडूं भुर्ग्या खातीर एक आंगलें जाय. म्हज्या माम्मीन काणघेल्लें आंगलें त्याच आंगडिंत उडास नासताना सोडन आयल्या खंय.’
वेरोनिका मती भितर हासलें आनी उटोन वीकऱ्या कौंटरालागीं गेलें. सकाळीं आयिल्ल्या मानेसतिणीन रागान सोडन गेल्लें आंगलें हाडन विन्सीक दिलें.
’हाच्ये कितले पयशे?’ विन्सीन विचारलें.
’म्हज्या लेखार आसोंदी. म्हजी विंचवण पळेवन म्हजी मुखली सासुमांय खूश जातली,’ वेरोनिका म्हणालें हासोन.
मांय-सुनेच्या महान झुजाची बुन्याद पडल्ली.
[माय २०१८]
