पटियालाचे आत्मीयता..
ह्या भेटिचे उपरांत हांव आनी पै थंय दाकून भायर सरले, दनपार थोडे खावनू रिक्षारी सीदा बस स्टांडाक वचून पटियालाचे बस शोधून बसले, आता सोडता, आता सोडता म्हण साधारण एक गंटो भर बस चालू करचे राबोवचे चालू करचे राबोवचे चलता चलता साधारण दनपारा एक गंटेक आमगेले प्रयाण प्रारंभ जाले, सेमी स्लिपर बस हांगा विशिषट अनुभव म्हळ्यारी क्रमबद्द जावनू रागारी बसा चालकान गालचे होर्न, आमका ते न्हवो अनुभव सादारण दोन तीन निमीष तो वाजायता वता, आमी सुरवेक हो बसाचो मात्र म्हण लेकिले पळयल्यारी सक्कड चालक आसलेच होर्न गालतले ते कर्कश म्हण जायना, लयबद्द जावनू तो ते गालता, बसार गांव पळयता पळयता थंय तोडे वेळ नीद लागले साधारण सांजवेळ म्हणतना आमी पटियाला पावले, पुडेकची निगदी जालेल वरी सीदा डा. मनमोहन सिंग हांका पोन करून पाविले विशय सांगले तानी पटियाला पंजाबी विश्वविद्यानिलयाचे गेसट हौसांतू आमका रूम केलेल, तशी सीदा आमी गेसट हौसाक वचून आमका दिलेल रूमांतू राबले. विसतार जालेल पंजाबी विश्वविद्यानिलयाचे आवरण आमी एक पंताक फ्रेश जावनू सांवेळ भोंवत वचून क्यांपसांतू आसचे एक क्यांटीनांतू लस्सी पीवनू परत रूमाक येवनू टिवी पळोवनू थोडे वेळ आड सरले, अशे पळयतना धरांधर पावस रोकवलो, धाटू पावसू थे शींया वेळू आयलो आनी राबलो त्या दिवस पंजाबांतू पावसू पळोवचाकय मेळे. थोडे वेळान डा. दीपक मनमोहन सिंग हानी पोन कोरनू दोग जन तुमका मेळचाक येतांची म्हण सांगले. तानी पंजाबी चलनचित्रा विशयारी संशोधन कोरनू आसचे वीर दविंदर आनी तशे पंजाबी भास अनी ताजे विन्यासा विशयारी संशोधन कोरनू आसचे, आनी गझल कवी सत्पाल सिंग चाहल आयले. दोगय आत्मीय जावनू उलयले, सुरवेक वीर दविंदर हानी मनोरंजन माध्यमारी पंजाबी भास आनी पंजाबी सिनेमा साहित्य तांतू हिंदी सिनेमाचे प्रभाव विशयारी उलयले, कोंकणी सिनेमांतू तिटलेक समजणी नातिले निमीत कन्नड भासेचे सिनेमा आनी त्या वेळार आयिले थोडे तुळू सिनेमा विसयारी आमी भासा भास केले. सिनेमा क्षेत्रांतू विशेष आसक्त जावनू आसून संशोधन करता आसचे वीर दविंदरान पंजाबी सिनेमाची व्यापी, तशे भोजपुरी सिनेमा आनी हिंदी सिनेमा कशे प्रभावी जावनू आसा म्हण सांगले. त्या नंता गुरू अंगद देव हांगेले साहित्याचे काम, पंजाबिंतूले गुरुमुखी आनी श्हामुखी रीत, उर्दुभाशेचो प्रभाव, ह्या सक्कड विशयारी माहिती दिले ताजे संगात हांवय कोंकणी भास आनी कन्नड भाशेचे साहित्य ,सिनेमा विशय कोंकणिचे भोली, आमगेले चरित्रा मराठी - कोंकणी संबंध, तशे लिपी विवाद सक्कड उलयले.
सत्पाल सिंग हानी ८०० अ.डो वरस पुडले उगम, जावनू साधा भास जावनू आसून पंजाबी भास जालेल रीत. भासेंतुले तीन आवाज, व्याकरण - चंद, वर्णीक, मात्रीक तशे पंजाबी साहित्यांतुले ’टप्पे’, ’गजलगो’ ’रमल’ आनी हजस विचार आनी अवतार पाशा आनी सांत्राम उदासी समकालीन क्रांतिकारी साहित्य विचार कोरनू सत्पाल हानी पंजाबी गझल सांगून ताजे अर्थ आनी हांवय कोंकणी कविता वाचून ताजे अर्थ तांका सांगले संभाषण सक्कड हिंदी आनी इंगलीष भाशेर चल्ले.
तानी दोग आनी आमीय दोग तशे वीर दवींदरान ’खल्ला एक, दो ग्यारा’ (एक म्हळ्यार एकळो, दोग मेळ्यार इकरा जाता) म्हण सांगून आमी सक्कड जेवण केले. अवतार पाशा तसले कवी कांत्रिकारी जावनू लोका मधेंतू उज्वाड जावनू आसून तांका गोली मारून खून केलेले तांगेले लेखनिचे शूरत्व दाकयिता. तशीच संत्राम उदासी तांगेले ’रगतांतू बूडिले उत्रां’ तसले कृती पंजाबी साहित्यांतू अमोघ जावनू आसचे आमी पळोवेत.
( वीर दविंदर आनी सत्पाल सिंग, संशोधनार्थी, पंजाबी विश्वविद्यानिलय, पटियाल)
१३ तारीकेक सकाळी विसतार पटियाला पंजाबी विश्वविद्यानलियाचे आवरणांतू आसचे विश्व पंजाबी केंद्रांक भेट दिले, थंय काऱ्य सांबाळून आसचे वीर दविंदराले सांगात परत भेट जाले आनी त्या दिवस पंजाबी लोकवेद तशे पंजाबी नृत्य ह्या विशयारी उलयले, पंजाबिचे पुरूष प्रधान भूमिकेचे भांगडा आनी स्त्री प्रधान जावनू गिडढा नृत्य ताजे वसत्र विन्यास, संगीत तशेंची जुमर नृत्य आनी किक्की नृत्या विशयारी सांगले आनी ताजे विडियो पळयले. आमगेले विश्व कोंकणी केंद्र जवो कलांगण तसले फकत पंजाबी भासेचे उदरगतेक वावर कोरनू आसचे विश्व पंजाबी केंद्रान साबार काम केलेल आसा. पाकिसतानाचे लाहोरांतू समेत विश्व पंजाबी सम्मेळन मांडून हाडलेले कीर्ती ह्या केंद्राक. देश - देशा मधेंतू किते आसो पूण भाशाद्वारी एकता म्हळेवरी पंजाबांतुले पंजाबी तशे पाकिसतानांतू आसचे पंजाबी भाषीक लोक भासा मुखांतर एकत्र जावून सांगात मेळून करचे काम निजावनूय भाशा प्रेमाक पुराव दिता. त्या नंता अशे उलयतना भगत सिंग हांगेल विचार आयले, आनी हांवे वीर दविंदराक तांगेल विशयार उलयतना, सगळे भगत सिंगाले व्यक्तित्वाचे चित्रण तानी तांगेल उत्रांतू बांदून दिले, त्या तांगेल भरम उत्रांतू दिसता आशिले. देशा खातीर चिंतन दवरून कारागृहांतू असल्यारीय निरंतर अध्ययनशील जावनू आशिले तशे तांगेल आखेरिचे दीसांतू तांका पाशी दिलेल हरयेक विचार तार्कीक जावनू मुखार दवरतची वीरदविंदराले उत्रांतू खत खत आयले, ताजे उपरांत तानी माका विश्व पंजाबी केंद्राचे काऱ्य व्याप्ती तशे लोक वेदाक संबंध पाविले थोडे विडियो सक्कड दाकयिले, माका त्या दीस राती अमृतसराक पावका आशीले, त्या दाकून डा. मनमोहन सिंग हांगेल प्रमूख भेट बाकी आशिले निमीत थंय लागी आशिले तांगेल घराक आमी चमकले.
साहित्य अकाडेमिचे अदले पंजाबी भाशेचे कन्विनियर तशे पंजाबी सलहा समितिचे सांदो जावनू आसचे साहिती, लेखक तशे मार्गदर्शक डा. दीपक मनमोहन सिंग हांका मेळो, हानी पंजाबी काव्य तशे साहित्य, व्यवस्थाचे विरुद्द आवाज काडचे, असहिषणुता पंजाबी साहित्याचे लक्षण, सीमा प्रदेश जाले दाकून निरंतर आक्रमण जातान साहित्य असत्र जावनू पंजाबी भास वाड्डिले रीत, समाजमुखी जावनू आसचे साहितिले जवाब्दारी आनी तांगेल साहित्य रचना विशयारी उलयले, आत्मीय जावनू त्या प्रायेरीय ते उत्रां तांगेल जीवन शैली ’ विद्या ददाती विनयं’ म्हळे उत्रार साकार मूर्ती जावनू आसंची. त्याच दीस पंजाबांतू लोहरी परब, शींयाचे काळ समाप्त जातान संभ्रम करचे वेळ (जनवरी १३) त्या परबेक वेगवेगळे गोड खाण करचे रीवाज तशे तांगेल घरकडे त्या दिवस वेगवेगळे प्रकाराचे आकाराचे तशे रुचीचे गोड खाण कावचाक मेळे. आमी मकर संक्रमण कशे आचरण करताची की तसे संक्रमण वेळाक तानी लोहरी परब करतांची. आमका तांगेल घरा दाकून बस स्टेषन तांय तांगेल काराक व्यवस्था केले भारी आत्मीयता आनी मोग तांगेल उत्रांतू आशीले,
पंजाबाचे पटियाला माका मसत आत्मीय जाले, वीर दविंदर तशे सत्पल सिंग आनी डा. दीपक मनमोहन सिंग आजीकय संपर्कार आसून थंय राबिले त्या दीस अविस्मरणीय जावनू आसा. पंजाबाचे लोक दिलदार म्हळेल निजावनूय खरे म्हळेल सत्य माका भास जाले. त्या नंता वीर दविंदराले उत्रां. - कसले संदर्भार जीवाक कसले आघात जावचे जवो आक्रमणाचे वेळार लागी सरदारजी राबला म्हण जाल्यार तागेलागी वचून राब तो तुगेल रक्षण करता, ताका सुरवेक तुगेल जीव प्रमूख जाता उपरांत तागेल म्हळेले. धैऱ्य शौऱ्याचे जीवन सरदार लोकांगेले मळेल निजावनूय मनन जाता.
आमी दनपारा पटियाला दाकून अमृत सराक भायर सरले राती म्हणतना धोव पडता आनी वाट बंध जाता म्हण वेगीच भायर सरले ते भारी शींया दीस दोनपारा पोटाक थोडे खाले, लोहरिचे गोड खावनूच अर्ध पोट बोरनू आशिले पटियाला दाकून अमृतसर मसत दूर त्या दाकून गोतना नातिले गांवा जाले दाकून जावचे तिटले वेगी आमी भायर सरले, वता वता काळोक जाता गेले अंतू इंतू राती आट साडे आट म्हणतना आमी अमृतसरांतू पावले. निगदी प्रमाण राती आमी अमृतसर पावले, थंय खाल्सा कालेजाचे गेसट हौसांत रूम आशिले, सक्कड धर्म क्षेत्राचे हणेबरप एकची म्हळेवरी राती बस स्टांडा दाकून रुमाक वचूका जाल्यारी त्या अमृतसराचे रिक्षावालानी स्पषट केले, साबार लोकांक आमी विचार केले आमका वचाक आशिले, प्रसिद्द खाल्सा कालेजाक, खाल्सा कालेजाचे डा. रामिंदर कौर हांका भेट जावचाक आशिले त्या दाकून ह्या विचार पटियालांतू डा. दीपक मनमोहन सिंग हांका सांगतरी तानी सीदा उलोवनू आमका खल्सा काळेजाचे अतिथी गृहांतू राबचाक व्यवस्था कोरनू दिले, चंढीगडांतू चड वेळ नातलारीय पटियालांतू सावकाश राबून पंजाबी लोक दिलदार म्हळेल सत्य मानून गेवून अमृतसराक येवनू पावतरी तोडे तोडे तिकशे अनुभव आयले, पयले रिक्षावालाक आमका खाल्सा कालेजाक पावयी म्हणतरी १०० रूपयी म्हणालो, राती जाला जागो गोतना खरे म्हणू आमी ब्याग समेत दोग जन रिक्षांतू बसले, आमका सुरवेकची वेळ जाला, सादारण राती ९ जाला चिके मुखारी वरून राबून परत लोकांक आपोवनू बाडे गालचाक लागलो, विश्वासाक थोडे कोपू आयले, दोग लोक बयसले, व्हिंगड गांव आमका कांय करचाक जायना आमचिगेलेंतू उलोनू ताका सोवता बसले, तांतूय आखेरीक खाल्सा कालेजालागी पाव, पळयल्यारी खाल्सा कालेजाक साबर द्वार आसा, सादारण आमगेले हंपनकट्टे दाकून स्टेटब्यांक थांय विसतार जालेल जागो आमका गेट नंबर गोतना, रामिंदर कौर हांका पोन कोरनू तानी सांगिले प्रकार त्या रिक्षावालाक सांगून गेटा लागी पावले, आमका अतिथी गृहाक वचाक आशिले निमीत गेटा लागी वाच मेनाक निमगितना, ते गेटा दाकून साबार भितर आसा म्हण सांगलो, एक दनपारा पोटाक खालेले, पोटाक लायक भूक जावनूय आशिले, चमकून वचाक त्राण नाशीले शींय विंगड, रिक्षावालाक भीतर सोडचाक सांगले, तो भिलकूल वरचाक तयार ना परत ५० दिवका म्हणचाक लागलो, जायत म्हण सांगून सीदा ताणे आमका अतिथी गृहाक पावयले, थंय नर मनीश ना. रामिंदर कौर हांका पोन केले आनी आमी पाविले विचार सांगले. थंय लोक येता म्हण सांगले , थंय आशिले कुर्चीर बयसून राकचाक प्रारंभ केले अर्धो गंटे जाले, एक दिकान पोटाक भूक चडता गेले, जन कोणाय येवचे दिसना, कसले करचे म्हण कळनी सगळे अतिथी गृहाचे सुत्तू गाले. कोणाय दिसचाक ना परत रामींदर कौर हांका पोन केले, कोणालेय खबर ना, त्या राती तीच सादारण एक गंटे नंतर आयली, पळयलारी कामाचो एकलो, बायर गेलेलो मागीर आयलो, तीणे ताका सम जोर कोरनू, ताणे आमका रूमाचे व्यवस्था कोरनू दिले. आनी आमका जेवणा व्यवस्था करता म्हण सांगलो, तीणे त्या दिकान गेले सतां हागेल दुसरेच, त्या दिवस लोहरी परब जालेल कारण दोसताले घरा वचून बरें कोरनू सूर पीवनू येवन आशीलो, साहेब हांव रांदप कसले करनी, म्याडमाक सांगूनकात माका सान सान चेर्डुंव आसा हांगा भायर गेल्यार होटेलांतू जेवण करा म्हण हात पाय धरूंक लागलो, रात्री पोटाभूक सुरवेकची वेळ जाला, कसले करचे आनी तेंवय अतिथिगृह एक मुल्यांतू आसचे, कशे वचाक साध्य म्हणतना ताणे तागेल मोटार बैक वरा म्हण सांगेले, तांतू मूळाक लागचे तसले पेट्रोल, जायत म्हण विश्वासान कशकी ते बैक स्टार्ट कोरनू आमी भायर सरून सुरवेक पेट्रोल पंप शोदून तोडे पेट्रोल गालनू आमगेले पोटाक पेट्रोल शोधून वचून पराट आनी चिकनाचे रांदयी खावनू त्या काळकांतू परत रूमाक येवनू पावले. सकाळी उटोवनू अमृतसरांतू प्रसिद्द आसचे विश्वविख्यात स्वर्ण मंदीर जवो गोलडन टेंपल वचे म्हण निर्धार कोरनू निद्दले, सकाळी म्हळ्यार लोक उणे संख्यान आसता आरामेर भोंवनू येवचे म्हण आमी लेकिले.
सकाळी फांतेर ५ म्हणतना अलराम दवोरनू साधारण ६ म्हणतना उटोवनू ७ म्हणतना भायर येवनू पळयल्यारी दुवोर भोरनू गेलेवरी अनुभव एक दिक्कान कड कड तसले शींय, रूमांतू तिटलेक शींय म्हण कळेल ना जाल्यारी भायर सक्कड धोव पडला, रूमा दाकून गेट तांय चमकून वचूका, राती आयिले गेलेले वाट सक्कड आता धोवांतू आनीकय चंद दिसले, ते कालेज पळोवचाक भव्य जालेल अरमनेचवरी, त्या चिर्णीका, अदबूत जालेल बांदप माका मैसूराचे अरमने पळयलेल अनुभव, सगळे इट्टिगेंतू बांदिले कालेज , खाल्सा कालेज. आरता यू.जी.सी विश्वविद्यानिलय आयोगान वेंचिले १९ हेरिटेज कालेजाचे पट्टींत खाल्या कालेजाक प्रमूख स्थान आसा, १८९२ इसवींत बांदिले कालेज, ह्याच पट्टींत आमगेले मंगळूरचे हंपनकट्टेर आसचे केंपुकोटे म्हण नावादीक जालेल मूऱ्या फातरांतू बांदिले गौरमेंट कालेज म्हणू नांव आसचे विश्वविद्यानिलय कालेजय आसा. विश्वविद्यानिलय संध्या कालेज म्हण नवे असतित्वाक आयिले कालेजांतू उपन्यासक जावनू आसचे माका निजावनूय एक विशिषट अनुभव विसतार जालेल कालेजाचे आवरण आमी दोगाय चमकून चमकून त्या शींयाक गेटा लागी पावले , तसले साधारण सात- आट गेट ते कालेजाक आसा.
भायर येवनू एक आटो दोरनू सीदा, गोलडन टेंपलाक पावले संपरदायाचे वरी दारलेन मात्याक आंकटी, रूमाल बांदून तशे भायलमनश्यान सेरग मात्यार गालनू चलचे आशीले, तशे थंय आसचे अंगडींतू सिख्ख धर्माचे लांछन आसचे रूमाल मेळता, आनी ते मात्याक बरे कोरनू बांदून सोडतांची. इंद्रलोकाक गेलेले अनुभव, शसत्र असत्रधारी जावनू मातेक होडले होडले मुंडास बांदून आसचे सिख्ख लोक, धवो, शींय तळे मदेंतू आसचे स्वर्णमंदीर तळेंतुले स्वर्ण साळकावरी, स्तब्द जावनू आशिले उदाक साल मारनू राबिले लोक, अदबूत दृश्य तळेंतू बण्ण बण्णचे जळके, त्या शींयातू तीर्थ स्नान करचे लोक आमी गोलडन टेंपल म्हण सांगल्यारीय सिख्ख धर्मीयांक ते हरमंदीर साहेब, एक सुत्तू काडून वचून सालांतू राबले, हरमंदीर साहेबक भेटदिले, साबार लोक, निरंतर गुरू ग्रंथ पठण, आयकूचाक कर्णमधूर, सालार राबून गुरू ग्रंथ साहेब पळोवनू भायर आयले.साल मारून राबिले लोक दोन दिकान उदाक मधेंतू वाट त्या उदका वयरी धवो पांगरून निद्दले वरी धुंवोर मधूर रागार गुरुग्रंथ पठण, त्याच पुरो एक अलौकीक प्रपंच इंद्र नगरीक गेलेले अनुभव
गोलडन टेंपलांत गेलेल सक्कडांक प्रसाद रूपार लंगर (रोटी) ताका एक रांदयी, आनी कीर निरंतर जावनू दिवचे पद्दती आसा, वाट्टे, एक बौल आनी एक चमच तानी दित्तांची , साल मारून बसचे लोक, पंक्तिभेध ना कोणाय कसले आसो लंगर स्वीकार करचाक बसता, मेगा किचन एपिसोडांतूय ह्या विचार आयला, आमगेले उडुपी धर्मस्थळावरी खूब लोक येता, नित्य अन्नदानावरी रोटी हांगा प्रसाद रूपार लोक स्वीकार करतांची. रोटी लाटूचे बाजूचे निरंतर चलता, देशांतू आपत्त विपत्त आयिले वेळार आनेक विचार म्हळ्यार ह्या खालेल वाट्टे सक्कड धुवचे रीत सकाळी कामा वचे जन हांगा येतांची सेवा रूपार काम करतांची आनी वतांची. कोडियाला दाकून वत्तानाची केलव दोसतानी सांगिले तशेंची वीर दविंदरानय सांगिले गोलडन टेंपल गेल्यारी लंगर खावनू यो म्हणू. स्वादिषट जावनू आसा म्हण, ताका न्हांवची लंगर साबार लोक त्या तयार करचांतू निरंतर काम चालू दवरतांची. ताका जावका जालेल रांदयी तयार करचे ताजे सांगात दिवचे कीर (गोडशे) हांव दोन पंता गेवनू खालेल आसा. कितले जावका तिटले दितांची. आमका सक्कडांक वाटे आनी वाटोली दिले. आमका कसले करता कशी खावका म्हळेल गोत्तू नाशिले. तशे विंगड लोक कसले करतांची तशीच आमी करचाक प्रारंभ केले.
एक पंता ब्राह्मणचाले जेवणाक चमकललो तेदना ते जेवचे रिवाज मका कळीत नाशिले, शीत साबार पंता येता, साराक दुसरे सुरवेक गोडशे, ताकाक दुसरे आनी तानी वाडचांतूय एक संपरदाय आसा. त्या दाकून समादानेर वाडचे पळोवनू विंगड लोक कशे खातांची तशीच खावचाक शुरू केले, जिब्बेक रुचीक जालेल स्वादिषट जालेल खावनू त्फप्त जाले , खावनू जातरी आमगेले वाटे आनी वाटोली आमी एक जागेर गालका, थंय दाकून ते दुवचाक वता, तांतूय एक विचार माका खूब पसंद जाले, सकाळी दाकून विंगड विंगड कडेन आफीसाक सक्कड कामाक वचे लोक तांगेल ब्याग सक्कड एक कडेन लांबोवनू सेवार्थ जावनू ह्या क्कड दुवचे काम करतांची असले साबार सेवा काऱ्यकर्त आमका थंय पळोवचाक मेळता. थंय दाकून भायर येवनू मंदिराचे सुतांतू भोंवले थोडे वेळ, थंय लागी बृहत गात्राचे ग्रंथालय आशिले आमी सकाळी पुडे थंय गेलेल कारणानी आमका ते पळोवचाक सक्कड जालेल ना. आमका त्या दीस पंजाबांतू आखेरिचे जावचे तिटले सक्कड पळोवका म्हळेल एक टार्गेट मुखार जलियन वाला भाग, वाघा बोर्डर हाजे मधेंतू डा. रामिंदर कौर हांका भेटचे. आमका अमृरसरा दाकून कोडियालाक सीदा रैल मेळेल ना त्या दाकून बावजीन अंबाला दाकून टिकेट काडलेल, सकाळीच अंबाला दाकून रैल, राती आमी अमृतसर सोडका, सीदा बस दोरनू अंबालाक पावका आशे साबार लेख गालून परत परत गूंवनू दोळ्यांतू गोलडन टेंपलाचे चंदाय भोरनू आमी बायर आयले, मंदिराक लागून साबार सान सान अंगडी आसा, थंय दाकून उडगासाक गोलडन टेंपलाचे प्रतिकृती गेतले आनी सिख्ख धर्माचे लांछन आसचे हाता गालचे कडग गेतले आनी थंड लस्सी पीवनू पोट भरले.
