बाकिबाब बॊर्कर स्मारक मयन्याची कविता

कवी आनी हक्क-मान - १०.

बाकिबाब बॊर्कर स्मारक मयन्याची कविता

नामनेचो गायक महेंद्र कपूर हाणें गायिल्लें एक सोबीत भाव उक्तावपी एक मराठी गीत आसा: ती येते आणिक जाते… येताना ती कधी कळ्या आणिते अन जाताना फुले मागिते… ही मूळ आरती प्रभू म्हळ्यार चि. त्र्यं. खानोलकर हांची कविता. हे कवितेंत मोगांत कळयो फुलोवन तांचें फुलांत रूपान्तर करपाची कशी शक्त आसता हाचेर भर दिला. पूण दरेक मोगाचे काणयेंत कळयांचीं फुलां जाताच अशें ना. अनेक फावट मोगाच्यो कळयो आनी फुलां बावतात. तांचें निर्माल्य जाता; आनी ह्या म्हयन्याची कवी हक्क आनी मान भौमान फाव जाल्ली कविता अश्याच अर्दकुट्या मोगाचो खेद उक्तायता.

मोग आनी सोडून वचपाविशींच्या कवितांनी चड करून विरह, लुकसाण आनी वेगळेपण अश्यो वेगवेगळ्या थरांच्यो भावना उतरांनी बांदपी तरेकवार खाशेलपणां आसतात. ह्या कवितांनी चड करून मोगाच्यो तीव्र भावना आनी प्रिय व्यक्ती कडल्यान पयस गेल्या उपरांत निर्माण जावपी तळमळ आसता. तातूंत शारिरीक वा भावनीक अशा प्रस्थानाचो वा विरहाचो संबंद येता तेन्ना हानी आनी दुख्खाची भावना निर्माण जाता. कवी बरेच फावट सैमाचो उपेग करून प्रस्थान आनी मोग हांचेकडेन संबंदीत आशिल्ल्यो भावना सांगता. देखीक- बदलपी ऋतू, फीकी पडपी फुलां वा अस्ताक वचपी सुर्या, अशे तरेच्यो प्रतिमा काळ फुडें वचपाचें आनी मोगाच्या खिणयाळ्या स्वरुपाचें चित्रण करतात.

अशा कवितांनी चड करून विशादपूर्ण स्वर आसता आनी होगडायल्ल्या मोगा कडेन संबंदीत आशिल्लो शोकात्मक गूण त्यो उक्तायतात. देखीक, 'व्हेन यू आर ओल्ड' ही डब्ल्यू.बी. येट्सची कविता शारिरीक सोबीतकाय फीकी पडटा तेन्ना लेगीत मोग उरता अशे परिस्थितीची कल्पना करून कविता मोग आनी विरहाचेर चिंतन करता.

मोगाच्या बऱ्याच कवितांनी फुलांची म्हत्वाची आनी प्रतिकात्मक भुमिका आसता. फुलां हीं मोग आनी रोमान्स हांचे अभिजात प्रतीक. तीं मोगाची सोबीतकाय, नाजूकपण, स्नेह आनी आराधना दाखयतात. मोगाच्या खिणयाळ्या स्वभावाभशेन फुलांचें आयुश्य आसता. तीं फुलतात, सुकतात आनी मरतात आनी मनशाच्या भावनांचो गूण दाखयतात. पूण अनेक कवितांनी फुलां आशा आनी नवेपणाचें प्रतीक म्हूण सादर केल्यांत कारण ऋतू प्रमाणें फुलां परतून फुलतात तसोच मोग परतून पेटूं येता.

हे कवितेंत कवी फुलांच्या परमळाचो उपेग करून वाचप्याभितर संवेदनात्मक अणभव निर्माण करता. वांगडा अणभव घेतिल्ल्या खीणांचेर, भावनांचेर आनी नात्याच्या म्हत्वाचेर तो चिंतन करता.

...तुज्या आवडिचीं फुलां

तुका भेटयतालों ...

उपरांत

तूं परमळटालें

हांव परमळटालों...

ह्या ओळींनी प्रिय व्यक्ती विशीं आशिल्ली मोगाची आनी फाटल्या काळा विशीं नॉस्टॅल्जियाची भावना कवी दाखयता.

सोडून गेल्ल्या मोगाविशीं तो राग, दुस्वास वा सुवार्थ अशा लौकिक वा भौतिक भाव भावनांनी घुस्पना. तो म्हंटा:

काळांतरान

तुका दिव्यत्वाचो साक्षात्कार जालो

आनी तूं पयसावलें कायमचेंच ...

मोग केन्नाच परत येवचो ना हें कवीक कळटकच निराशेची भावना येवंक शकता. पूण यादी उरतात हें मान्य करून तो परिस्थितीचो स्वीकार करता. काळांतरान गजाली कश्यो बदलल्यात हाचेर विचार जाता, तरी लेगीत यादी जिव्यो आनी मार्मिक उरतात.

आज हांवें त्याच फुलांचो हार

तुका घातला म्हज्या काळजा सयत ...

म्हजो परमळ तूं न्हिदेंत लेगीत वळखतलें

हें हांव जाणां ...

वसंत बापट हांची 'फुंकर 'नांवाची अशीच एक मार्मिक मराठी कविता आसा जातूंत कवी दुसऱ्याकडेन लग्न जाल्ले आपले मोगीकेच्या घरांत पावता आनी थंय सावन भायर सरतना घडये तिच्या मनांत आपले विशीं मोग तिगून उरला काय, अशी कल्पना करता. 'परमळ' हे कवितेंत कवी वेगळे वाटेन गेल्ले मोगीकेच्या मनांत आपणें दिल्ल्या फुलांचो परमळ आयज लेगीत घमघमता असो आशावाद उक्तायता.

अर्दकुटो मोग वेदनादायक आसूं येता, पूण तो कवीक भावनिक नदरेन वाडपाची, स्वताचो सोद घेवपाची आनी जिणे विशीं नवी नदर दवरपाचीय संद दिता. पुराय जावंक नाशिल्ल्या मोगाच्या यादींनी जगपा विशीं ही कविता मोगाच्या तिगून उरपी परिणामाचेर आनी उपरांतच्या परिणामांचेर मार्मिक चिंतन करता. लुकसाण आनी दुख्ख हांच्या अणभवांत लेगीत मोगाचो परमळ जिणेच्या घुस्पागोंदळांत मार्गदर्शन करता अशें सुचोवन कवी मोगाळ यादींक घट्ट वेंग मारून रावपाची आस्त उक्तायता.

'अब अगर इत्र भी मलो तो मोहब्बत की बु नहीं आयेगी

वह दिन थे जब पसीना गुलाब था'

ह्या उर्दू शेराक पुराय विरोधाभासी आशिल्ली ही कविता मोगाचो परमळ चिरंतन उरता असो संदेश दिता. पूण कवी तो परमळ मोगांत परत एकठांय येवन अणभवपाची अपेक्षा बाळगिना. तो त्या परमळाच्यो यादी एकसूरपणांत अणभवच्या पासत सोडून दिता.

"In the process of letting go, you will lose many things from the past, but you will find yourself." अशें दीपक चोप्रा हाचें एक वाक्य आसा. त्या वाक्याची याद करून दिवपी आनी राग, लोभ, अश्या भावनांकडल्यान पयस वचून एक नवो साक्षात्कार घडोवपी ही कविता.

[कविता] परमळ (आर. रामनाथ)

परमळ

हांव तुका

दियार मेळटालों

आनी मेळिल्ले खेपे

तुज्या आवडिचीं फुलां

तुका भेटयतालों ...

उपरांत

तूं परमळटालें

हांव परमळटालों

आनी परमळटाली ही सचेतन भोंवतण ...

काळांतरान

तुका दिव्यत्वाचो साक्षात्कार जालो

आनी तूं पयसावलें कायमचेंच ...

काल मेरेन दियार

तुज्या नांवान दोन फुलां

काळजांत दवरतालों

आज हांवें त्याच फुलांचो हार

तुका घातला म्हज्या काळजा सयत ...

म्हजो परमळ तूं न्हिदेंत लेगीत वळखतलें

हें हांव जाणां ...

-  आर. रामनाथ  [एप्रील, २०२४]