चित्रां विचित्रां आंकडो - ३

स्वास

नाकाक दोरी घाल्ताना उस्वास‍च बंध जाल्लो पूण जेदनां दोरियेचें पोंत तुवें हातीं घेतलेंय वीज सक्तेच्या वायेराबरीं तुजो स्वास आमचे कुडिंत वाळ्ळो आनी नांगोर‍यी जिवान भरलो.

जंय जंय तुजो स्वास पडलो थंय थंय भीं किरलालें आनी हेंच भीं कणशी जाताना तुज्याच स्वासान नाचोंक लागलें भोंवतणिच्या रुकांक‍यी धलयलागलें वाळच्या उदकाक‍यी पोशेलागलें

ह्या तुज्या अमोलीक स्वासा वर्वीं हजारों स्वास खंतिवेणे वाळोंक लागले

होच्च स्वास देशाचो स्वास जालो मंत्री सयत ताच्या तोंडांत होच्च स्वास सेविलागलो उपरांत

तुज्या स्वासाचें मोल उग्त्या बजारांत विकोन गेलें रसत्या मधें कुसोन गेलें ऋण जायजय आस‍ल्लें रीण जावन वोजें जालें भूक थांबयजय आस‍ल्लें वोट दांबंवच्या निबान बंदूकेच्या मारांक निर्जीव जालें

ह्या स्वासाचो आक्मान कसप्प्याच्या हातानीं तीन तिर्कूट जाताना तुवेंच तुज्या हातानीं ह्या आमोलीक स्वासाक सुटका दीवन सोडलोय

रयतांक‍च्च मोनें केल्ल्या ह्या संसरांत आमचो मोनो स्वास खरस काडता, दंबू बांधता देकून नाकाक अंर्धिल्ली दोरी सुटय आनी गळ्याक अंर्धून आमच्यायी स्वासाक सुटका दी.

मन की बात

एका दुदाचें आयदान आसलें

अन्येक कोयतो;

भर्ती येंव

सुक्ती येंव

दोग‌यी वेळाकाचे ईश्ट

पयस थावन एक पावटीं

वयलो आवाज आयकालो;

"मेरे प्यारे देश वासियों.."

कोयतेक‌यी

दुदाच्या आयदनाक‌यी

कितें जालें नेणां..!?

गोर‍वां सर‍व गायो जावन

गायो सर‍व देव जावन

देव म्हळ्यार कितें म्हळ्ळेंच नेणासले सर‍व

देव रक्षक जावन..

अखेरीक देव‌च घुस्पोडून

मोडीं उमकळुंक लागलीं

उमकळच्या दुदाच्या आयदनाक‌यी

त्ये कोयतेक‌यी

आतां दिशाच दिसाना जाल्या..

दयकर्न समजून घेयात

मेरे प्यारे देश वासियों..

अंतीम नमान….

च्यार वर्सां’ध्ली गजाल

तांबियो भर्न दूद दिंवच्या

केंपीन अमच्या वास्रूं घाल्लें

शिमटी उकलन पळेंव तर

फुडलद वास्रूं पाडको असलें.

ताच्याअदल्या हप्त्यांत अप्पिकेली

गाय दुखीन अंबेल्ली अयकाल्लें

तिणेंय एका पाडक्याक भुंय घाल्लें

घरांत चेर्को घोट्यांत पाडी सांगणी

दलितांकर फट जाल्ली.

चिंतलें हांवें असलीं तीन शेतां कोसून

धा बोटां झरवन पांच बोडां पोसुंक

अप्पिकेल्या पाडक्याक गळ करुंक

कासायगाराक वेच्या पाडक्याक

घोट्यांय दिलो अस्रो..

शेतां भरलीं पिकां पिकलीं

तोंडार हास्याचो चंद्र पयलो.

दुस्रें वरस, खरेंच्च खरस

मोळबान केलो घात,

बियाळ्यान दिली लात

ब्यांकाराचे थोडेस्स हाजार

वाडीक वाड चडोन जाले लाख

अज संसार हासता,

शेतां उग्तीं धरी तोंडां,

स्वताक नासतां ख्हाण,

जोताक कंय थावन बातेन?

पाट तांची पोशेवन,

मेरांनी तांकां बोंवडावन

सांतेंत विकलें दुखां गिळून.

कुटमांत पुर्पुरे

ब्यांकाराचे कर्करे,

सर्कार मौन

जिवीत शून्य

अज एक निर्दार केलो

हातीं घेवन जुवाक उमकाळची दोरी,

नीट रूकाचे अडव्या फांट्याक

बिगदिंलें एक पोंत

दुस्रें गळ्या भंवारीं,

अंर्दून निमाणी घांट.

त्याच वग्ता मयलां पयस, महिन्यादीं

सांते थावन बामणाकर पावलेलें

नवें जोडें पाड्यांचें

उब्देसान उर्डालें

अपल्या गळ्याक शिर्क्कायल्या

पासा घांटीक निस्रावंक

पाटीं फुडें पळेनासतां

दांव तांचीं

अडव्या वाटेन नीट रसत्यांनी

अपल्या दनियाक अंतीम नमान पाटोवंक,..

जियो आग्रार: वृत्तेन प्राध्यापक पूण हव्यासांत एक अपुर्भायेचो नट, निर्देशक, विचार‌वंत लेखक, कवी, नाटकिसत, उलवपी, चिंत्पी, विमर्शक/विशलेषक तशेंच समाज सुधारक. ’पयलीं मेटां’ हाचो पर्गट जाल्लो कविताजमो. तशेंच; लांप्यांव (लेखनां), काल आनी फल्यां मधलें आज (लेकनां), नगू मगू (कानडी), बाल न्याय कायिदे येनू.. याके.. (कानडी), The voice of voiceless children (English)

नाचताना नास!

म्हज्या गांवचा जिणिये थळार दोन आंगणां

एक सभांगण! दुस्रें कलांगण!

सभांगणांत बसकेची राज्वटकाय!

कलांगणांत जिणिये पिंतुरांची देस्वाटाय.

सभांगणांत सगळे बाहुबली! जिकोन आयिल्ले!

नांवाक जात! जातीक कात! कातीक रग्तापात!

तांचा आंगणा दार्वाट्यार कांतयल्यांत हीं उत्रां!

सर्कारद केलस देवर केलस!

देकून म्हज्या संसारांत आतां देव धर‍्माचीं मात्र कामां

घरांत एक कर्ण गांवांत एक राम हांवी आशेल्लों

आंकवार आवयन जल्म दिलोना. पुरुशन मऱ्याद वांचयलिना.

कलांगणांत सगळे आशावादी! तरी निराशी!

उदकाक घाम! घामाक रगात! रग्ताक जीवघात!

तांचा कपालार बरयल्यांत हीं सुत्रा!

कै केसरादरे बायी मोसरू!

देकून खांवचा वोंटार पांक तेंकला! गोर्वां पोसाप जीवघात जालां!

नांग्राक एक रूका मूळ! सार‍्याक एक गोरूं! म्हजें सपाण

रिसोर्टा खिळ्यार रूक पाप्सालो खीळ तुटोन गोटो विणगो जालो

काल्चा दिसा सभांगणांत सूऱ्यो उदेलो.

भीं माफिये वोंपून गेलो!

आयकोंचा कानांक भर्वस्या पावस वोत्सो दिसलो.

सालवार! सालवार! हाहाकार पयस कर!

सुने दोळ्यां काजुलो हासलो. पुता काळजा उमाळो वोतलो

आनी तो म्हणालो.....

"अप्प हांव जीवघात करिना!"

आयकोंचा पिराये कानीं श्वास घेतलो!

तरी कोनश्यांत कोण हासलो आनी म्हणालो

रडचा बाळा दोळ्यां चंदमाम दाकयलो!

आयचा उज्वाडान आमासेक वोंकलां!

कलांगणा उसक्यार पुतान पळे पिंतूर उभें केलां

व्हाव!

सभांगणा दार्वाट्यारी सोभात प्रजापरभुंचा रावळेरांती चलात

बंडवाळ‍शाहिंचा सालाकी सोभयत रती रात्रीक पर‍्दो देवयत

धर‍्माधिकारिंक पांग्रुंक जाती राकवल्यांक न्हेसोंक

शेज्रा रायाक र‍्यान्सम पाटवंक!

व्हाव!

दीस चडतां बोडक्या दोळ्यांक साय मांडता

आनकिटे लास पोटार मुटी दाडायता!

गायरां सिंतिमेंता पिंतुरा पांव्या भुजयता

इतल्या आपुर्भाये पिंतुरा मोलावंक अजून कोणी आयलोना?

च्यार कास मेळचे ना?

सांग रे बाबा.... म्हजो पूत पिंतूर जाल्लें

तुकाय सवायेचें जालां?

निमाणो स्वास

आज अन्येक रयताच्या

गळ्याक अंर्धल्या

ती मर्णाची दोरी.!

मर्णाच्या आकलासाक

भुंय कांपली.

झगलाणे शिंदलें.. मोळाभ पिंदलें.

आनी हट्टी काळें मोड‌यी आज कडलें.

शेकीं कशीयी रावली.

ताच्या काळजाचियी वर्सांची बोबाट.!

आज थावन सेवंक ना.

तो अनकाण्याचो. रिणाचो.

गेणिचो. खिणा-खिणाक मार्न घाल्चो

तिरसकाराचो तो उस्वास.!

पाप. तोंड येनातल्या

ह्या जान्वारांक

कितें कळीत.?

सदांय तांचो पोस कर्चो.

बापाय सार्को.

वेळा वेळाक पियेवंक ताळणे

खावंक तण भातेण घाल्चो.

तांच्या सुखाः-दुखाःंत पांवचो

सदांच तांचे सांगाता

उटचो. बसचो

देवाबरीं तांका पोसचो.!

तांचो घर्कार.!

आज वयर उमकोळ घेता

दोरियेर...

निर्जीव जावन

हें जोत

मोनें जावंक पुरो

पूण मतिहीन न्हय

तान-भूक तडवनासतां..!

घर्काराची वाट पळेवन. पळेवन

अनाथ जावन. ह्या कराळ घडिये

कांयच समजनासताना.

निमाणे घर्काराचे

पांय लेंवोन. लेंवोन तरी.

उटंवचे प्रेतन निर्फळ जाताना

हालनात‌ल्ल्या. थंड जाल्ल्या

निर्जीव कुडीक समजोन.!

तांच्या इतल्याक चिंतात जावंक पुरो

घर्कार कसो मेलोगाय.?

आमकां पोसची.

तांक ना जालिगी. बावड्याक

आमचे थावन कांय चूक घडली गाय.?

आमी नांगोर सार्को वोडलोना गाय.?

मर्णाक कारण कसलें जाव्येत ?

कांय भोर्गोल. रीण.?

वा आडव घाल्ली भुंय

छे...! छे....! खंडीत न्हय

तशें तर, कांय इल्लें पुणी

आमचे मुकार शिणतो.

पुर्पुर्तो. रडतो.?

तशें कांय घड‌ल्लेंयी ना.

तर बाबाक भोवशा.

गुपीत कोणेंय काडलोगी.?

बाबा.ये बाबा.

वेगीं वेगीं सकला देंव बाबा.

काड. नांगोर

आनी चडय आमच्या खांद्यार

आज पावस कसोयी

पडटा. शिरांधारी..!

रयत.. बोयल.. दोरी.....

माट पडलेली दोरी ही

गळ्याक‍च पडता

जान्वारांक राक्ता

मनश्याचो जीव घेता....!

दोर‍ये दोर‍येक फरक असा

कानूनी दोरी लांब जाता

जोता दोरी सांगात दिता

लाट्या दोरी उदाक दिता

सोंर‍ग्या दोरी स्वातंत्र पाचार्ता

आनी फाशिये दोरी जीव घेता...

कोणाची चूक म्हणों धनियां

तोंड येनात‍ल्ल्या "आमची"

सोभाय पळेंवच्या "तांची"

फूट पड‍ल्ल्या गाद्यांची ...

या सुकोन उभो जाल्ल्या रुका फांट्याची..?

ना... ह्याच्च दोर‌येची...!

कानूनी पानानीं लिखल्या चरित्रा

काळ्या तिंतान खाली कागदार

नां जालां मोल म्हाका

तुमचो जीव आन‍मोल आनी सर्कारी

देकून म्हज्या सांगोडी बोयलानों

घेवून तीच दोरी

पयण संपयता ह्या सुक्या धर्णिरी....!!

भुंयकार आतां रुकार

आकांत एक उटलो गांवार.

उमकोळता एक जीव रुकार.

अरे..! हो आमचो गांवचो सावकार.

अत्मो ताचो गेला वाऱ्यार....

हळू उटल्या गांवांत खबर.

लाग‌ल्ले कंय पाटीक ब्यांकागार.

चड‌ल्ली कंय वाड ताच्या मात्यार.

लाकानीं हो तांचो रिणकार....

बोब मार‌ल्ली ताणें सर्कारी दफ्तारांत.

बेळ्या वर्वीं पडलां नषटांत.

हालवंक नां तेदनां कोणी कान.

आज पळेवंक आयल्यात ताचेंच्च मोर्न.

वेडो गालो रेड्या पाड्यानीं.

हुंगोन पळयलें सुण्या माज्रानीं.

देंवली दुखां जन्वारांचा दोळ्यानीं.

कळ्ळां तांका, आनीं नां म्हण तांचो धनी....

गर्जे भायर पावस पड‌ल्लो..

गर्जे भायर वोत पड‌ल्लें..

बेळें पूरा किडियेन केल्लें..

पळेवन घडियेन काळीज मोड‌ल्लें....

भुंयकारांचे आज काल मोडलां मन.

तांचा मिनतेक मोल नां मूण.

दिनांत कोणीं एका कासाचें मान.

मंत्री भर्तात पोट, हांचाच्च नांवान....

म्हणतात, रैत देशाचो पाटिचो कण.

सांगा, ह्या कर्पल्या पाटीक विचार्ता कोण.

नवो सर्कार. नवें नवें योजन.

आवक‌च मुगदात, हांगा रावल्यार पात्येवन.

उमकाळता आमचा देशाची, मऱ्याद, लज.

उमकाळता भुंयकार, जेवंक नासतां पेज..

अरे..! सांबाळन दवऱ्यां हो रूक, ही दोरी.

पाल्यां गर्ज पोडात आनीं कोणाक तरीं....

रोशुबाब बार्कूर: आयलेवार कोंकणी कविता बरवंक सुर्वात केल्या तर‌यी, समाजेच्या प्रसतूत विश्यांचेर अपल्या कवितेंनी विणून, वाचप्याच्या काळजा-मनाक दाधोस कर्ची कला समजल्लो तालेंत‌वंत. पर्गांवांत वावर करून आसा तर‌यी, अपल्या काळजांत कोंकणी मोग दवर्न, कोंकणी साहीत रसचो हो चडताव जावन समाजीक संवेदनांक अपल्या कवितेंनी व्हाळयता.

रयतांची दुर्दशा....!

हर्शेंचे परीं सकाळ जाली

सूऱ्या किर्णा भितर घुसलीं

बयला-जोडी उबी जाली

धन्याची मात्र दिसली ना सावळी...!

ना घरांत आवाज

ना गोट्यांत गाज

बयलांक लागल्या खंत

ना म्हण धन्याची झळक...!

धन्याचो पूत थंय पावलो

बयलांनी मारली भायर धांव

दीषट तांची फकत्त धन्याचे सोदनेर

किंचीत आयकालिना ताका बयलांची आंबेवण....!

आवचीत दीषट गेली गाद्या कूशिच्या रुकार

ऊडी मारली ताणी ताच्या लागसार

आंबेवन दिलो ताणी दुखां शिंवोर

दोर‍येर उमकोळच्या धनी बावड्यार

उदाक नासतां फुटलेले गादे

फारीक जायनातले रिणा पोंडवे

वयल्यान कुटमाचें यातेषट वोजें

दोर‍येक वेंगुंक बावड्याक दुस्रें जाय कितें.....?!!

शेत्कारिची काणी

हांची ही व्यथा सांग्ता तुमका हांगेली कथा

गद्दो कोसून बियाण घालनू

सक्कडांक अन्न दिंवचें शेत्कारीक

ना हांगा कावडी कीम्मत

देवाक‍य ना हांचेरी करूण

वेळेरी पावस ना कोपला तो वरूण

पावसू नात‍ल्यारी बियाण कर्पाता

जोरू पावस आयलेरी बियाण होळनू वेत्ता

कडेरी हातू दवर्न मात्त्यारी

दोळ्या उद्दाक हाडची पाळी येत्ता

काडलेले रीणाची वाडी वाडता

चारी बाजू अंधकारू दिसता

अश्शी जाल्ले शेत्कारिची आवसता

कोणाचोयी आधार नाशिल्लो शेत्कारी मात्र

स्वत: पोट भोर्चे ना ताकत

रीण पावोचे जाय‍नत्तिले जगच सोण्ण वत्ता....!

वसुधा: वृत्तेन ब्यूटिशियन जावन वावर कर्ची बाय वसुधा, अपल्या कुटमासवें मुंबयांत वसती करून आसा, कानडी तशेंच कोंकणेंत दोनशांवयर कविता तिणें बरयल्यात, मुंबय तशेंच हेर जाग्यांनी जायत्या कविगोश्टिंनी, आकाश‌वाणी, टिविंत सयत अपल्यो कविता तिणे वाचल्यात.

म्हालका तुवें हें कितें केलें...?

मसत कषट पाव‍लो मेहनत केली

जल्यारी पावसान पाटी फिरयली

वर्सा भर्ची आशा निराशेंतू विरली

तरी सावकाराक जाय कर्ज वसूली

इतल्यारी तुग्गेलें धयर कशी आर्चलें

जीव दिंवच्या शिवाय तुजेलागीं आनी मार्ग‍य आशिल्ले

मार्ग दिसना म्हण जीव दिंवचो हो कसलो उपायू

तो तरी तुक्क माक्क सगळ्यांक‍य अपायू

शेत्कारी राया तूंवे जीव दिलो म्हण कर्ज फिटनी

रात्री उपरांत येंवच्या दिसाची वाट कित्याक पळयनी

आत्ता तुगेलें कुटुंब रसत्यारी येतेलें

आमकां बोयलांक मुखारीं कोण पोसतलें

खुर्पी आनी कोयतेचें तुग्गेलें बळ आसिल्लें

तांगेल्या साक्षिने तुगेलें शरीर पासार चडलें

तुग्गेलें बळ बगलेक दवरून तूंवे काळोक लागीं केलें

मालका तूंवे हें कसलें केलें...?

पद्मजा नरेंद्र कुंडाजी: संसकृत भासेंत बी.ए. सनद अपणायिल्ली बाय पद्मजा कुंडाजिचो ’परिसर गीते’ म्हळ्ळो कविताजमो पर्गटला. आकाश‌वाणिचेर सभार लेखनां/कवनां वाचल्यांत. कवितेचेर जायती आसक्त आसची ही सद्द्याक अपल्या कुटमासवें मुंबयांत वसती करून आसा, शिकपा शेतांत जायतो वावर केल्ल्या हिका जायतीं इनामां लाभल्यांत.

Chitram vichitram ankddo - 3

Svas