पयणारी-वीज हाणीं मांडून हाडल्ल्या
२०१९ इस्वेच्या विलफी रेबिंबस स्मारक राश्ट्रीय मट्टाच्या साहितीक स्पर्ध्याच्या बर्पांचेर एक नदर
“साहित्य” कितें आनी कोणाक
साहित्य म्हळ्यार कितें? आनी दरजेदार साहित्य म्हळ्यार कितें? तें कोण, केन्ना आनी कशें थारायता? ताची माप मोलावणी कशी जाता. “थिंग्स फॉल अपार्ट ” (Things fall apart), विसाव्या शेंकड्याच्या अर्दांत प्रगट जाल्ल्या ह्या पुस्तकांत आफ्रिका खंडांत जाल्ली दगदवणी आनी जुलमा विशीं बरोवन ह्या पुस्तकाचो बरोवपी चिनुवा आचेबे आख्ख्या संवसाराचेर एक प्रभाव घालूंक सकलो. हें पुस्तक तत्वशास्त्र्यांक तशेंच समाजशास्त्र्यांक एक बळादीक हातेर जालें. आफ्रिका खंडांत आशिल्ल्या लोकांक, तशेंक आफ्रिका खंडा भायर आशिल्ल्या हेर लोकांक फिरंगी राजवटे खाल जाल्ल्या कश्टा विशीं एक जिवो दाखलो पळोवंक मेळ्ळो... ह्या लेखकाच्या बरपा वरवीं.
खरें! साहित्यांत जायते प्रकार आसूं येतात. फकत हेंच “साहित्यीक बरप” आनी हें “अ-साहित्यीक बरप” म्हणूंक आमच्यान जायना. हरेकलो बरोवपी समाजांत सुदारण हाडूंक बरयना. कोण मनोरंजना खातीर बरयता, आन्येकलो म्हायती प्रसारूंक बरयता, तिसरो उतरांनी खेळून भाशेची गिरेस्तकाय लोकां मदें शिंपडायता, इत्यादी. साहित्या वरवीं समाजाचेर आनी खेरीतपणीं आमच्या चिंतपाचेर वरतो प्रभाव पडूंक सकता. साहित्याची हीच शिखर/ तेंगशी म्हण हांव पातयेतां. असलेंच एक पावल पयणारी.कोम आनी वीज कोंकणी इ-साताळ्या वरवीं ह्या पुस्तका रुपार आमकां पळोवंक मेळटा. आयोजकांक तशेंच हें पुस्तक घडोवंक आपल्या साहित्यीक देण्याची पारख कोंकणी लोकांक दाखोवच्या हेतून फुडें सरिल्ल्या सर्व लेखकांक परबीं
कोंकणी साहित्याक नवो फुडार
आतां एक नदर कोंकणी साहित्याचेर घालुंया.
जात, धर्म, प्रांत, प्रदेश, लिपी आनी बोली म्हण विभाजीत जाल्लो आमचो कोंकणी समाज. विविदतायेंत एकवट म्हणचे परस घुसपड, गोंदळ आनी दुसपट म्हळ्यार अदीक बरें. आमची गत एकदम निराशात्मक. कोंकणी संवसारांत आयलेवार साबार प्रस्न/ सवालां उबीं जाल्यांत. कोंकणी साहित्यीक संवसारांत एक तुफान येवन कोंकणी लोकां मदें एकवट हाडूंक सकतें आसलें. पूण दुर्दैवान हुंवर/ आवर येवन आमीच सगळीं बुडटांव म्हण भोगता. कोंकणी साहित्याक आनी साहित्यकाराक सयत मान ना. असल्या वेळीं अमर चाफ्राचीं उतरां याद जातात:
कोंकणीचो कवी हांव, जातात म्हजीं सोभाणां,
मरचे आदीं करीत आसात माड्याचेरि रुदनां,
तरी बाबा आयकात म्हाका,
जेवणाक केदीं पान ना,
चार चौगां मान ना.
मान भौवमान, हुद्दे पुरस्कार प्रशस्ती म्हण कोंकणी साहित्याचे बारा बिरेस्तार, तेरा सुकरार जाल्यात.
तरी असल्या निराशात्मक वातावरणाचो फूड करून जायते खासगी संस्थे आनी व्यक्ती दीस रात वावुरतात. हांकां कोंकणीची पिसाय लागल्या वा “कॅन्सर जाला” म्हण आमी फोकांडां केल्यारूय तांचो हो मोलादीक वावर कोंकणी भाशे खातीर आमी विसरूंक फावो ना. सत्तर वर्सांचे पिरायेचो कोंकण भूंय थावन हजारां मैलां पयस आसुनूय दो. ऑस्टीन प्रभू तसलो कोंकणी वावराडी कोंकणीचो बावटो वयर उबाशें घाम काडटा. ताचे सांगाता नवे पिळगेक कोंकणी भाशेच्या साहित्याची रूच दिवंक, नव्या कोंकणी बरोवप्यांची उरबा वाडोवंक आनीक एक पावट फुडें सरतात बाब वल्ली क्वाड्रस. काळखांत दिवटी पेटोवच्या ह्या कोंकणी उरबेस्तांक नमन. हो स्पर्धो तांचेच एक सपन जें आतां वास्तव जालां. वीज कोंकणी आनी पयणारी.कोम हांच्या जोड आसर्या खाल मांडून हाडिल्ल्या ह्या साहित्यीक स्पर्ध्यांत देसभर आशिल्ल्या कोंकणी बरोवप्यांनी वांटो घेतिल्लो.
कोंकणी साहित्याचें जें बीं तांणी रोयलां तें एक दीस झाड जावन किरलूं!
ह्या पुस्तकांत आशिल्लें कोंकणी साहित्य
ह्या मोलादीक साहित्यीक ग्रंथांत साबार कोंकणी बरोवप्यांचो आसपाव आसा. सुमार पांच लेखनां, पंदरा कवनां, णव मोटव्यो काणयो आनी दोन अणकार केल्ल्यो काणयो आसात. कोंकणी वाठारांतले नवे आनी तरणे बरोवपी, जात कात, धर्म कर्म, प्रांत प्रदेश, लिपी आनी बोली म्हळ्यो सांखळ्यो उडोवन एक नवी कोंकणी क्रांती हाडूंक सोदतात म्हण भोगता. वाचप्यांक सोंपें जावचे खातीर हो साहित्यीक पुंजो आनी ताचें विश्लेशण हांवें चार वांट्यांनी बरयलां.
१.लेखनां :
ह्या स्पर्ध्यांत वांटो घेतिल्ल्यांक सुचयिल्लो विशय – “कोंकणी प्रचारांत डिजिटल माध्यमांचो वांटो”. हातूंत जायत्यांनी वांटो घेतिल्लो. पूण विंचून आयिल्ल्या मदें कांय मोलादीक बरपां हे परीं आसात. 9V19A01 – हांतूं बरोवप्यान कोंकणीच्या फुडारा विशीं आपलें मत मांडला. डिजिटल युगांत जेन्ना जायत्यो गजाली आमकां ऑनलायनूच मेळटात तेन्ना कोंकणी फाटीं कित्याक? हें कशें करप ते विशीं ते आमकां सुचयनात. पूण कितें करूंक आसा ते विशीं आमकां बरीच म्हयाती ताणें दिल्या. एकल्यान केल्यार जायना, सगळ्यांनी मेळून हो वावर करूंक जाय म्हळ्ळें तांचें स्पश्ट मत. PV19A02 हांतूं डिजिटल माध्यमां एक क्रांती म्हण बरोवपी लेखता. एकदम वेव्हारीक बरप हें. खंयच्या मळार आमी घट जावंक फावो तें ताणें बरयलां. टि.वी चॅनलां, पिंतुरां, जाळीजागे – समाजीक आनी डिजिटल हांचो आमी वापर करूंक जाय. कोंकणी भाशेक लिपी एक अडचण. पूण आज डिजिटल माध्यमांक लागून ही अडचण पयसावूंक जाता. आदल्या साहित्यकारांक डिजिटल माध्यमांची चड म्हायती नासली. पूण आज स्थिती बदलल्या. आमी जात, धर्म, बोली, लिपी पयस दवरून एक जावंक फावो म्हळ्ळें तांचें चिंतप. PV19A03 समकालीन कोंकणी साहित्य हांतूं कानडी लिपयेंत आशिल्ल्या कोंकणी साहित्याची झळक आमकां मेळटा. कथा, कविता आनी कादंबरी म्हण कानडी लिपयेच्या कोंकणींत जायतीं पुस्तकां आयलीं. समाजीक माध्यमांचो वापर करून अंकीकरणाच्या (digitalization) ह्या काळांत कोंकणी साहित्याची वाडावळ करूं येता. संशोधनात्मक रितीन बरिल्लें हें लेखन सर्व लेखनां मदें उत्तीम दरजेचें. PV19A04 हांतूं कोंकणीचो मोटवो इतिहास दिवन कशें कोंकणी लोकांनीच तिचेर आड नदर घाल्या म्हण लेखक बरयता. “कोंकणी उलय, कोंकणी उरय” हें चिंतप पाळूंक तो उलो दिता. गूगल आनी यूट्युबाचो वापर भाशेची जाणवाय जोडच्याक वापरूंक जाता. तशेंच हेर जायत्यो वेव्हारीक सुचोवण्यो तो दिता. मनोरंजनाच्या आदारान सयत कोंकणी भास फुलतली म्हळ्ळें ताचें मत. PV19A05 हांतूं डिजिटल माध्यमां वरवीं कितें करूंक जाता म्हळें सांगलां. थोडक्यांत सांगचें जाल्यार आधुनीक काळांत आदल्या काळा परस चड अवकास/ संद कोंकणी मनशांक कोंकणीचो प्रसार करूंक फावो जाला. हें काम फुडें व्हरूंक एकवटाची आनी सातत्तायची गरज आसा.
२. कवनां :
साहित्यांक कवन/ कविता हें उतरांच्या लेखार भोव उणें जाल्यारूय, ताचो प्रभाव एकदम बळिश्ट जावंक सकता. कवनां म्हळ्या ह्या विभागांत जायते विचारात्मक आनी राजांवीक कविता हांगा आसपावतात. दर एका कवनांत एकेक विशय हाताळ्ळा. PV19P01 (धाकट्याचो प्रस्न) हांतूं धाकट्याच्या एका प्रस्ना वरवीं कुडीचे भाग कितले म्हत्वाचे म्हण कवीन सांगलां. संवाद रुपार आसची ही कविता कुडीची जतनाय आनी म्हत्वा विशीं जायतो उजवाड घालता. PV19P04 (इषटा), PV19P09 (गांधिजिचे चार मांकोड?), PV19P016 (म्हजी जल्मा तारीक) आनी PV19P017 (संधिगद!) ह्या कवितांनी एका तात्वीक विशयाचेर भर घाला. तो म्हत्वाचो विशय म्हळार मनशापण. मनशा थंय देवान दिल्ले गूण आसात. पूण मनशाचे अवगूण ताका मनशापणा थावन पयस करतात. इषटा: कवितेंत कवीन भोव बरे रितीन हें वर्णिलां. गांधिजिचे चार मांकोड?: हांतूं मनशापणाकूच कीड लागल्या आनी आमचीं मनशा तत्वां आमी सांडल्यांत म्हण कवी वाचप्या मुखार ही निराशात्मक परिस्थिती दवरता. देखून गांधीच्या तीन मांकडां भरशीक आनीक एक मांकड चडलो म्हण तो सांगता. PV19P014 हांतूं कवी खरें ब्राह्मणत्व म्हळ्यार कितें तें पारखूंक उलो दिता. म्हजी जल्मा तारीक: कविता एका अनाथ भुरग्याची बोब. ताका ताचीं मांयबाप कळीत नात. संवसारांत कितलेशे आवय बापूय आपल्या भुरग्यांक अनाथूच सोडून वेतात. आपल्या सुवार्था खातीर. असल्या मांयबापांचेर ही कविता शीण उचारता. संधिगद!: हांतूं वेंचणुको जातना साद्या मनशांची गत कितें म्हण कवीन उकतायल्या. उमेदवार येवन फटयतात आनी मनीस तत्व सांडिल्ले आमी तांचे फटोवणेक बळी जातात.
PV19P05 (मोनो कळो), PV19P012 (जल्मदीस) आनी PV19P06 (हांवेसाचे पुजारी) हीं तीन कवनां अस्तुर्यांचेर केंद्रीत आसात. मोनो कळो: हांतूं एका घराब्यांत बायलेचो म्हत्व कितें तें आमकां हांतूं कळीत जाता. हांवेसाचे पुजारी: हांतूं बायलांची निराशपणाची गत आमच्या समाजांत कवीन चित्रायल्या. जल्मदीस: हांतूं एके आवयची व्यथा, जी आपल्या जल्मादिसा परदेसांत आशिल्ल्या आपल्या पुताक मेळूंक आशेता.
PV19P07 (पावस कोणाचो?), PV19P013 (तानेली) आनी PV19P015 (लुटलां प्रथवेचें गर्भापोतें!) ह्यो प्रकृतीचेर केंद्रीत कविता. पावस आनी पावसाक लागून सैमाचेर आनी मनशाचेर जाल्ल्या प्रभावा विशीं पावस कोणाचो?: हांतूं वर्णीलां. तानेली: हांतूं सैम आनी उदका थंय केल्ली आमची आड नदर दाखोवन कवी एक चत्राय आमकां दिता. लुटलां प्रथवेचें गर्भापोतें!: हांतूं देवान रचिल्ल्या सैमाचें आनी मनशान केल्ल्या करण्यांचें तुलन करून सैम राखूंक उलो दिता.
PV19P08 (सुवादीन जीण), PV19P010 (No title) आनी PV19P011 (बंधमुक्त) ह्यो उमाळशीक कविता. सुवादीन जीण: हांतूं कवी आपल्या भुरगेपणाची याद आनी म्हातारपणांत आसचो विपर्यास उकतायता. No title: ही एक मोगाची कविता. कवी आपणा भितरूच उलयता आनी आपल्या मोगाक उलो दिता. बंधमुक्त: जियेवची आशा परत आयली म्हण बरयता. परत तो जियेवंक सोदता आनी आपल्या जिविताची तो झडटी करूंक लागता.
नवे पिळगेच्या कवींनी आपले लेखणे थावन उतरायिल्ल्यो ह्यो कविता उमाळे आनी दिश्टावो, सूख तशेंच दूख, उगडास आनी फुडार, देव धर्म आनी मनशा कर्म असल्या साबार विशयांक हाताळून वाचप्यांच्या मनांत एक क्रांती उटोवंक सकता. हे विचारीक आनी तात्वीक विशय समजूंक एक कविता दोदोन पावटीं वाच्ची लेगून गरज पडत.
३. मोटव्यो काणयो
मोटव्यो काणयो खिणा भितर एक नवो संवसार घडयतात. एक कथाकार आपल्या चिंतपांची सर्जनशीलता वापरून वाचप्याच्या मनांत एक नवो सर्ग ह्याच संवसारांत घडोवंक प्रेरण दिता. ह्या विभागांत लेगून आमकां अशेंच कितें पळोवंक मेळटा. PV19S01 'काळोखांतल्यान उजवाडा कडेन' हे काणयेंत मनशापणा वरतें कांय ना, म्हण रुजू जाता. बायल आपल्या घोवाक जेवण वाडचे परस एका भिक्षूक जेवण वाडटा आनी मनशापणाची एक उत्तीम देख वाचप्यां मुखार दवरता. PV19S04 (वाखोर) हांतूं खरो मोग केन्नाच विसरूंक जायना म्हण आमकां हे काणयेचो बरोवपी सांगता. शीनी एका म्हाल्याचो (केलशी) पूत, जो शीतूच्या मोगांत पडटा. तिचें लग्न थारायतना ताका दूख जाता. पूण निर्भाग्यान तिचो घोव मरता. आशा निराशा, चडटी, देंवती म्हळ्ळ्या साबार गुणांनी भरिल्ली ही एक रचनात्मक कथा. PV19S05 (मरण) हांतूं जुवांवाची कसली गत म्हण आमकां दिसता. “तो जीव आसुनूय मेल्ले परीं आनी दुसरो जुवांव मरून सयत अमर. हांतूं मनशा मुल्यां आमकां पळोवंक मेळटात. PV19S06 (साक्षात!) हांतूं शम्मीक आपल्याच गांवाक वचूंक नाका. हाका कारण कितें? ताचीं फाटभूंय कितें म्हण एक मोनी क्रांती ती घडयता. PV19S07 (बाय्य…) हांतूं बाय्या फ्रेंकीची भयण मुंबय कामाक आसलें. तो ताका चेड्यां मदें देखतना ताच्या जिवितांत एक आकांत येता. तो आपणाक केन्नाच माफ करूंक सकलो ना. PV19S08 हांतूं धालो परबे वेळार रमेश भुरगेपणार, पंदरा वरसांचे पिरायेर आशिल्ल्या गोमतीचो उगडास काडटा. रोमांचक आनी निर्मळ ताचीं चिंतनां आनी भोगणां आमकां वाचूंक मेळटात. PV19S09 (मोलादीक पिंतूर) हांतूं एक कुड्डो चित्रकार कुड्डेपण आशिल्ल्यान आपलीं पिंतुरां खपोवंक सकलो, पूण दिश्ट मेळटच ताका तें जालें ना. तो निरास जावन जीव घात करता. मनशापण अशेंय आसूं येता म्हळ्ळें बरोवपी आमचे मुखार दवरता. PV19S010 (सांडिनातलीं जाळां) हांतूं बाप चरणदासाच्या पाद्रीपणाच्या जिवितांत आयिल्ल्या वादळाचें वर्णन आनी खरें अध्यात्मीकपण कितें म्हळ्ळें ताचो गुरू दयासागर ताका सांगता. PV19S011 (परिवर्तन) एका मनशाच्या जिवितांत जाल्ले बदलावणे विशीं बरयलां.
ह्यो सगळ्यो काणयो एक प्रेरणात्मक दिश्टीन आमी वाचूंक आमकां एक विशेश उत्तेजन दिता. शेवट आमकां मेळचो ना, तरी आमच्या शेवटाक आमी पावूंक आमचो सदांचो वावर आमी सांडूंक फावो ना. ह्या सगळ्या काणयांनी एके तरेची उमेद आसा. वाचप्यांक हरेका काणये थावन स्फूर्त मेळटली म्हळ्ळी म्हाका खात्री आसा.
४. अणकार काणयो
अणकार केल्ल्या काणया मदें ह्यो दोन काणयो खूब प्रभावीक आनी मनशाच्या संबंदाचेर केंद्रीत आसच्यो. PV19T01 हांतूं म्हातार्यांच्या एका आसर्यांत घालूंक ताच्याच पुतान केल्ली फटोवणी आमकां वाचूंक मेळटा. तो वेगींच मरून ताणें सोडिल्ले पयशे आपणाक मेळशें तो आशेता. PV19T02 हांतूं एका अध्यापक आनी एका विद्यार्थी मदें आसलें गुरु शिश्याचें नातें भोव बरे रितीन वर्णिलां. अध्यापक आपल्या विद्यार्थीची मजत करता आनी तो कोट एक खुणा कशी विद्यार्थीच्या जिवितांत उरता.
हो साहित्य पुंजो वाचतच नवीं उतरां, नवी शैली वा नवीं रुपां शिकूंक मेळ्ळीं म्हळ्ळें जाल्यार बरोवप्याचें आनी छापप्याचें काम अदुरेंच उरतलें. हीं लेखनां, कवनां आनी काणयो वाचतच तुज्या आनी म्हज्या खासगी जिवितांत मनशापणा विशीं, अस्तुर्यांच्या माना विशीं, प्रकृते विशीं आनी असल्याच साबार खतखत्या विशयांचेर आमचें चिंतप बदलूंक जायतें प्रेरण मेळटा. हांतूं आशिल्लें साहित्य आनी ताचे सांगाताच बरोप्यांनी हाताळचे विशय आमच्या काळजा मनांत रिगूं दीत म्हण सर्व बरें मागतां.
तर साहित्य कितें? साहित्या मनशा तत्वांचेर गुंथून रचिल्ली एक रचनात्मक शिकवण? वा आनी कितें? आनी जर ती शिकवण आमी पारखूंक, समजूंक, जोखूंक सुफळ जाल्यांव जाल्यार तें म्हाका आनी तुका.... एक नवें जिवीत जियेवंक वरतें प्रेरण जायत.
- जेसन पींत, SDB उद्यावर
