प्रकाश बाब पडगांव‌कार स्मारक मयन्याची कविता

कवी आनी हक्क-मान - १.

प्रकाश बाब पडगांव‌कार स्मारक मयन्याची कविता

ह्या म्हयन्याच्या स्मृतिशेश कवी बाब प्रकाश पाडगांवकर यादस्तीक कवी हक्क मान पुरस्काराखातीर ‘किंक्राटी’ ही कविता जैतिवंत जाल्या. ह्या वर्सा परत सुरू केल्ल्या पयणारीच्या ह्या म्हयनाळ्या उपक्रमाक बरो प्रतिसाद लाबला ही आमच्याखातीर व्हडा खोशेची गजाल. सर्तीखातीर विंगड विंगड कवींनी धाडिल्ल्या कवितांचो दर्जोय दिसान दिस वाडटा ही कोंकणी साहित्याखातीर एक उर्बा दिवपी गजाल. ‘किंक्राटी ‘ कविता जैतिवंत थारायतना परीक्षक मंडळान ते कवितेचीं कांय खाशेलपणां विचारांत घेतल्यांत.

बायलां आड वाडपी हिंसाचार हो फकत दुख्खाचोच न्हय तर चिंतेचो विशय. लैंगीक हिंसाचार भारतासयत संवसारांतल्या जायत्या देशांनी जाता. पूण भारतांत ह्या हिंसाचाराची कारणां हेर देशांप्रमाण आसात अशें ना. किंक्राटी ही कविता ह्या हिंसाचाराचेर एक खर भाश्य. लैंगिक अत्याचारांक बळी पडिल्ल्या अस्तुऱ्यांचो आवाज हे कवितेंतल्यान स्पश्टपणान आयकूंक येता. उत्कट आनी जित्यो- जिव्यो प्रतिमा आनी वर्णन हातूंतल्यान कवी हो दामून आनी चिड्डून दवरिल्लो आवाज वाचप्यामेरेन पावयता.

भारतीय समाजांत खोलायेन रुजिल्ले संस्कृतीक नेम आनी लैंगिक असमानताय हाका लागून बायलांचेर जावपी हिंसाचाराक सोंसप वा मान्य करप ही वृत्ती बाळगून बरेच फावट ह्या प्रस्नाचेरआडनदर जाता. पूण कवीच्यान कानार पडपी ह्यो किंक्राटी सहन करूंक जायना देखून,

पाताळाक हालवन मळबाक कांपवन

कांय केन्नां काना कानप्यांकी

फुटयल्यात

देशांत म्हज्या किंक्राटी आवाजल्यात

अशा प्रतिमांनी कवितेची सुरवात करून कवी फुडें कितें सांगुंक सोदता हाची सुलूस वाचप्याक दिता.

भारतांत बायलांक राखण दिवपाखातीर वेगवेगळे कायदे आसात, जशे की घरगुती हिंसेपसून बायलांक राखण दिवपाचो कायदो आनी कामाच्या सुवातेर बायलांक लैंगीक त्रास दिवपाचो कायदो. पूण ह्या कायद्यांची अंमलबजावणी विसंगत आसूं येता, जाका लागून गुन्यांवकार जापसालदारकेच्या उणावाचो फायदो घेता. अर्थीक विसंगती आनी अर्थीक अवलंबन हांकांय लागून बायलांक असुरक्षीतताय निर्माण जाता, जाका लागून त्यो हिंसाचार आनी शोशणाक चड बळी पडूं येतात. घराच्या चार वंटींआड जावपी आनी घराभायर जावपी अत्याचार पळोवन आनी आयकून लेगीत कोडगेपणान कांयच घडूंक नाशिल्लेवरी समाजाची कवीक तिडक येता. घडये अशा प्रसंगांची आमकां संवय जाल्या आनी पुराय समाज गेंड्याच्या कातीचो जाला काय ? असो प्रस्न मनांत उबो करपी दुसऱ्या कडव्यांतल्यो ओळी प्रभावीपणान वाचप्याच्या काळजाक हात घालतात.

बायलभ्रूण हत्या हीय आमच्या समाजांतली एक गंभीर समस्या. वंशाक दिवो जाय हे पितृसत्ताक मनोवृत्तीक लागून आवयच्या गर्भांत आसतनाच चलयेचो जीव घेवप ही पद्दत, खास करून उत्तर भारतांत चड प्रचलित आसा. शिक्षणाचो उणाव, दादलेपणाचो फाजील आनी फट अभिमान तशेंच धर्मीक परंपरेच्यो सरपळ्यो हातूंत बांदून गेल्लो समाज, दुश्ट आनी मनीसपणाक नानपयत करपी प्रथांक वेंग मारून बशिल्ल्यान ह्यो घडणुको घडटात. पुराय संवसार आमकां हांसता आनी आमच्या अमानवीपणाक लागून आमकां नीच लेखता तरी कसलीच लज नासताना आमचो समाज ह्यो किंक्राटी आयकून कानार केंस ओडटा हाचेर कवी खर निशेधाचो सूर उक्तायता.

आमी भौतिक उदरगत केल्या पूण एक समाज म्हण आमची संवेदना मारून उडयल्या अशी खंत प्रगट करून कवी हे कवितेच्या निमण्या कडव्यांच्या ओळींतल्यान अप्रत्यक्षपणान समाजाच्या मनोवृत्तीचेर बडी मारून समाजाची अधोगती दाखयता. दादले आनी चले हांकां तांचो बायलांविशीं दृश्टीकोन बदलाच्यापासत शिक्षण दिवप, सकारात्मक पुरुशत्व वाडोवप आनी समाजांतल्या सगळ्या वांगड्या मदीं सहानुभूती, आदर आनी लैंगिक समानताय वाडोवपाक मदत करप हाचे बदलाक समाज हेर उपभोग घेवपाच्या गजालींक चड म्हत्व दिता. लिंगाची पर्वा करिनासतना सगळ्या व्यक्तीं खातीर सुरक्षीत आनी समावेशक समाज तयार करपा खातीर यत्न करप भोव गरजेचें, पूण आमचो समाज वेगळ्याच गजालींक प्राधान्य दिता देखून ताळो पिंजून आयिल्ल्यो बायलजातीच्यो किंक्राटी ताच्या कानाभायरूच उरतात अशी तिडक व्यक्त करून कवी हे कवितेचो समारोप करता.

वर्तमान परीस्थिती आनी बायलजातीक उणाक लेखून संवेदनशून्य समाजाकडल्यान तिचेर जावपी अत्याचारांचेर उजवाड घालपी ही कविता वाचप्याक अस्वस्थ करून सोडटा.

[कविता] किंक्राटी (- फेल्सी लोबो देरेबयल)

किंक्राटी

देशांत म्हज्या केन्नां केन्नां

किंक्राटी आवाजल्यात

पाताळाक हालवन मळबाक कांपवन

कांय केन्नां काना कानप्यांकी

फुटयल्यात

देशांत म्हज्या किंक्राटी आवाजल्यात

देशा गडीर सोजेरा काळजांक

गुळ्यांनी उमे दिताना

ताच्या घरांतली किंक्राट,

राना , श्हेरां मयदानांनी सयत

मासूमांचो मान

लुटताना, फुमारलेल्या गळ्यांनी

पुरोन गेल्ल्यो किंक्राटी

आमकां सवयेर पडल्यात

देशांत म्हज्या केन्ना केन्नां

किंक्राटी आवाजल्यात.

चलियेक कांठाळ्ळेल्या समाजेन

आवय गर्भांत तिचो

गळो काप्ताना लिपलेली किंक्राट

असकत कुडिनीं आसऱ्या जनेला

थावन सुसकारोन फुंक ल्ल्यो

किंक्राटी, आमच्या गुमाना

भायर च उरल्यात

तरी देशांत म्हज्या केन्नां केन्नां

किंक्राटी आवाजल्यात

रूंद रसते , आकासीं तोपच्या

कट्टोनांक रुकां मुळां

काप्ताना वाऱ्यांत खीर ल्ल्यो

किंक्राटी

दांत , नाक्षी, लोंव चामडें म्हण

मोन्या जिविंची बली दिताना

ताळे पिंजून भायर आयिल्ल्यो

किंक्राटियी

कर्मी मनश्याच्या गुडदी चेप ल्ल्या

काना भायर च उरल्यात

कांय केन्नां देशांत म्हज्या किंक्राटी आवाजल्यात.

-  फेल्सी लोबो देरेबयल. [ज्यून, २०२३]