एडवीन डिसौजा हांच्यो वेंचीक कथा: एक नियाळ (- डो. रेश्मा अमित खोलकार)
सारांश:
एडवीन डिसौजा हांचो जल्म 14-6-1948 वर्सा जालो. तांचे पयण, तरणी किरणां सारकीले कथाझेले उजवाडाक आयल्यात. तशेंच ताणी कांय कथांचो अणकारूय केला. अशा ह्या लिखीत तशेंच अणकारीत वेंचीक कथांचो आस्पाव हांवें म्हज्या प्रपत्रांत केला. एडवीन डिसौजा हांच्या कांय वेंचीक कथांनी चित्रीत जावपी सामाजीक यथार्थाचो नियाळ केला. नियाळ करतना हांवें व्यक्तींची वागणूक हिसबांत घेत तांकां फावो ती शब्दावली दिल्या.
विशय केंद्रीत उतरां:
संस्कार, विश्वास, विभक्त कुटूंब, वागणूक, व्यक्तीमत्व.
प्रस्तावना:
समाज हो फकत व्यक्तींचो संग्रह न्हय, तर संस्कृताय, परंपरा, मुल्यां आनी सामुहीक जाणविकाय हांचे जिवें मूर्त रूप. काळ बदलता, परिस्थिती बदलता; पूण समाजाक एकठांय बांदपी मनीसपण, परस्पर विस्वास आनी सहकार्याची भावना सासणाची उरता. समाजाच्या प्रगतीचो मार्ग फकत भौतिक उदरगतींतल्यान न्हय, तर समाजीक जागृताय, संस्कृतीक समृध्दी आनी सामुहीक सहभागांतल्यानूय जाता. मंगळुरी समाजाचो हो गिरेस्त प्रवास, परंपरा आनी शैली उक्तावपाचो यत्न ह्या कथांनी जाला. एडवीन डिसौजा हांचे विशय सादे सरळ दिसपट्टे जीणेंत घडपी पूण तांचे विशय वाचप्यांक बोध दितात वा शिटकावपाचो यत्न करतात. तेच बरोबर ते कथेचो शेवटूय जुस्त करतना दिसतात. अशाच कांय कथांतल्या पात्रांचो आस्पाव हांवें म्हज्या प्रपत्रांत केला.
लेखक एडवीन जोसेफ फ्रान्सिस डिसौजा हांच्या कथा साहित्यांतल्या पात्रांच्या वागणुकेची विविधांगीं रुपां
स्रेश्टतायेची ग्रंथी (Superiority Complex)
“आल्फेड एडलर हांच्या मता प्रमाण शारिरीक वा मानसीक फ्राकेजीक लागून व्यक्ती भितर जेन्ना न्युनगंड तयार जाता तेन्ना ती स्रेश्ट जावपाचो यत्न करता आनी हाका लागून व्यक्ती कुंप्लिकाद जावन पडटा. मनीस आक्रमक, अहंकारी, स्वताक श्रेश्ठ समजूंक लागप हीं ताचीं लक्षणां. ”1
अशेच तरेचीं लक्षणां एडव्हीन डिसौजा हांच्या चिंपाझी कथेंतल्या मारिया ह्या पात्राभितर दिसता. मारियाचे धुवेक वनिशा ह्या पात्राक बावल्यांचो भोव सोस आसता तें सदांच बावल्यांक घेवन न्हिदता. पूण तांगेर वावराक येवपी लक्ष्मीचो पूत तिप्पा ताचे बावले पळयता आनी ताकाय त्या बावल्यांप्रती ओढ निर्माण जाता. त्या बावल्या सांगातान तिप्पाक खेळन दिसता. वनिशा तिप्पाक बरें करता पूण मारिया मात लक्ष्मी आनी ताच्या पुतालागीं पायांची व्हाण पांयांकूच बरी अशें म्हणून हे म्हणी प्रमाण वागता. ही म्हण कथेंत संवादावरवीं आयिल्ली दिसता. पूण तिप्पाच्या दोळ्यांत सगळ्यांत चड भरता तो पड्ड्याक लायिल्लो चिंपाझी. एक दीस तिप्पा दुयेंत आशिल्ल्यान इस्पितळांत आसता आनी तो इंजेसांवां कसोच घेवपाक सोदिना तेन्ना ताका आवय आपूण तुका चिंपांझी दितली तूं इंजेसांवां घे म्हणून सांगून ताच्या मनाची तयारी करता आनी तिप्पा इंजेसांवां घेवपाक तयार जाता. लक्ष्मी तिप्पाक लागून चिंपाझी फारायता पूण ताचो कांय एक उपेग जायना तिप्पाक मरण येता आनी ती चिंपाझीक आपणे फारायल्लो हें मान्य करून आशिल्ल्या त्या पड्ड्याक चिंप्पाजीक हुमकळायता.
बण्ण कड्डी ह्या कथेंत पन्ना नावाच्या भुरग्याक (superiority complex) श्रेश्ठतायेची ग्रंथी आशिल्ली दिसता. तो जोनाक चिमटे काडटा. ताका कुळकार म्हण्टा. पन्ना विद्यालयांत आनी भायर जोनाक आनी जोनाच्या बापायक हिणसायता. देखीक : “ क्रेन म्हणच्या बदलाक किरायन म्हणता”2 पूण जोन शिकपा बरोवपाक बरो आशिल्ल्यान शिक्षक ताची तोखणाय करता आनी हीच तोखणाय पन्ना ह्या पात्राक त्रासदायक थारता.
जुवानपण आनी आकर्शण
कागदाची स्त्री हे कथेंत 13 वर्साच्या दिसाळें विकपी भुरग्याक एके मध्यम पिरायेच्या बायलमनशेप्रती आकर्शण जाता म्हणुनूच तो चालकाकडेन दिवपी दिसाळें ते बायलेकडेन दिवपाक उतावीळ जाता. पूण ती फाटल्या सिटार बशिल्ली बायल कशेंच ताच्या हातांतल्यान दिसाळें घेवपाक तयार नासता. तो भुरगो जायते यत्न करता. अशा ह्या पिरायेक लागून शारिरीक गुप्त आंगान वाढ जावप सहाजीक आसता. अशा हे पायरेक प्युबीर्टी म्हणल्यार जुवानपण म्हणटात. हे पिरायेंत भावनीक चढ उतार जावपाची शक्यताय आसता मूड स्विंग जावप होर्मोन्साच्या बदलांक लागून एका खिणाभितर खूब आनंद आनी दुस-या खिणाक खूब उदासपण दिसपाक लागता. तशेंच अतीसंवेदनशिलताय निर्माण जाता.
आकर्शण हें मुखेलपणान दुसऱ्या मनशाचें रूप, आवाज वा शैलीचेर आदारून आसता. मुखेलपणान "तो/ती कितली बरी दिसता"हाचेरूच भर दिवप जाता. तांच्या दोशांचेर दुर्लक्ष करप वा ते मात्तूय दीस नासप. हे बदल ते भुरग्या भितर संवादांतल्यान जाणवतात. पूण तो भुरगो एक दीस मरता तेन्ना ते मध्यम पिरायेचे बायलेक कुवाडें पडटा. तो भुरगो आपले कडेन पेपर कित्याक दिवपाक सोदतालो काय?
पूण ते कुवाडें तिचे खातीर कुवाडेंच उरता.
विभक्त कुटूंबशैली आनी परिणाम
खाट हे कथेंत आश्रमाचो उल्लेख येता. हांगां पूत आपले जल्मदाते आवयक आश्रमांत दवरपाची तजवीज करता. आवय जेन्ना पुताक म्हण्टा आपली पोरण्या घरांतली खाट आपल्याक नव्या घरांत जाय तेन्ना पूत तिका सरळ आश्रमाची वाट उक्ती करता. अशी ही मानसीकता घडपाफाटली कारणां सांगची जाल्यार बदलती कुटूंब पध्दती अशें म्हणू येता. विभक्त कुटूंब पध्दत हाका कारणीभूत थारता. आदले तेंपार संयुक्त कुटूंब पध्दत आशिल्ल्यान घरांत खूब लोक आसताले. पूण आयच्या आधुनीक काळांत घोव बायल आनी भुरगीं इतलेच मर्यादीत कुटूंब आसता. लग्ना उपरांत मनशाच्या जिवितांत नवी भुमिका, जापसालदारक्यो आनी संबंद उदेतात. ह्या बदलांक समायोजीत करतना कांय व्यक्तींक ताण, मानसीक दबाव आनी भुमिका संघर्श हांचे कडेन झुजचें पडटा. बायल, भुरगीं आनी जाण्टी आवय हांची अपेक्षा पुराय करपाचो यत्न केल्ल्यान निर्माण जावपी मानसीक ताण मनशाक सोपो मार्ग वेंचपाक लावंक शकता. कांय प्रकरणांनी आवय-पुता मदलें भावनीक नातें दुबळें आसता. भुरगेपणांतल्या अणभवांतल्यान, पुराय जावंक नाशिल्ल्या भावनीक गरजांक लागून वा फाटल्या कुटुंबीक संघर्शाक लागून निर्माण जाल्लें भावनीक अंतर जाण्टेपणांत लेगीत तिगून उरूंक शकता. ताका लागून पुताक आवय कडेन कर्तव्याची भावना आसली तरी चड करून भावनीक लागींचो उणाव आसता.
म्हातारपण आनी जिणेशैली
एक कप हुनहुनीत कोफी हे कथेंत तिचो पूत काजार जाल्या उपरांत मातयेचें घर मोडून सिमाटाचें घर बांदता. पूण तिका रान्नीर रांदपाची सवंय आसता. रान्नीवयल्या कोफीच्या सुवादाक तिचे नदरेंतल्यान वेगळीच मजा आसता पूण जेन्ना तिची रानन वता तेन्ना तिका भोव दूख भोगता कारण तिच्या पुतान घर बांदपाचो निर्णय तिका विचारनासतना घेतिल्लो आसता. तातूंत भर म्हणून तिचो घरकारूय गेल्लो आसता. चुलीचेर सुगंधी कोफी तयार करप हो तिचो जायतीं वर्सां दिसपट्टो विधी आसता. ती जगिल्लो काळखंड जंय लांकडाचो धुंवर, लांकडाचो जळपाचो आवाज आनी कोफीचो सुगंध आसता तो तिच्या मनांत घर करून आसता. पूण आर्विल्ल्या गेस वा चुलींतल्यान ती जिवी उश्णताय मेळना. म्हणुनूच तिका आपली वळख गमावपाची भावना अस्वस्थ करता. एका काळार ती ते चुली भोंवतणीं आशिल्लें पुराय घराचें वेवस्थापन करताली आसता. आनी अकस्मात त्या नव्या घरान तिचें व्यवस्थापन काडून घेतिल्लें आसता. आनी म्हणुनूच नवी रांदचीकूड सोयीसकर आसली तरी थंय तिची सुवात वा म्हत्व उणें जालां अशें तिका दिसपाक लागता.
बालमन आनी दुयेंस
भावनीक सुरक्षीतताय, मोग आनी लागींचे संबंद तयार करपाक भुरगेंपण हो एक म्हत्वाचो काळ. गंभीर शारिरीक दुयेंसांक तोंड दिवपी भुरग्यांच्या मानसीक भलायके खातीर कुटुंबीक आदाराची भुमिका म्हत्वाची थारता. मेरी क्रिसमस डेडी हे कथेंत लेखकान ल्युकेमिया हें दुयेंस आशिल्ल्या आठ वर्सां पिरायेच्या चलयेची भावनीक स्थिती मुखेलपणान चित्रीत केल्या. ही चली आश्रमांत रावता. तिच्यो दिसपट्ट्यो गरजो आश्रमांत आशिल्ल्यो व्यक्ती भागयतात तरी तिका तिच्या बापायच्या मोगाची याद येता. बाल मानसशासत्राच्या मता प्रमाण भुरग्यांचे भावनीक उदरगती खातीर आवय-बापायन भुरग्यांकडेन सुरक्षीत भावनीक संबंद दवरप गरजेचें आसता. दीर्घकाळ दुयेंस, आश्रमांत रावप, आवय-बापूय नाशिल्ल्यान भुरग्याक एकसुरेपण येवप, असुरक्षीतताय सारकिल्यो भावना निर्माण जावपाची शक्यताय आसता. पूण भुरग्यांच्या मानसीक लवचीकपणांत आशा हो एक म्हत्वाचो घटक आसता. दुयेंसाक लागून कूड दुबळी जाली तरी भावनीक संबंदांची गरज उणी जायना; उरफाटें अशा परिस्थितींत मोगाची आनी मान्यतायेची गरज वाडटा. नाताळाक मोगाचो, भेटीचो उत्सव मानतात. अशा वेळार वनेस्सा आपल्या जिणेचे निमणे खीण मेजतना दिसता. इतल्यान वनेसा हे चलयेचो डेडी येता. देखीक "कोण आयला पळे खटल्या देगेर बसून तिणे वनेस्साचे दोळे उक्ते केले. त्या दिसा वनेस्सा हे चलयेक तिचो बापूय तिका भेट दिवपाक येतलो अशी खर इत्सा आसता. तशेंच हांगां बापायचीय स्थिती बिकट आसता. देखीक “हांव म्हाकाच फटयतालों, पूण आयचे राती म्हाका एके धुवेची गरज पडली. निमणेकडेन बापायच्याच बेगेंत तें जीव सोडट्टा.
मनीसपण आनी प्रामाणिकपण
चोकलीटा हे कथेंत बाबूबाबा हे पात्राक गोडेमुताचें आसलें तरी तो चोकलेटी खावपाचें सोडिना ताका चोकलेटी खावपाचो भोव घोसत आसता. तातले तातूंत विदेशी चोकलेटी खावपाचो घोसत आशिल्ल्यान बाबूबाबा चोकलेटी खावन तांची कागदां आपलेगेर वावर करुंक येवपेच्या पोत्यांत घालता. हींच बाबूबाबाचीं कागदां घरांत हाडिल्ल्या कोयरांतल्यान वेंचून तिचीं भुरगीं हसतकला स्पर्धेंत इनामां जोडट्टात. पूण एक दीस बाबूबाबा मुद्दाम तिच्या कोयराच्या पोत्यांत दोन विदेशी चोकलेटी घालता. पूण दुसएयाच दिसा ही भुरगीं येवन बाबूबाबाच्या हातांत त्यो चोकलेटी परत करतात. देखीक: “ कालच्या कोयरांत हीं दोन चोकलेटी आमकां मेळ्ळीं, तूं तीं खावंक विसरलो अशें दिसता. हाचेवेल्यान तांचे भितर आशिल्लें मनिसपण आनी प्रामाणीकपण स्पश्ट जाताच आनी लेखक नकळत बालमनाक देख दितना दिसता. मनीसपण आनी प्रामाणिकपणा हे दोनूय गूण एकामेकांक जोडिल्ले आसतात. मनशाच्या खरया चरित्राची आनी संसकाराची कसौटी लागता ती म्हणल्यार गरिबीन. गरिबी ही मनशाची परिस्थीती पूण प्रामाणिकपणा हो मनशाचो नैतीक गूण. जायते फावटीं गरीब परिस्थीतींत फावो तशे पयशे खर्च करपाक मेकळीक नासता. अशा वेळार चुकिच्या मार्गार वचपाचो मोह व्यक्तीक जावं येता. पूण त्या मोहाक बळी पडनासतना प्रामाणिकपणान जगप होच दर एका व्यक्तीचो खरो पायो थारता. ह्या कसोटीक हीं दोनूय भुरगीं पार करतना दिसतात.
मद्यासक्ती (Alcoholism) आनी परिणाम
मनीस वायट नासता पूण तो भोगतली परिस्थीती वायट आसता. जायते फावटीं मनीस हेरांक सांगात करपाक सोरो घेता आनी मागीर ती सोरयाची लागण केन्ना आनी कशी लागता हाचो पत्तोच लागपाक पावना. हें निती थावन पळापळ हे कथेंतल्या पावल शेट ह्या पात्रा भितर दिसता. बएया मनशाची वाट सोअएयाक लागुनूच लागता. भावना, उमेद, शारिरीक शक्त, मनशां सगलेंच ताचे पसून पयस वता. तशेंच हे कथेंत आनीक एक पात्र येता. तो हें पात्र पावल शेटीगेर बिराडाक रावता आनी ताची वागणूक तो ह्या पात्राक मात्तूय आवडना. तशेंच ह्या मध्यासक्तीक लागून पावल शेट हें पात्र आपले कडेन बिराडाक रावतले व्यक्तीचेर लेगीत सुरी घालपाचे विचारांत आसताच. इतल्यान कथानक नवें मोडण घेता. पावल शेट हे व्यक्तीगेर जी भाड्याक रावपी व्यक्ती आयिल्ली आसता तिका न्हिदान चलपाचें दुयेंस आसता. जाका (Somnambulism) म्हणल्यार न्हिदान चलपाचें दुयेंस अशें म्हणटात. लेखकान कथेक योग्य असो माथाळो दिल्लो आसा. तो म्हणल्यार निती सावन पळापळ. प्रत्यक्षान जरी तो शेटीक मारपाक पावल उबारीनासलो तरी तो न्हिदान सुरी घेवन ताका मारपाक भायर सरता. हें दुयेंस ताका आशिल्ल्यान तो सुरी घेवन पावलाच्या हुंबएयार पावता पूण कोणे तरी खोंट मारिल्लेवरी दिशिल्ल्यान ताका जाग येता आनी तो हातांत सुरी पळोवन भियेता. पूण ताचे भितर दडिल्ले संसकार ताका हें काम करपाक दिना आनी निमणे कडेन आपणे ताका मारूंक ना म्हणून तो समाधानी जाता.
निश्कर्श:
एडवीन जोसेफ फ्रान्सीस डिसोजा हांच्या लिखीत तशेंच अणकारीत कथांचो नियाळ करतना कांय गजाली म्हज्या नदरेक पडल्यो त्यो अशो, मनशाच्या जिविताचेर जायत्या समाजीक, मानसीक आनी वैयक्तीक घटकांचो प्रभाव पडटा. श्रेश्ठतायेची भावना मनशाक हेरां पासून पयस करपाक शकता, जाल्यार प्रामाणीकपण मनशाक स्वता कडेन आनी समाजा कडेन जोडटा. विभक्त कुटुंब वेवस्था स्वातंतऱ्य आनी मेकळीक दिता, पूण त्याच वेळार भावनीक आदार, पिळगेचो अणभव आनी सामुहीकतायेचो उणाव निर्माण करूंक शकता. किशोरवयीन आकर्शण हें विकास प्रक्रियेंतलें एक सैमीक आनी म्हत्वाचें पावल; योग्य समजूत, संवाद आनी मार्गदर्शन मेळ्ळ्यार तरणाट्या मनांक योग्य दिका मेळूंक शकता. दुसरे वटेन सोಱ्याचें व्यसन फकत व्यक्तीचे भलायकेचेर न्हय तर कुटुंबांतल्या संबंदांचेर, अर्थीक स्थितीचेर आनी मानसीक शांतीचेरूय परिणाम करता. आश्रम सारकिले चालंत विशय साद्या मोठे प्रमाणांत वाडिल्ल्या आश्रमाच्या आंकड्यां वेल्यान दिसतात. ते लेखकाच्या कथेचे विशय थारतात. हाचे फाटलीं कारणां म्हणल्यार कुटुंबीक दुरलक्ष न्हय तर भावनीक परकेपण, बदलपी कुटुंबीक मुल्यां, अर्थीक अडचणी, काळजी घेवप्यांचो ताण आनी समाजीक परिस्थिती अशे वेगवेगळे घटक दिसून येतात. अशे परिस्थितींत जाणट्यांक भावनीक आदार आनी समाजीक सुरक्षा मेळप खूब म्हत्वाचें आसता.
तशेंच लेखकान ल्युकेमिया सारकिल्या गंभीर दुयेंसाक लागून भुरग्याच्या शारिरीक भलायकेचेरच न्हय तर तिच्या भावनीक आनी समाजीक जिणेचेरूय परिणाम जाता हें दाखयलां. आश्रमांत रावतना, आपल्या मनशांचो सांगात जाय जायसो दिसलो तरी तो मेळप अशक्य आशिल्ल्यान जावपी वेदना लेखकान बेस बरे तरेन मांडल्या. आनी निमाणेकडेन आधुनिकता आनी परंपरा, स्वातंतऱ्य आनी जापसालदारकी, भावना आनी विवेक हांचे मदीं समतोल दवरप गरजेचो आसता हें सांगपा खातीर ता एडवीन जोसेफ फ्रान्सीस डिसोजा हांणी केविविधांगी विशयावेले बरप केल्लें दिसता.
संदर्भ वळेरी:
१. https://en.wikipedia.org/wiki/Superiority_complex
२ क्वाद्रूश वल्ली: चल दोन चंद्राक: बण्णकड्डी: पान क्र ८
३ डिसोजा एडवीन: पयण: प्रकाशक बिंब प्रकाशन आगशी गोंय: २०१४: पान क्र. ९६
४. डिसोजा एडवीन: पयण: प्रकाशक बिंब प्रकाशन आगशी गोंय २०१४: पान क्र. ९६
५. संपा. गांवकार भालचंद्र, साखरदांडे अंजू, नायक नित्यानंद: प्रातिनीधीक कथा झेलो: प्रकाशक; चेतन आचाऱ्य कोंकणी भाशा मंडळ मडगांव गोंय. पान क्र. ९७
