’चल दोन चंद्रांक’ पुस्तकाचेर समीक्षा (- डो. चंद्रलॆख डिसोज, गोंय)
’चल दोन चंद्रांक’ पुस्तकांत ले. वल्ली क्वाड्रस, एडवीन जे. एफ. डिसोजा आनी वल्ली वग्ग हांच्यो मोटोयो कशेंचेर तुलनात्मक अध्ययन करपाचो यत्न करताना दोन्हूय लेखकांच्यो चार-चार काण्यो घेतल्यात. तातूंत:
मांडावळ: [काणी मांडून हाडयल्ली रीत]
निरूपण/गुणलक्षण: [काणीचें गुणलक्षण आनी उतरावळ]
कथावस्तु आनी बांदावळ [काणीचेक घेतलेली कथावस्तु आनी ती प्रस्तुत केल्ली रीत]
कथानक आनी दृष्टिकोण : [काणीचो ताळ [गाभो] आनी काणीगाराचो दृष्टिकोण]
संघर्ष/विवाद : [काणींत पितरायल्ली भाव संकीर्ण घडी वा हंतो] {अवस्थो}
संपणी : [अखेर केल्ली रीत]
मूळवो विषय : [काणीचो प्रमुख विषय, लिसांव वा संदेश]
शैली : [वरणात्मक, भास, अलंकार, उपमा, रूपकां] [पान ६ चेरेर आसा तशेंच बरयलां]
समानताय:
· दोन्हूय लेखक सामाजिक जीवन चितारतात.
· विभिन्नताय आनी वैविध्य.
· आशय अनुरूप विविधताय.
· संघर्ष आनी जीवन दोन्हूय लेखकां कडेन आसात. एडवीन डिसोजा वल्ली वग्ग
फरक:
· शारीकरण आनी आधुनिक जीण अनुभव - ग्रामीण शोषीत गुरयाव नासताना ख्यास्त
· Class क्लास अभिजात वर्ग - Mass मास सामान्य लोक
· अभिजात्य शैली उतरावळ पूण अभिजात्य - सामान्य शैली लोकाक संर्पकीत
· पात्र आनी सन्निवेश साहित्यीक अभिरुची - पात्र आनी सन्निवेश सामान्य खवता भोगिल्लो यथार्थ
· साहित्यीक अभिरुची सामान्य स्वता भोगिल्लो यथार्थ साहित्यीक थरार सामान्य थरार
· साहित्यीक थरार चड प्रस्तुत - सामान्य थरार प्रस्तुत
· परिसर आधुनिक - गांवगिरो वाठार
· आधुनिकतायेचे मानसीक ताण तणाव - भावार्थी आपलो खुरीस उबारपी धार्मिक चितव
· सांकेतीक रूपकांचो वापर करतात.
मोटव्यो कथेचेर दोन्हूय कणीयेगार आप आपल्या चिंतन अनुरूप आपलो आशय व्यक्त करतात. तुलनात्मकाचेची परिभाषा अंतर्गत विचार केल्यार;
Comparative literature examines literary works across cultures, languages and time periods. It analyses connections between different traditions, exploring themes, genres and influences to gain a broader understanding of global literature [Fiveable2024].
The term 'Comparative Literature' is a troublesome term to be defined.
This term has been broadly defined as a study of 'literature without borders'. It's a unique discipline implies transcending frontiers of single languages and national literature. [KNSAC]
दोन्हूय परिभाषेच्या विचारायप्रमाण तुलना संस्कृती, भाषा आनी समय हांचे अध्ययन करता. हातूंत परंपरा, थीम्स, साहित्यीक विधा, प्रभाव हांचे विश्लेषण विस्तृत संदर्भांत करपाचो यत्न आसता.
भार, देश, राष्ट्र हांच्या पलीकडेन वचून आंतरराष्ट्रीय रूपांत तशेंच एक साहित्यांतले परस्पर संबंध आनी कला म्हटल्यार चित्र, शिला, वास्तुरचना, संगीत वांगडा तुलना आसतात. इतलेंच न्हय तत्त्वज्ञान इतिहास, विज्ञान, धर्म हांचे विषयांचें अध्ययन पूण आसतात.
तशेंच राष्ट्र आनी विश्व पूण तांतूंत आसपावतात. इतलेंच न्हय तुलनात्मक अध्ययन म्हण्यार भार, देश, आनी संस्कृतीचें पूण अतिक्रमण करून एक विस्तृत दृष्टिकोण दिता. चिंतनाचें क्षितीज विश्लेषीत करपाक आधार दिता.
तुलना तिरस्कारणीय हे विचार सत्य आसा काय कितें ?
हो प्रश्न जेन्ना उपरासता तेन्ना लक्षांत येता की सर्व तुलना निरस्करणीय नारसता.
उपमा कालिदासस्य भारवेरर्थगौरवम ।
दण्डीण पदलालित्य माघे सन्ति त्रयोगुणाः ।
अर्थ: महाकवि कालिदास हांची उपमा अद्वितीय आसता. उपमा भितर समानता/तुलना खातीर तें प्रसिद्ध जातां तर कवी भारवी अर्थ गौरव खातीर, दण्डीण, पदलालित्य खातीर तथा कवी माघ “शिशुपालवध” रचना अंतर्गत उपमा, अर्थगौरव आनी पदलालित्य तिन्यू गुणांनी संपन्न आसतात.
श्रेष्ठ आनी कनिष्ठांच्यो उतरंड खंयच्याय समाजात आसतात. स्मृती, वेद पुराणां भितर ताचें चिंतप अस्तुकेक दृष्टांती दृष्ट मानल्यां. जाती-वर्ण व्यवस्थां चिंतनाक लागून तुलनाचो तिरस्कार जावप स्वाभावीक आसा, पूण एक गजाल लक्षांत धरूक जाय ती म्हळ्यार तुलना अध्ययन श्रेष्ठांच्या वा कनिष्ठांच्या खातीर जायना पूण ह्या अध्ययनांत तर समानताय आनी फरक हांचे अध्ययन आसपावतात. कंय बाबींत साम्य आनी फरक दोन्हूय एक वेदेन तांका समान/सारकें समजप आनी दुसरी कडेन व्यवस्थेक वा वांगडे पळोवप अशी ही दोन्ही प्रक्रिया आसतात तावेंच तुलना म्हणतात. गणिती भाषेंत “त्रिभाजन नियम” नांवांन वळखतात. साम्य आनी भेद हांचें पूण एक द्वंद्वंद आसतात, तांतूंत पूण समान दिसून पूण ते समान आसना तशेंच जें भेद दिसतात तांतूंत पूण साम्य शोधप अशी ही प्रक्रिया आसतात. [मित्शेल, ३२१]
तुलनाकार वल्ली क्वाड्रस जरीय एक लिपीचे [कन्नड लिपी कोंकणी] उदाहरण घेता तरीय तें दोन लेखकां भितर साम्य आनी भेद हांचें विचार करताना साम्यांत भेद आनी भेदांत, साम्य आनी फरक शोधताना आपलें विचार मांडतात. हांगा एकूच [कोंकणी] आसा पूण लिपी भिन्न आशिल्ल्या कारणान तुलनाचे अध्ययन शिम, मेर, समाज, संस्कृती, देश, भारो ह्या संदर्भांत मर्यादीत जाताच. पूण कोंकणी भाषेच्यो लिप्यो नागरी, कन्नड, रोमी, मल्याळम, पर्शियो अरेबिक ह्या संदर्भांत हे अध्ययन लिपीचें जें भेद आसा ताचें अतिक्रमण करपाक सक्षम जाता हे नाकारूक जावचें ना. आमच्या देशांत बहुभाषिकताय आसा म्हूण आमका जयो भाषो येतात तांचें विशींय आमी अध्ययन करूंक पावतात पूण कोंकणी भाषे खातीर लिपी मर्यादीत हो एक आगळो-वेगळो भेद तयार जाता म्हूण आमचें खातीर हे तुलनात्मकाचे मर्यादीत अध्ययन महत्वपूण धरता.
एडवीन डिसोजा हांच्यो ह्या चार्यो मोटोयो काण्यो;
१. बणपकड्डी - Crayons - रंगीत खडू वा लाप्स.
२. मेतीक एक पाटो/मूळ इंग्लिश A Collar for Moti.
३. कागदाची स्त्री
४. एक कप हुनोनी कोपी
वल्ली वग्ग हांच्यों
१. रानवटी
२. खांदी खरीस
३. तांबडें तळें
४. हांव भेरा आनी पमेला
नागरी लिपी जाणकारांनी ह्यो काण्यो वांचूकच ना [हादूच तांतूंतच आसपावतात.] कारण आमका कन्नड लिपी येना. ही आयची खर वास्तविकताय! आमचें प्रादेशीक सांकवच आमी जाळून उडयलात म्हूण आमकां ड्रोन अध्ययन हवाई हवाई सर्वेक्षण विहंगावलोकल कशी मेळटलें?
आमचें कोंकणी साहित्यीक अध्ययनूच मर्यादीत मागीर तुलनाचो प्रश्नूच खंय येता? हांकाव लागून हें पुस्तक जें फक्त ५२ पानांचेंच आसा एक मुळावी सुरवात पूण ह्या संदर्भानं खूब महत्वपूण धरता. जर गोंय कोंकणी भाषे खातीर “कुळागर” तर ह्या कुळागरांत आमी आमच्या कोंकणी मायेंच्या ह्या साहित्यीक वटवृक्षाक, तांच्यो खांद्यो, पाना, मुळां हांको कुळागरची मायेंची शिंपणावळ कित्याक करिनात? आमचें सांकवांक मायेंचें, समजिकीचें, एक्काराचें संजीवन कित्याक दिता? कुळागर सगळ्या सस्यांचो आसपाव करपाक सक्षम ना?
’चल दोन चंद्रांक’ पुस्तकांत वल्ली क्वाड्रस आपलें विश्लेषण दिताना आपलें निरीक्षण तुलनेच्या स्वरूपांत आमच्या मुखार मांडटा आनी दोन्हूय काणीयेगार आप-आपल्या क्षेत्रांत कशें वेगळें आसात, तांच्या विचारांची तांक, तांच्या क्षेत्रांतले समाज, संस्कृती, पात्र, काणीचें विश्व अंतर्गत “दोगयी कोंकणचें दिग्गज/मान्य काणीयेगार. एकलो पडला दिशेचें चिंतव हाडलो तर दुसरो मुदलो दिशेचें चिंतव”. [पान ४०] तांच्या भितरले समान आनी फरक तशेंच त्या फरकांक लागून दोन्हूय आप-आपल्या सामाजिक संदर्भांत एक काणीयेगार अभिजात्य समाजांत आधुनिक शारांचें चिंतन दिता, तर दुसरो सामान्य वर्ग, सामान्य जन तांची विटंबणाय चितारयता. समाज आसा पूण सामाजिक चिंतन वेगळ्या स्तराचें आसा. सांकेतीक चिंतन आशय गाभ्या अनुरूप दोन्हूय चंद्रींभच आसा पूण तांची “साहित्यीक कळा” तांको वेगळोयतात. साम्य भितरां भेद, भेदां भितर साम्य तांतूंतले फरक आनी त्या फरकांक लागून एक द्वंद्वंद तयार जाता तांतूंतल्यान परत साम्य शोधप अशी ही दुहेरी प्रक्रिया आसा.
निर्माणें वल्ली क्वाड्रस हांच्या चिंतनातल्यानच फुडली वाट निर्माण जावपा खातीर तांचीच उतरां वापरता;
"कोंकणी भाषीक लोक आसा, तो साहित्य बरयता, वाचता पूण एक ऊण अजून आसचो म्हळ्यार आमी वेगवेगळे द्वीप/कुद्रो [Island] जाल आसावं. आमचें मधे लिपी बोलींचे पाणगेर आसा तो आमकां तितलेंच सलीसायेन् एकामेकां घडसूंक मदत करिना, पूण आता तांत्रीक सवतेक व्हापर्न जशें बुलडोजर गुंड्यांकमार्न रस्तो...”
करता तशें आमी सांकव बांदची गरज आसा. भाषांतरापरिच, लिप्यंतराचो सांकव, बोलींतराचो सांकव.” [प्रस्तावन : पान ५]
चंद्रलेखा - ९८२३२६८५५०
Fiveable: https://fiveable me
संकॆतथळ: २०२४
KNSAC: https://kngac.ac.in
संधर्भवळ:
1. Mitchell W.J.T. World Literature Today. Vol 70
2. No.2 [Spring, 1996] pp.321 -324 - 4 pages
3. Published by: Board of the Regents of the University of Okhlahoma - American Indian Law – Review.
