विमर‍सो, कविता पार‍किता आनी कविंक वोळकता!

विमर‍सो, कविता पार‍किता आनी कविंक वोळकता!

मेलवीन रोड्रिगस, कोंकणी कविताशेतांत आतांचा उंचल्या कवीं पयकिंतलो नांव वेल्लो कवी, विमर्शक, काण्येगार, अंकण‌कार तशेंच एक प्रभुद्द चिंत्पी. ’कविता ट्रसट’ हाचो घडणार तशेंच कविता.कोम हाचो संपादक. अंतर‌जाळिंचेर कोंकणी कवितांचा व्होळिची सुर्वात केल्लो. कुवेयटांत ’दायज’ पंगडान चलवन वर्चा कवितापाठ कामासाळाविशीं अपले विचार अशे वेक्त कर्ता. [कवितापाठ पुसतकांतलें प्रसतावन]

मेलवीन रोड्रिगस

सुरू कर‍च्या आदीं ज्याझ संगीताचो उसताद लुयीस आर्म‌स्ट्रोंगालागीं एकल्यान एक‌पावटीं विचार‍लें खंय- "What is Jazz?" म्हणोन. तवळ ताणे दिल्ली जाप कितें जाणांत? "Man, if you gotta ask, you'll never know".

कवितेविशीं आमी विवरण जाणा जावंक सुरू केलें तर आमचीय गत असलीच जाता म्हळ्ळ्याक दोन उत्रां नांत.

इंगलीष कवी रोबर‍ट फ्रोसटालागीं एकल्यान एक‌पावटीं अशें सवाल केलें खंय "What is Poetry?". तवळ ताणे दिल्ली जाप अशी आस‌ल्ली. "Poetry is a kind of thing Poets write". विचार‌ल्ल्याच्या सवालाक रोबर‍ट फ्रोसटालागीं जाप नात‌ल्ली म्हण न्हय. आस‌ल्ली. ताका म्हण्येतें: "Poetry is a rhythmical composition of words expressing an attitude, designed to surprise and delight, and to arouse an emotional response"

असली जाप ताणे दिल्ली तर आयकल्लो मनीस समजलें म्हणच्या जिन्सार कदेलाक वोणकोन बसतो आनी ताका सासणाच्या सासणाक कविता म्हळ्यार त्या दोन ईन‌वायटड कोमां भितर‌च ऊर‍ती.

कविता कित्याक जाय?

कविता कित्याक जाय म्हण विचार‍चेय आसात. कविता शिकची म्हळ्यार सायन्स ल्याबांत एका पार‍व्याचें पोट चीर‍च्या तितलें क्रूर म्हण चिंतलेय आसात. पूण तांकां म्हजी जाप इतलीच. एक‌पावटीं तुंवें पार‍व्याचें पोट शिंदलें, त्याउपरांत तो पार‍वो घाणुंक सुरू जाता आनी तुंवें ताका उडयजे पडता. कविता तशी न्हय, तुंवें ती कितली शिंदली, कितली विसकळायली तितलो ताचो सुवाद चडता आनी ती एकल्याच्या काळजांत आनी मनांत घोंटेर बांधून बसता आनी जिविताच्या पांवड्यापांवड्यार सुकासंतोसाचो सागू पियेवंक दिता.

कविता समजोंक सुरू केल्ल्यांक, शिकोंक सुरू केल्ल्यांक मेळचें सूख हें तर, कविता बरयतल्यांक मेळचें सूख कितलें म्हण कविनिंच सांगजे. साडेतीन वर‍सांक जयलाची शिक्षा जाल्ल्या सोवियत कवयित्री ऐरिना रतुशीन‌स्कायाक म्हयन्याक दोन पावटीं मात्र कागदां बरंवचेखातीर - आपल्या घोवाक आनी आवय बापायक- पेन्सील आनी कागद मेळतालें. कागद सोडन दुस्रें कितेंय बरंवचो आवकास ताका नात‌ल्लो. तितली बंधड आसोन‌य ऐरिनान दोनशां वयर कविता बरयल्यो. आनी कश्यो बरयल्यो जाणांत? जळ‌ल्ली काडी साबाच्या बाराभितर रिगवन वोणतिंचेर तें बरयतालें. तशें बरयिल्ली कविता मनांत ऊर‍ता पासून तेम वाचतालें आनी वाचतालें. एक पावटीं मतिंत रोंबली म्हणतच दोन‌य हातांनी बरयिल्लें पुसून काडतालें. अशें ताणे दोनशीं कविता मनांत‌च बरवन दवर‍ल्यो.

कविता म्हळ्यार कितें?

सोंप्या उत्रांनी कवितेचें विवरण अशें दिव्येता.

तार‍ल्यांची कडी मात्येच्या कुंडल्यांत आटवंक सोडून दूसऱ्यादिसा, तीसऱ्यादिसा खोळाच्या आंब्यासांगाता पेजेक तोंडलावंक दिली तर ताची रूच विशेस आसता.

तेच परी एक कथा मनाचे मोडकेंत शिजोन, आटोन, आटटीत जावन वीर‍गळताना, वीर‍ताना या ईर‍ताना थंयसर एक कविता कीर‍लता, आंक्रेता, पालेता आनी फुल्ता.

कतेचें वीर‍गळायिल्लें रूप‌च कविता!

कवी महाशय दे. चाफ्रा देकोसतान सांग‌ल्लेबरी एक उंचलो विशय बोव आपूर‌बायेच्या उत्रांनी सांगची कला कवितेंत आटापल्या.

कविता उंचलो विशय आटाप्ता. सादो न्हय. ’सोंश्याचे कान’ पुसतकांत ’पोपायो’ कवितेची (पान ७४) पयली वोळ पळेया:

"एक्ये पोपायेक

शेंभर बियो

सगळ्यो जर‌य कीर‍लल्यो

देख्तां तिंगा मात्याक लागो

पोपायोच पोपायो

वोंटांक लागो,

गालांक लागो

पोपायोच पोपायो......"

पोपायेच्यो शेंभर बियो एक सादो विशय. पूण त्यो शेंभर बियो पुराय कीर‍लल्यो तर जाव्येत जाल्लो पोपायेंचो संसार एक उंचलो विशय. त्यादेकून कवीन, साद्या मनशाच्या चिंत्पाच्याक‌य एक मेट मुकार आसजे पडता.

कविता आपूर‌बायेच्या उत्रांनी नेटयिल्ली आसजे पडता. ताळ, प्रास, अलंकार आसल्यार हे आपूर‌बायेचे रंग आनीक‌य चडतात.

विसकळावणी, विमर‍सो, खोड इत्यादी

विमर‍सो, खोड, विसकळावणी -हे पुराय सब्द चडुणे एक‌च अर्थ दिंवच्या कुटमाचे. ह्या सब्दांच्या अर्थां मधें वोंय घालुंक या गीट वोडुंक कषट. ह्या सगळ्या सब्दांचो मुळावो अर्थ‌च ’समजोन घेंवचो’ म्हण जाता. ह्या समजोन घेंवचे प्रक्रियेवर‍वीं गोंदोळांत सांपडल्ल्या वाचप्याक आपणें वाच‌ल्लें साहित्य समजोन घेवंक सलीस जाता. तितलें मात्र न्हय तसली एक समजणी साहित्याथंय वाचप्याचे प्रतिक्रियेचे चालीक नवीच दिशा दिता. ह्यावर‍वीं एक बुध्वंत विशलेशण कर‍ची तांक सादो वाचपी जोडून घेता.

निमाणें उतर

उत्तीम कवी आमकां लाबजे जाल्यार, आमचेलागीं उत्तीम तशें बुध्वंत वाचपी आसजे पडतात. एके भाशेंत चल्ची विमर‍शाची प्रक्रियाच ते भाशेंत आस्येत जाल्ल्या बुध्वंत वाचप्यांविशीं साक्स दिता. सुमार वीस वर‍सां आदीं हांवें चलयिल्ल्या एका सोधा प्रकार कानडी लिपिंत पर्गट जाल्ल्या कोंकणी कविता पुसतकांचो संको सातांक मिकवनात‌ल्लो. पूण आतां फकत वीस वर‍सांनी हो संको शेंभरांक तेंकला. हर‍येक कवी वाचप्यालागीं लागशिलो संबंध जोडुंक प्रेतन करून आसा. कवी चड‌ल्लेबरी वेवेगळ्या अभिवेक्तिचीं रुपां बदलोन वेतलीं आनी वाचतल्याक त्या रुपांनी आपणाच्या अस्थित्वाचो सोध चलवंक सलीस जातलें. असले प्रक्रियेचे चालीक कितली सराय लाबतली, तितले आमचे वाचपी चडतले.

वाचपी चडंवच्या शेवोटान चलयिल्ल्या एके चळुवळेचो फळ जावन हें पुसतक तुमच्या हातांनी आसा. असल्या पुसतकांचो संको चडोन गेल्ल्याबरी आमचेलागीं उत्तीम कविंचें रावळेर रुता जालां म्हळ्ळ्याचें आमकां धैर मेळतलें. नांतर तसलें एक धैर उचारुंक आमी सकचेनांव!

- मेलवीन रोड्रिगस

दुभाय

१५ जुलाय २००५