Sukh ke songi svarthi, dukh me rohte dur। kohe kobir pormarothi, dukh sukh soda hozur।।

Sukh ke songi svarthi, dukh me rohte dur। kohe kobir pormarothi, dukh sukh soda hozur।।

कवी आनी हक्क-मान - ११.

पी.जी.बाब कामत स्मारक मयन्याची कविता

सुख के संगी स्वार्थी, दुख मे रहते दूर। कहे कबीर परमारथी, दुख सुख सदा हजूर।।

जिणेचें सार उक्तावपी संत कबिराचें हें सुंदर भजन मुदयेर थीक कशें, आनी दरेक मनशाक आपल्या पुराय जीवितांत केन्नातरी हो अणभव येताच. ह्या म्हयनाची कवी हक्क आनी मान फाव जाल्ली कविता होच संदेश दिता. हातूंत नवें अशें कांयच ना. पूण कवी आपले खाशेले कारवारी शैलींतले बोलींतल्यान हो पोरनोच विचार स्वताच्या अणभवाचे नदरेंतल्यान मांडटा.

मनशाच्या स्वभावा विशीं तें एक मार्मिक निरिक्षण. खोस वांटप चड करून सोंपें आनी सैमीक आसता, कारण ताका लागून लोकांक लागीं हाडूं येता आनी नातें घटमूट जावंक शकता. दुसरे वटेन वेदना वांटप चड आव्हानात्मक आसता. ताका सुरक्षीतताय आनी विस्वास जाय पडटा आनी आपल्या संघर्शांचो भार दुसऱ्याचेर घालपाची भिरांत आसता. वेदना वांटून घेतल्यार खोल संबंद आनी परस्पर आदार जावंक शकता. तो एक नाजूक समतोल. खोस आनी वेदना ह्या दोनूय माध्यमांतल्यान एकामेकांक वळखून घेवप आनी आदार दिवप खऱ्या नात्यां खातीर आनी सहानुभूती खातीर गरजेचें.

पूण कवी म्हंटा:

त्या मनीसपणाच्या बाजारात

हांव थंय एकपटी विकू गेल्लो

म्हागेल ते दुःख

थंय गिरायक अशिल खूप

पूण तेमी थंय घेऊ येयिले

आप आपणाक सुख

"दरेकल्यान आपूण स्वताखातीर" ही भावना स्वताचीच जतनाय घेवपाच्या व्यक्तीवादाचेर आशिल्ल्या विस्वासांतल्यान निर्माण जावंक जाता. सादारण परिस्थितींत लोकांमदीं हेरां परस स्वताच्या गरजांक आनी हितसंबंदांक प्राधान्य दिवपाची सक्ती दिसता, खास करून तांकां साधनां वा संद उणी दिसल्यार. पूण वैयक्तीक वाड आनी लवचीकपणाक आत्मनिर्भरताय म्हत्वाची आसतना समाजांतल्या सहकार्याचें आनी परस्पर आदाराचें मोल वळखप लेगीत म्हत्वाचें. आमी जेन्ना हेरांकडेन सहकार्य करतात आनी गरजेवंत हेरांक मदत करपाचो हात वाडयतात तेन्ना आमी चड घटमूट समाज तयार करतात. स्वार्थ आनी दुसऱ्यां विशीं करुणा हांचे मदीं समतोल दवरप हें एक सतत आव्हान.

काळाचो भार वा दाब पडला अशें दिसप हो आयच्या वेगान चलपी संवसारांत एक सामान्य अणभव. हेरांचो प्रस्न आयकुपाक सुवात मेळोवप आव्हानात्मक. हेरांचें म्हणणें आयकप वा काळजी उक्तावप अशे ल्हान ल्हान दयाळपणाचे हावभाव लेगीत कोणाच्याय जिवितांत व्हड फरक घालूंक शकतात. पूण कवी समाजांत सर्रास प्रचलित आशिल्ले मनोवृत्तीचेर बोट दवरता:

सुखाक वाटेकार सगलेत जाण

पूण म्हागेल दुःख म्हाका

कश ते वयतल सोडन्न

सुख आसल्यार सगलेत लागी

दुःखा सांगताक कोण ना भागी

कठीण काळांत आदाराच्या उणावाचो अणभव घेवप अविश्वसनीय आनी निराश करपी आसता. जायत्या जाणांक हें एक खर वास्तव, आनी ताका लागून तांकां एकसुरेपणाची भावना जाता. कठीण काळांत सगळेच आदार दिवंक शकनात हेंच खरें अशें दिसता तेन्ना समाजविशीं स्वताभितर सभावीकपणान निंदात्मक स्वर निर्माण जाता. वायट काळांत सगळेच आमचे खातीर नासूं येतात हें दुर्दैवी आसलें तरी आत्मनिर्भरताय आनी लवचीकपण वाडोवपाचीय संद हाचे कडेन आडनदर जाता.

कोणाक आस तो वेळ

आयकोऊक म्हागेल ते दुःख

कारण सगळ्याक जाय उरतते सुख.

ह्यो ओळी स्पश्टपणान आत्मसांत्वन उक्तायतात. समाज स्वार्थी आसा अशी धारणा वेगवेगळ्या निरिक्षणांतल्यान आनी अणभवांतल्यान निर्माण जावंक शकता. लोक सामुहीक बऱ्यापणा परस स्वताच्या गरजांक आनी हितसंबंदांक प्राधान्य दितात. आत्मकेंद्रित समाजाचेर कवीचें निरीक्षण संवसारांतल्या अनेक कवितांतल्यान हाचेआदीं व्यक्त जालां. त्या कवितांनी भर घालपी ही एक कविता.

[कविता] दुःख म्हागेले (संदेश बांदेकर)

दुःख म्हागेले

त्या मनीसपणाच्या बाजारात

हांव थंय एकपटी विकू गेल्लो

म्हागेल ते दुःख

थंय गिरायक अशिल खूप

पूण तेमी थंय घेऊ येयिले

आप आपणाक सुख

सुखाक वाटेकार सगलेत जाण

पूण म्हागेल दुःख म्हाका

कश ते वयतल सोडन्न

सुख आसल्यार सगलेत लागी

दुःखा सांगताक कोण ना भागी

तरी एक ते बरे आसा

दुःख उरले तरी जास्ती

तरी मनात फाल येतल्या

त्या सुखाची आस ती

कोणाक सांगू दुःख म्हागेले

सगळे जाण आप आपणा पुरतेत

आनी आप आपल्या त्या विश्वात

कोणाक आस तो वेळ

आयकोऊक म्हागेल ते दुःख

कारण सगळ्याक जाय उरतते सुख.

-  संदेश बांदेकर, सदाशिवगड कारवार [माय, २०२४]