संजीव बाब वेरेंकार स्मारक मयन्याची कविता

कवी आनी हक्क-मान - ८.

संजीव बाब वेरेंकार स्मारक मयन्याची कविता

ल्हारां आनी दर्याचो खेळ हो एक मनभुलोवपी आनी सदांच बदलपी देखावो. इतिहास काळासावन कवींक, कलाकारांक आनी लेखकांक तातूंतल्यान प्रेरणा मेळ्ळ्या. ल्हारांची लयबद्ध गती, घस्स करून फेणेर काडीत येवपी आवाज आनी दर्याचो व्हड विस्तार हांचो जायत्या जाणांचेर परिणाम जाता.

ह्या म्हयन्याचो कवी हक्क आनी मान मेळोवपी 'दर्या ल्हार' ही कविता दर्या, दर्यादेग आनी ल्हारां ह्यो प्रतिमा वापरून एक कोलाज निर्माण करता आनी तातूंतल्यान वेगवेगळे संदेश दिता.

एकसुरी दर्यादेग, आपले भोंवतणी घडपी घडणुकांकडेन अलिप्त नदरेन पळयता. दिसभर ती वाताकडार तापता. तिका सांजेवेळार पासयेक आयिल्ले गर्देचो वाज येता, रेवेंत खेळपी भुरग्यांचेंय तिका अप्रूप दिसना. आपल्या एकसूरपणाची खंत मनांत दवरून भितरल्या भितर तिचो घुसमट जाता.

ल्हारां लयबद्ध नाचांत हालतात. तीं मनभुलोवपी ताल घेवन वयर सरतात आनी देंवतात. तांचो उतार-चडाव आनी प्रवाह एक सैमीक समरसताय निर्माण करता जो शांत करपी आनी उर्बा दिवपी अशे दोनूय भाव मनांत जागयता.

देगेर उबो रावून दर्या भितर बुडून वचपी धारेचेर नदर मारतकच उदकाच्या व्हड विस्ताराक लागून भंय आनी अजापाची भावना निर्माण जावंक शकता, जाका लागून दर्याच्या व्हडपणाच्या तुळेंत व्यक्तींक आपूण ल्हान अशें दिसता. दर्या, ताचीं बळिश्ट ल्हारां आनी अदमासाक येवंक शकना असो स्वभाव, हांकां लागून भव्य आनी बेभरंवशाचो अशा दोनूय प्रकारच्या शक्तीचें प्रतीक. वादळी दर्यांत गोंदळ जाता, जाल्यार शांत दर्या गूढ भावना निर्माण करता. दर्यादेगेर ल्हारांचो खेळ, पांयांच्या सकयल रेंवेची संवेदना, वाऱ्यान येवपी खारो वास आनी उदकाचे बदलपी रंग पळोवन एक गिरेस्त संवेदी अणभव निर्माण जाता.

तेभायर ल्हारांची सतत गती बदलाची अपरिहार्यताय एक रूपक म्हूण काम करता. ल्हारां काळाचो प्रवास, जिणेचो चक्रीय स्वभाव आनी संवसाराची सासणाची हालचाल दाखयतात. कलाकार आनी लेखक चड करून प्रेरणा मेळोवपा खातीर दर्या कडेन वतात. ल्हारांचो खेळ आनंद आनी उल्लास ते विशाद आनी आत्मनिरीक्षणअशा विंगड विंगड भावनांची भरसण करूंक शकता आनी तेवेरवीं सृजनशील प्रेरणेचो एक गिरेस्त स्रोत मेळटा.

पूण कवी हांगा दर्याच्या ल्हारांचेर नियंत्रण दवरपाचे प्रतिमेचो वापर करून वेगळें कितेंतरी सुचयता. जमनीचो आनी दर्याचो मेळपाचो बिंदू हो एक गतिशील संवाद जंय दोन संवसार एकमेकांक आपटतात. ल्हार आनी दर्यादेग हांचेमदलो मोग आनी त्या मोगाचे भावनेक आडमेळें हाडपी दर्या असो एक त्रिकोण कवी सादर करता. कोणाचेरुय नियंत्रण दवरपाची वा ताचेर वर्चस्व गाजोवपाची खर इत्सा, चड करून मालकीची भावना, हातूंतल्यान मत्सर प्रगट जावंक शकता. कांय प्रमाणांत आसक्ति आनी संरक्षण सामान्य आसलें तरी चड नियंत्रणांचो संबंदीत व्यक्तींचेर वायट परिणाम जावंक शकता. रोमँटिक संबंदांत वागणूक नियंत्रीत करप, मत्सर आनी जोडीदाराक सुवात वा स्वातंत्र्य दिवपाक आडखळ हाडप हातूंतल्यान असुरक्षीततायेची भावना, लुकसाणाची भिरांत वा स्वताचेर वा नात्याचेर विस्वास ना जाता.

दुसऱ्याच्या नियंत्रणांत आशिल्ल्याक वैयक्तीक स्वातंत्र्य आनी व्यक्तीमत्व ना जावपाची भिरांत आसता. परिपूर्णतायेची खर प्रेरणा आशिल्ले उंचेल्या पांवड्याक पावना जाल्यार निराश वा अस्वस्थ जावंक शकतात. हे कवितेंत ल्हाराची आवतिकाय अशीच आसा. दर्या आनी देग हांचेमदले सर्तींत ल्हार बळी जाता अशें सुचोवपी ही कविता मनशाच्या जीविताकडेन बरेंच सारकेपण दाखयता. दर्या, ल्हार आनी दर्यादेग ही प्रतीकां आमच्या जीवितांतल्या देखींभितर अणभवूंक मेळटात. ह्याच प्रतीकांच्या आदारान आमी सरभोंवतणच्या मनशांक आनी तांच्या दिसपट्ट्या वेव्हाराक पळयत जाल्यार आमकां कवितेंत व्यक्त जाल्ल्या भावनांची आनी तात्पर्यांची प्रचीति येवंक शकता.

कवितेंत ल्हार पिडेस्त दिसलें तरी आमचे चिंतेचे बळी स्वता आमीच अशें हे कवितेंतल्यान जाणवल्या बगर रावना. ही चिंता म्हळ्यार आमच्या स्वताच्या विचारांचें, धारणाचें आनी वेगवेगळ्या परिस्थितींचेर जावपी प्रतिक्रियाचें उत्पादन अशी कल्पना कविता करता. चिंता हो मनशाचो एक अणभव आसून, ताण, अनिश्चितताय, अज्ञाताचो भंय वा फाटल्या काळांतले आघातकारक अणभव अशा विंगड विंगड घटकांक लागून ती जावंक शकता.

[कविता] दऱ्या ल्हार (सलोमी मियापदव, मोगर्नाड)

दऱ्या ल्हार

एक्सूऱ्या तडीक

सांजेचें मात्र भरोन

वोमतुंच्या

लोकांक पळेवन

कांटाळो येतालो!

अपूण खर्कट्या वोताक

भाजल्यारी

मनशांक मात्र

सावळेंत खेळोंक जाय!

रेंवेर मजा मारुंक जाय!

ताणीं तिचेर घाल्च्या उडकाणां

आनी आपली रेंव उसतून खेळताना

सोसानातली दूक भोग्ताली!

दऱ्योय भारीच शाणो

ल्हारांक कांय

इतलें पयस धाडिनातलो!

तरी एक ल्हार मात्र

अपरूप येवून

सार्कें कर्तालें

तडीक उमे दिवून

पाटीं घुंवतालें

ह्या ल्हाराची चाल

चमकण, हाव भाव,

नाच, संगीत,गाज

हें सर्व

सदानींच पळेवन

ताचे वयर कितेंगी

विशेस मोग उबजालो!

देकून

तें भेटुंक येताना

ताच्या कानांत लोव पुस्पुसली...

"दऱ्याक सांडून

म्हजे संगीच रावुंक ये"

तक्षण ताचो घूट पार्किल्लो दऱ्यो

ल्हारांक अपणां सर्शीं

वेंगून पाटीं व्हर्न गेलो!

आन्येक पावटीं तें आयलें....

दऱ्यान ताकाय तशेंच केलें!

तडी वयर ताका पात्येणिंच

ना जाली

रात दीस तो जागोच रावून

ल्हारांची राकवण कर्च्यार पडलो,

देकून

दऱ्याक

अजून नीद च पडाना!

-  सलोमी मियापदव, मोगर्नाड [जनेर, २०२४]