आंडऱ्यूच्या उज्वाडाच्ये वेंगेंतल्या प्रेम पत्रांची आध्यात्मिकता
देव बोरो दीस दिंव तुमकां समेसतांक,
हांगा आज चलोन आसच्या ’कोंकणेंतल्यो आध्यात्मीक कविता’ वयर राषट्रीय परिसंवादांत हांव क्लेरेन्स फेर्नांडीस, कवी आंडऱ्यू एल डी’कुन्हा हाच्या कवितेंत प्रतिफलीत जांवच्या आध्यात्मीक विशयां वयर थोडो उज्वाड फांकोवंक हांगासार तुमचे समोर उबो आसां.
आद्यात्मीक कवितें वयर उलोंवच्या पयलें आध्यात्मिकतांत कितें आटापून आसा तें जाणां जांवचें गर्जेचें. त्या देकून हावें मोज्या चिंत्पा प्रकार आशे भाग केल्यात.
१. साहित्यांत आध्यात्मिकता
२. धर्म आनी आध्यात्मिकता मदलो व्यत्यास
३. कवितेंची सकत
आतां पयलें साहित्यांत आध्यात्मिकता हाचे वयर उज्वाड घाल्चें प्रयत्न कर्तां.
साहित्य मनश्यांच्या आंतरीक जीवनाचें प्रतिबिंब तशें जावनासा. तांतूं व्यक्त जांवची आध्यात्मिकता मनशाचें आध्यात्मीक पयण, जिविताचो आर्थ आनी सताच्या सोदनेक आमच्या मुकार दवर्ता. आध्यात्मिकते म्हळ्ळ्यार केवल धर्म आनी धार्मीक काऱ्यांक सिमीत न्हय. बगार मनशाच्या भितरल्या मनांत जांवचें आत्म परिशिलन, मानवीय मौल्यांची जाण्वाय आनी जिवितांत उत्तुंगाक पांवच्या शेवोटाचें पयण जावनासा.
कविता, कादंबरी, काणियो आनी नाटकां मारिफात लेखकांनी मनीस आनी देवा मदल्या संबंदाक भोव बोऱ्या रितीन प्रसतूत केलां. दू:ख, त्याग, भगसाणें, पश्चात्ताप, सुटका हे विशय आध्यात्मीक साहित्याचे प्रमूख आंग जावनासात. हाचे मुखांत्र मनीस आपल्या आसकत्कायेंक समजोन आपणा भितरलें बळ व्हळकोन घेवंक सक्ता.
साहित्यांत प्रकृती, उज्वाड, काळोक, पयण, मौन आनी हेर गुर्तां मुखांत्र आध्यात्मीक आर्थ व्यक्त कर्तात. हे गूर्त वाचप्याक आंतरीक नियाळ करुंक लायतात. सांगाताच आध्यात्मिकता सामाजीक आन्याय, हिंसा आनी असमानतेच्या विरुद्ध आवाज जावन सयत साहित्यांत झळकता. साहित्यांत आसची आध्यात्मिकता वाचप्याच्या मनाक शांती दिंवच्या सांगाता दयाळाय, सहानुभूती (Empathy), जवाभधारिच्या जीवनाक स्फूर्ती दिता. ह्या मुखांत्र आध्यात्मिकतेन भरललें साहित्य मनशाक सुसंसकृत, दयाळायेचो आनी आमोलीक व्यक्ती जावन रूपीत कर्ची जवाभदारी घेता.
आध्यात्मीक साहित्यांत सार्वत्रीक आनी कालातीत म्हळ्ळे दोन शभद त्या साहित्यांतले विशय आनी संदेशाचें शास्वत तशेंच संपूर्ण स्वभावाक दाकोवन दितात. आसलें साहित्य संसकृती, धर्म, भास, एक काळाच्यो गडी मिकवोन समेसत मनशाकुळाच्या आनभोगांक शीदा स्पर्श कर्ता. मोग, दयाळाय, सत, भोगसाणे, दूख आनी जिविताच्या आर्थचीं सोदनां हे विशय हऱ्येक पिळगेक संबंद जाल्ले जावनासात. हे आध्यात्मीक विचार मनशा जिविताचे मुळावे आंश जाल्ल्या वर्वीं त्या विशयांक उज्वाडाक हाडचें साहित्य केदनांच आपल्या प्रासंगिकताक (Relevance) होगडावन घेना. शतमानाच्या शतमानां थावन आध्यात्मीक बर्पां मनशा कुळाक मार्गदर्शन, सुशेग आनी प्रेरण दिवन आयल्यांत मात्र न्हय आसतां तांतलो संदेश शास्वत आनी सर्वांक आन्वय जांवच्या बरी परिणाम घाला.
ह्या आध्यात्मीक कविता शेतांत आंतराषट्रीय मट्टार पर्शियन कवी रुमी, लंडनचो विलियम ब्लेक, आमेरिकाची एमिली डिकिन्सन, आमेरिकाची मेरी ओलिवर, लेबनानचो खलील गिबरान हाणीं नांव वेलां तर आमच्या भारतांत रबिंद्रनाथ टागोर, कबीर, मीराबाय, संत तुकाराम, आरोबिंदो हाणीं नांव वेलां.
आध्यात्मीक कविता धर्म आनी आध्यात्मिकताच्या भंवारीच भंवतात तर तांचे मदलो व्यत्यास कसलो?
धर्म एक निर्दिषट पात्येणी, आचरण, कायदे आनी संपरदायांचें मिलन जावनासा. हांतूं चडतीक जावन एक संघटीत पद्दत आसता. दीवळां, इगर्ज्यो, मसजिद्यो आनी हेर धार्मीक संस्थ्यो, मागणीं, रजारां, फेसतां, आमचे ग्रंथ, आमचे धार्मीक मुखेली धर्माचे आंग जावनासतात. धर्म एका व्यक्तीक सामाजीक व्हळोक आनी जीवनांत शिसत दीवंक सक्ता तर आध्यात्मिकता एका व्यक्ती भितरलें आत्म ज्ञान, आत्म शांती आनी परम सताचीं सोदनां जावनासा. हें खंचाय निर्दिषट धर्माक सिमीत जायजे म्हणोन ना. देवा सांगाता ह्या जीवनाच्या शेवोटा सांगाता एका व्यक्तीक आसचो वैयुक्तीक संबंदच आद्यात्म आशें हांव भर्वासतां. ध्यान, आत्म परिशिलन, मोग, मयपास आनी सेवेचो मनोभाव आध्यात्मिकतेचे प्रमूख आंश आशें म्हजी पात्येणी. मोटव्यान सांगों तर धर्म आनी आध्यात्मिकाता दोनी मानव जीवनाक उत्तीम करुंक आसचे रसते. धर्म वाट दाकयता तर आध्यात्मिकता त्या वाटेन चल्च्या आनभोगाचो रसतो आनिकी गुंडाय कर्ता. पूण आमचें दुरादृषट म्हळ्ळ्यार संसारांतल्या भायल्या दाकोवणेक पटवोन पडलो शिवाय आध्यात्मीक सक्तेक समजोंक गेल्लोच ना वा गेल्ले भोव उणे.
कवितेंची सकत:
साहित्य एक विसतार क्षेत्र व्हय तरी, तांतल्या कविता शेतांत जाल्ल्या वावरा वयर दीषट मारल्यार ह्या शेतांत जावंक जाय आसल्लीं कामां जायतीं आसात. कविते म्हळ्यार केवल बर्पाचें एक विधान न्हय. कविता एक काळजाक आपटोंची आव्यक्त सकत. थोड्याच तरी जाग्रुत्कायेन विंचल्ल्या उत्रां मारिफात कविता एकल्याच्या भगणांक बळिषट रितीन विवर्सुंक सक्ता जी साद्या भाशेन वर्णुंक आसाध्य तशें जालां. कविता घायांक गूण कर्ची, भर्वाश्याक जागोंवची आनी मौनांत आवाज दिंवची विशेष सकत घेवन आसा. कविता जिविताक ताच्या नैज रुपांत धर्न बसता. मोग आनी नषट, संतोस आनी दूख, पात्येणी अनी दुभाव हाका सर्व बळिषट रितीन उग्तें कर्ता. कविता आन्यायाक सवालां विचारुंक सक्ता, बदलावणेक प्रेरण दिता तशेंच पिळग्यांच्या पिळग्यां थावन संसकृती आनी उगडासाचें संरक्षण कर्ता. कविता मटवें आसोंक पुरो पूण ताचो प्रभाव जीवन पऱ्यांत उर्चे तसलो जावनासा.
कविता आव्यवस्थेच्या घडियांनी स्पषटतेक हाडता. दुखांच्या घडियांनी सुशेग दिता. साद्या दैनीक जिवनांत सयत कविता, सोभाय, आभिपराय आनी मनशपणाचो उगडास हाडता. हेंच कवितेचें नैज बळ. उत्रांक भगणांती बदलून भगणांक शास्वत सत जावन बदलिता.
हें हावें इतलें सांगोंक मुख्य कारण आतां मुकार हावें विंचून काडल्ल्या कवितेंचो घडणार आनी पोसणार कवी आंडऱ्यू एल. डी कुन्हा . कांय २० वर्सां पयलें ताची बांय, बाबाच्यो व्होळी कविता वाचताना म्हाका Physical बांय आनी व्होळी दिसल्यो शिवाय तांतली आध्यात्मिका म्हाका दिसोंक ना. हावें केदनांय सांगचें आंडऱ्यू एक खाल्तो आल्तार भुर्ग्या परी म्हणोन कित्याक म्हळ्ळ्यार ताका राग आनी मोसोर कितें म्हणोनच कळीत ना. रागान सांगोंक आसल्यारी थंय मोग आनी मयपासच झळकता. हो हावें पळेल्लो आंडऱ्यू. म्हाका केदाळाय दूख भगल्यार य्या समस्यांक परिहार मेळानातल्ल्या वेळार एकच इगर्जेंत एक्सुरो बसोन मागणें कर्तां य्या आंडऱ्यूक फोन कर्न थोडो वेळ उलायतां. चडतीक जावन म्हज्या समस्यांक परिहार मेळता. आतां हें सर्व देगेक दवर्न आशावादी प्रकाशन हाणीं पर्गट केल्ल्या ताच्या “उज्वाडाच्ये वेंगेंत” पुसतकांतलीं थोडीं कवितां विंचून, तांतली आध्यात्मिकता सोधताना म्हाका मेळल्लें पयलें कविता ’संसार’.
हें कविता आशें आसा;
संसार
सोभीत संसाराच्या भव्य कल्पनांत
काळजांतल्या रंगांनी उदेल्लें
सोभीत चित्र पळेवन
संतोसान पुल्लो कलाकार
अंत्रळ, भुंय, उज्वळ सूऱ्यो
व्हाळचें उदक, रूक झाडां
मास्थी, सुकणीं, सावजां जान्वारां
मनीस आनी ताचें शांतिचें बिडार...
व्हा! अपलें रचन भोव सोभीत दिसलें रचनाराक!
दोनपारांच्या विशेवाक तो गेलो...
जाग जाताना संसारांत देस्वाट!
रुकाच्या मुळाक कुराड पडल्या
सूऱ्यो उजो वोंकून आसा
उदक काळें म्हेळें जालां
धर्णीर रगत शिंपलां...
मनीस सगळो विद्रूप जाला
सरारां तो भितरल्या कुडाक धांवलो. . .
नेणतो पूत ताचो रंगांनी बीजल्लीं चिकणीं बोटां
खुशेन हालोवन खेळचो दिसलो!
देस्वाटेल्या चित्राक पळेवन
आवयच्या काळ्ळांत उजो पेटलो
कितें केलेंय पुता तुवें?
धेंकण्याक थर्थरोन रडलो भुर्गो
"हांवें संसार केलो.."
चित्र कार मोनो जालो...
गुंडायेथावन एक उस्वास फेवून
भुर्ग्यालागीं येवन, बाग्वोन,
मोगा मयपासान ताका पोटलून धरून
भुर्ग्याच्या काळजाक उमे दांबिलागलो
दयाळ मोगाळ बापूय!
हें कविता हावें वाचताना मोजें एक Favourite वाचाप.... चडतीक जावन पास्खांच्या रातीक वाचतात “ देवान संसार रचलो “ हाचो उगडास येता. ही कविता सोल्ताना कवी आंडऱ्यूची ही कविता प्रकृती, रचनार आनी मनश्यां मधल्या आंतरीक संबंदाक आध्यात्मीक दृषटेन भोव सुंदर रितीन आनी गुंडायेन आनावरण कर्ता. कवितेच्या सुर्वातेर कवीन देवाक एक महान चित्रकार म्हणोन पिंत्रायलां. ताच्या कल्पनांत जल्म घेतल्लो हो भव्य आनी सुंदर संसार विवीध रंगांत, उज्वाडान आनी सदांच जिवंत्पणान बोरोन घेला. मोळाब, भुंय, सूऱ्यो, उदाक, रूक झडां, जान्वारां, सुकणीं आनी मनीस हें सर्व देवाच्या सुंदर परिकल्पनांत उदेल्ल्यो संपूर्ण कलाकृती जावनासात. शांती, सौहर्दता तशेंच सोभीतपण एकच रितीन वांटून दिल्ल्याबरी दिसच्या ह्या प्रकृतिच्या समतोलनाक भोग्ताना देवाच्या काळजा भितरलो प्रतिबिंब तशें दिसता. पूण आज जालां कितें? देवान रचलेल्या ह्या सुंदर प्रकृतेंत कितें घडोन आसा? मनीस आपल्या स्वार्थ, आंगलाप आनी हंकाराक लागोन हें धैवीक समतोलान नास कर्ताना ही सुंदर प्रकृती घायेता, ती रुधान कर्ता, रूक झडां कातर्तात, उदाक प्रदूषीत जाता. जांवच्या मतीय धंग्यां लागोन, राषट्रां मदें जांवच्या लडाये लागोन ह्या भुंयकच रक्तस्राव जाला तशें भोग्ता. हें विनाश केवल बौतीक जावन उरानासताना मनशाकुळाच्या आध्यात्मीक आदोपतनाचो गूर्त जावंक पावता.
आसल्या एका आंधकारां मदें आमीं आसताना भुर्ग्याचें निरपरादी आनी निषकळंक मन देवाच्या धैवीक पद्वेक प्रतिनिदित्व कर्ता. तो भुर्गो चित्र सोडयता आनी आपणे संसार रचलो म्हणता. ताचीं उत्रां आयकताना देवाच्या रचनात्मक शक्तेचें बळ फ्रतिफलीत जाता. पूण आवयचीं सवालां, परिस्थितेची गंभिरता त्या भुर्ग्याच्या मनांत दूक आनी भ्यें उबजोवंक कारण जाता. हें मनशाकुळान केल्ल्या चुकिंचे वजन मुकल्या जनांगा वयर कसलो परिणाम घालुंक सकत म्हळ्ळो संकेत जावनासा. इतलें जाल्यारी देव त्या भुर्ग्याक वा आमां सर्वांक एक न्यायदीश जावन न्हंय बगार मोगा मयपासान भरललो बापाय जावन पोटलून दर्ता. त्या वेंगेंत सजा ना बगार दयाळाय आसा, तिरसकार ना बगार परिहार आसा. भुर्ग्याच्या काळजाक ऊब दिंवच्या त्या घडिये मारिफात देव मनश्याकुळाक नवीकृत भर्वसो, जवाभदारेची जाण्वय आनी मोगाची वाट दाकयता. आशें कवी आंडऱ्यून लीखल्लें हें सुंदर कवन वाचताना “हो संसार एक देवाची सृषटी पूण ताचें रक्षण कर्चें मनशाकुळाची आद्यात्मीक जवाभदारी म्हळ्ळो भोव उंचलो संदेश दिता.
हावें विंचल्ली आंडऱ्यूची दुस्री कविता; ’खड्डी सुवातेर पडल्लें बीं’.... कविता आशी आसा....
खड्डी सुवातेर पडल्लें बीं
फात्राखांचिंतलो शेळो वोडून
पिंपरी पाळां फात्रा फुटांतल्यान
मोव मोवाळ मात्येच्या गर्भांत
हळूहळू सकयल गळोवन
पिळग्यापिळग्यांचें त्राण आरावन
वेळाकाळाचें गिन्यान वाटावन
खडपाच्यो शिरोच चिरून
तकली उकल्स उबें रावलें
खडपी सुवातेर पडल्लें बीं
विजित्कायेच्या नेणत्या दोळ्यांनी
विचित्रां देखच्यार पडलें!
किर्णां धांवून आयलीं
येवकाराचे झेले घालुंक
पृथवेच्यो सर्व व्हर्त्यो सक्त्यो
पर्जळचो सूऱ्यो, जिविताचें उदक, पुस्पुसचें वारें
एक्तारांत वेंगुंक राकोन रावल्यांत
मायामोगाचो सत्कार करुंक!
इटाळ मात्येंतल्या झाडांक सयत
वार्यान घुंवडायलां हेवशीन
मान बागावंक !
आपल्या उंडांत जीव घेवन
सूऱ्याचीं किर्णां चिंवच्या बाळ झाडाच्या
उमाळच्या मोगान कडोन मुदो जालां
काळीज फात्राचें.
ह्या कवितेंत कवी आध्यात्मीक आनभोगांक प्रकृतेच्या सूक्ष्म संकेतां मुखांत्र आत्यंत मार्मीक रितीन प्रसतूत कर्ता. हांगा कवी फातोर, माती, किर्णां, वारें , उदाक इत्यादी नैसर्गीक संग्तिंक उप्योग करून आमच्या आत्म्याच्या आंतर पयणा वयर उज्वाड फांकयता. हांगा आध्यात्मिकता म्हळ्ळ्यार केवल धार्मीक आचरण न्हय बगार तें जीव, प्रकृती आनी वेळाच्या मदें आसच्या आंतरीक संबंदांची जाण्वय जावनासा. “ फात्राखांचिंतलो शेळो वोडून, मात्येच्या गर्भांत हळूहळू सकयल गळोवन..." ह्यो वळी निषटुराये थावन मोवाळपणाक बदलुंच्या आध्यात्मीक बदलावणेक दाकोवन दितात. फात्रबरी घट जाल्लें काळीज वेळाकाळाचें ज्ञान आनी आनभोगां मुखांत्र हळतार मोवाळ जांवचें हांगा रूपक जावन प्रसतूत केलां. हें मनश्यान हंकार थावन नम्रतेक, अग्याना थावन गिन्यान आपणोंवच्या आध्यात्मीक रसत्याक प्रतिबिंब आसा कर्ता.
पिळग्यापिळग्यांचें त्राण आरावन, वेळाकाळाचें गिन्यान वाटावन ह्या वोळिंनी जीवनांतल्यो जवाभदाऱ्यो आनी आमच्या जिवितांत शीकल्लीं लिसांवां आमच्या आत्म्याक रूप दिंवचें हातेर जावन दिसतात. दूख, कषट काडचे आनी जिवितांत आसच्यो जडायो आमच्या आत्म्याक निरबळ करुंक सकानांत बगार आमच्या आत्म्याक गुंडाय आनी धृडता हाडून दिवंक सक्ता म्हळ्ळो संदेश कवी आमकां दिता.
किर्णां, सूऱ्यो, उदाक, वारें हें सर्व एकच जाग्यार भेटचें पिंतूर आसल्ल्या बरी प्रकृतिंत आध्यात्मीक एकवोट कसो आसा तें दाकोवन दिता. मनीस, प्रकृती आनी स्रषटेच्यो सर्व सक्त्यो एकच आध्यात्मीक तत्वान चल्चीं विवीध आविषकार म्हणोन हांगा स्पषट जाता . "मायामोगाचो सत्कार" म्हळ्ळ्या शभदाचो उप्योग ह्या स्रषटेची सोबायच देवाच्या मोगाक एक गौरव आर्पण म्हळ्ळें भव्य चिंताप हाडून दिता.
"इटाळ मात्येंतल्या झाडांक सयत वाऱ्यान घुंवडायलां हेवशीन" ह्या वोळिंत प्रकृतिच्या हऱ्येका आंशांक संतोसाच्या नाचांत भागी केलां म्हळ्ळ्याबरी कवीन वर्णिलां. हें आमकां माहेत दिताकी आध्यात्मीक जाण्वय / चैतन्य हऱ्येका जिवी मदें राज करून आसा म्हणोन. आखरेक “काळीज फात्राचें मुदो जालां” म्हळ्ळें भावन आध्यात्मीक परिवर्तनेच्या उत्तुंगाक वरून पायता. मोगाच्या गर्मेंत आनी ज्ञानाच्या किर्णांनी कठीण फात्रचें काळीज कर्गाता. हें आंतर शुद्दिकरण आनी आध्यात्मीक विमोचनेचें संकेत जावनासा.
एका उत्रान सांगों तर ही कविता प्रकृती संगीं मिसळोंच्या मुखांत्र आमचो आत्मो आपलें मूळभूत सत सोधून काडच्या आध्यात्मीक पयणाक मोगान पूण गंभिरातेन चित्रण कर्ता. वाचप्याक दिषटावो दवरुंक, मौन नियाळ करुंक आनी स्रषटेची आध्यात्मीक उपस्थिती भोगुंक हें कविता प्रेरण दिता.
हावें विंचल्लें ताचें तिस्रें कविता जावनासा ’उज्या तोंडालागीं’. ती कविता आशी आसा;
उज्या तोंडालागीं
बाळकां दोगां
काळीज पिंजून रडतालीं
गिळुंक लागीं येंवच्या उज्याच्या तोंडालागीं
हात मोडल्ला बाळान
पांय चेंचल्ल्या बाळाक पळेवन
आपलीं पांयां बोटां हळू हालयलीं
आनी रडणें रावयलें
पांय मोडल्ला बाळान
हात मोडल्ला बाळाक पळेवन
आपलीं हाता बोटां सवकास हालयलीं
आनी रडणें रावयलें
एका खिणाच्या उज्वाडा वेंगेंत
एकामेकाक हासो दीवंक
झुजाच्या रग्तान माखल्ले
वोंट तांणी हळू उसयले
बाळांच्या नेणत्या प्रतिरोधाक
गिळुंक आयिल्लो झुजा उजो
एकेक मेट पाटीं सर्लो
आनी लजेन थंड पडलो!
ह्या कवितेंत कवीन मनशापणाची दयाळाय, निस्वार्थी त्याग आनी मौन सेवा रुपार आध्यात्मिकतेचो उज्वाड फांकयला. दू:खीन रडोन आसच्या भुर्ग्यां मुकार रावोन, आपलें दूख विस्रोन एकामेकाच्या हात-पांयांक स्पर्श दीवन भुजोंवच्या वेळार भोवच कोमल तशेंच धैवीकपणान भरुल्ली सकत थंय उबी आसा तशें भग्ता. हांगा उजो केवल भायलो प्रकास न्हय बगार काळजा भितरली करुणाय, हेरांच्या भगणांक समजून घेंवची सकत वा सहानुभूतिचो उज्वाड जावनासा. झुजा थळार उंचल्या आधिकारिंच्या आज्ञा पाळून मनशापण विस्रोन भुंय रग्तान बुडोन तांबडी जावन मसकपण भरुल्ल्या वातावरणांत एकामेका दिंवच्यो ल्हान हासो सयत आत्म्या भितर शांती हाडुंक कारण जाता. भुर्ग्यांच्या नेणत्या प्रतिरोदा मुकार क्रूरतेन भरुल्लो उजो सयत लजेवन थंड पडता हें मोगच आंतीम सकत म्हळ्ळो आध्यात्मीक संदेश उटोवन दिता. आशें हें कविता आमकां, देवाक सोधून आमीं दिवळांक, इगर्जांक, मसजिदांक वा हेर मागण्या सुवात्यांकच वचाजे म्हणोन ना बगार देवाक मनश्यांच्या मोगाळ स्पर्शांत, मनशापणाच्या दयाळायेंत आनी त्यागांत आनभोग कऱ्येत म्हळ्ळें भोव गुंडायेन भरुल्लें सत उगडापें कर्ता.
हावें विंचल्ली ताची चवती कविता जावनासा ’पाकटे पाफुडचो राजा’. ती कविता आशी आसा;
पाकटे पाफुडचो राजा!
पादऱ्याब दाट्टू अवचीत घरा येताना
आंगणांत खुशेन उडकाणां घालन आसल्या
म्हज्या धव्या कोंब्याक
म्हज्या बाबान धर्न उकलन व्हेलो!
गोमपी कातर्न सळसळ्या उदकांत फालन
पाकां वोडुंक लागीं आपयलें म्हाका
म्हजें कुसुंकुसूं आयकोन विचारलें
’रडताय कित्याक रे?’
’म्हजो राजा!’ हांव व्हडल्यान रडलों
कोंब्याचें उग्तें आंग आपडन!
’आंगणांत खेळल्लो तुजो राजा
मास खावन जिरल्या उपरांत
तुज्या जिवांत सुड्डुडीत उडतलो.
आळे! तो कुंडल्यांतल्यो मासळ्योय
उप्येतल्यो तुज्या रग्तांत
अंत्य म्हळ्ळें ना देवाच्या रचनांक’
म्हाका कितेंच समजालेंना, उटलों हांव!
नारल भेतल्ल्या अवाजाक धांवलो बाबालागीं
कांतळेक हांवें दांत तोप्ताना
’पळे, नारलाक दुखलें’ बाबान तुकलायलें.
गोड उदक शिरांनी व्हाळताना
इल्लेशें कितेंगी समजाल्ल्या परीं जालें!
आतां म्हाका सार्कें समजालां!
सदां सूऱ्यो उज्जाडताना
हर्द्यांत पाकटे फापुडन
साध घाल्ता म्हजो राजा?;
ही कविता वाचताना हीं आमच्या चाल्त्या जीवनांत घडचीं घडितां, हांतूं विशेष कितें आसा म्हळ्ळें सवाल जरूर उदेता आमकां. पूण पर्तेक पर्तेक ही कविता वाचून ताच्या गुंडायेक पावताना ह्या कवितेंत आध्यात्मिकता मनशापणाच्या आनभोगां मुखांत्र भोव सूक्ष्म जावन उगडापी जाता. पाकटे पाफुडचो राजा म्हळ्ळ्या रूपका मुखांत्र जीवाची पवित्रता, स्रषटे सांगाता मनशाचो आंतरीक संबंद, देवाच्या रचनेंत आसची दया तशें निरंतरता स्पषट जाता. भुर्ग्याचीं दू:खां, बापायचीं उत्रां, प्रकृतिचो आवाज हें सर्व मेळोन मर्णांती जीवचें आस्थित्व नास जायना म्हळ्ळें आत्म सत बोदन कर्ता. कोंबो, मासळी, नारल तशेंच उदाक हें सर्व संसाराच्या जिविता चक्रचे आविभाज्य आंग म्हळ्ळी समजोणी येवंक कारण जाता. हर्द्यांत पाकटे फापुडन साध घाल्ता म्हजो राजा म्हळ्ळी आखरेची वोळ देव भायर ना बगार मनशाच्या काळजांतच राज करून आसा म्हळ्ळो गूंडायेन भरुल्लो आध्यात्मीक संदेश व्यक्त कर्ता.
हावें विंचल्ली ताची पांचवी कविता जावनासा ’उज्वाडाच्ये नळे’. ती कविता आशी आसा;
उज्वाडाच्ये नळे
जुबलेवाच्या तेंपलांत पळे
फुलोन रावल्यात नवे नवे दिवे
रंगाळ उज्वाड पळेवन
भावाडत्यांच्ये पर्जळ्ळ्यात दोळे
गितां थांबलीं, मागणें संपलें
संभ्रमाच्या वातिंक फुंकलें
दिवे पालवोन शांत जाले
’मोगाळ पुत्रा सवें’
एक्सूऱ्या अल्तारी मुखार पळे!
सर्पडल्यांत सूऱ्याचीं किर्णां
भक्तिकांनी सांडलेल्या सांताभक्तांक
उज्वाडान मोगान आरायलां
उम्यांनी उबेल्ल्या इमाजिंक
चांदन्यान सुखान न्हाणयलां
आकासाचो कुडकोच वोडला पळे!
जुबलेवा तेंपलाच्या आर्स्या नळ्यांनी
जाणत्या पाक्यांतल्यान हळू गळयला-
स्वाधीक साक्रामेंता आराधानाक.
धूळय पर्जळता पवित्र उज्वाडाक
झंबारांचो प्रकास उत्रोन पळे!
ऊंच पाक्याक दीश्ट उबारून
तुकाच पळेवन रावल्यात कुर्पेन
अनंताक आर्सो धर्चे पवित्र नळे
उज्वाडाचे सोभीत दोळे!
कोंक्रिटिचै धारूण सावळे थावन
जत्नेन सांबाळ धर तांकां
मोडुंक पडुंक सोडिनाका
ते तुज्याच सर्गाचे वांटे
ह्या कवितेंत कवीन उज्वाड, भक्त आनी मौन आराधनेच्या रुपार आध्यात्मिकतेचें पडबिंब भोव सुंदर रितीन दाकयलां. जुबलेव, इगर्जेचे दिवे, रंगाळ उज्वाड आनी भावाडत्यांच्या दोळ्यांनी दिसचीं उमाळ्यांचीं भगणां देवाचें हाजर्पण स्पषटतायेन आनभोग करुंक दिता तर गितांची थांबणी, संपल्लें मागणें, संभ्रमाच्या वातावरणांत व्हाळचें तें शांतेचें व्हारें मनशाच्या काळजा भितर पावोंक वाट करून दिता. आल्तारी मुकार व्हाळोन आसचीं तीं सूऱ्याचीं किर्णां, भक्तिचीं दू:खां, सांताभक्तांचें मौनपण हें सर्व देवा थंय आसच्या आत्मीक संबंदांक उग्तें कर्ता. मोळाब, चांदन्याचो उज्वाड, पवित्र साक्रामेंत आनी दिव्यांचो उज्वाड हें सर्व सांगाता मेळोन दैवीक एकवोटाक दाकोवन दितात. ही कविता लौकीक कठिणता आसल्यारी पात्येणी, सोसणिकाय आनी भक्तेक सांबाळून वर्च्या मारिफात मनशाच्या आत्म्याक देवाच्या उज्वाडा तेवशीन कशें वऱ्येत म्हळ्ळो आध्यात्मीक संदेश दिता.
इतलें सांगोन कवी आंडऱ्यूचिंच उत्रां घेवन आखेर्सितां. आमची कानून व्यवस्था आपराद कर्च्या हातांक धरुंक आसची तर, कवितेन ह्या अपराधांची मांडावळ कर्च्या सूत्रदारांच्या धगल्याचें सूत वोडची गर्ज आसा. हो मासटर मैंड केवल एक व्यक्ती न्हय, बगर एक गुपीत कुडा थावन सामाजीक विचार प्रवाहांत काटकायेपरीं विसतार्ची खोटी विचारधार जावंक सक्ता. कवितेच्या तीक्ष्ण किर्णांक त्या चिंत्पाच्या मुळाक पांवची सकत आसा, कित्याक कविता एक अध्यात्मीक शसत्र जावन सत पावयता आनी सत, कायद्याक न्हय, बगार उज्वाडाक बांदून आसा.
आयकाल्ल्या तुमकां सर्वांक देव बोरें करूं......
(आशावादी प्रकाशन आनी कार्मेल कोलेजिच्या जोड पालवाखाल, २२ फेबरेर २०२६ वेर, नुवें गोंयांत ’कार्मेल कोलेजिच्या सभांगणांत’ आयोजीत केल्ल्या ’कोंकणिंतल्यो आध्यात्मीक कविता’ राषट्रीय सेमिनारांत ’कन्नड लिपिच्या कोंकणिंतल्यो आध्यात्मक कविता प्रकारांत आंडऱ्यू एल. डिकुन्हाच्या कवितेंचेर सादर केल्लें प्रपत्र)
