[अंकण] होंद्वोन गेल्लीं देव-तेंपलां
इंगलेंडाच्या बडगा कुसीन असचे सोभीत शेहर मनचेसटर. पूटबोल प्रेमीक खंडीत जावन हें परिचीत नांव, कित्यागी मळ्यार संसारांतली दोन वडली पूट-बाल टीमा, मनचेसटर युनैटेट (Manchester United) अनी मनचेसटर सीटी (Manchester City) ह्याच शहरांत असात. ह्या शेहराचा मुडला कुसीन असा एक लान गांव गोर्टन (Gorton), प्रसतूत परिस्थितेंत इंगलेडाच्या पाटीं उरल्ल्या गांवां पयकी एक म्हळ्यार म्हजी चूक जांवचिना. गोर्टनाक पयण कर्न येताना पयस थावन दिसचें व्हडलें, अकर्शीत बांदप ’गोर्टन देव-तेंपल’ वा ’गोर्टन मठ’ (Goton Monastery). १८६१ इस्वेंत हागांसर अयिल्या प्रासिसकन फ्राद, हाणीं भांदल्लें अकर्शीत देव-तेंपल. प्रासिसकन प्राद पळेवंक मटवासिपरीं दिसतात जाल्ल्यान हांगाच्या लोकान हाका ’गोर्टन मठ’ म्हण अपवंक सुरू केलें म्हण हांगाचो लोक सांग्ता.
१८ अनी १९ शतमानांत युरोपांत, प्रत्येक थरान इंगलेंडांत जाल्ल्या कयगारिका क्रांतिवेळार सबार थरांचे कार्खाने, मिल्लां, गोर्टन अनी असपासच्या गावांनी अयल्यो, त्या देकून हांगा सभारांक हागांसर कामां मेळ्ळीं अनी चड लोकान हागांसर रावुंक सुरू केलें. हाच वेळार, म्हळ्यार १८६१ इस्वेंत प्रासिसकन फ्रादांनी ह्या देव-तेंपलाचें काम प्रारंब केले अनी १८७२ इस्वेंत हें व्हडले देवाळ उबें जाले.
२०व्या शतमनांत जाल्लीं दोन माहाझुजां, धार्मीक जीवनांत चर्च ओफ इंगलेड हाचो अधिकार, प्रत्येक जावन १९७० अर्थिकतेचे निर्गमन (Economic Recession), ह्या सर्वांच्या परिणामान असा जाल्ली दुबळिकाय, सामाजीक, धार्मीक, अनी सांसक्ररतीक पडणें, असल्या सबार काराणा लागोन प्रासिसकन फ्रादंक हें व्हड बांदप चलोवंक (Maintain) करुंक कषट जातले. ह्या देव-तेंपलाचो विन्यास (High Victorian Gothic Architecture) अनी भांदल्ली रीत इतली उंच असल्लिगी म्हळ्यार हें भांदप १९६३ इस्वेंत इंगलेडाच्या उंचल्या भांदपाच्या (Listed Buildings) वर्गांत नोंदायीत जाल्लें.
कषटाची परिस्थीत समजल्ल्या प्रासिसकन फ्रादांनी १९८९ इस्वेच्या अखेरेक हांगा देव स्तुती बंध केली अनी हें व्हड भांदप बिलडरांनी घेतलें, बिलडरांनी हांतूं असल्ल्यो मोलादीक वसतू काडन विकल्यो अनी थोड्या तेंपान (१९९३) बिलडराचे काम बंद पडलें (Bankrupt) अनी देव-तेंपल पडील पडलें. थोड्यांनी खुरीस, इमाजी, पिंतुरा चोरून पयशे केले तर, अनी थोड्यानी शिळा (Marbel) काडन विकले, पोक्री भुर्ग्यांनी अर्स्यांक फातोर मारले, अशें देव-तेंपल सर्व अन्यायाचें केंद्र जालें. हांगाच्या लोकाकडे ह्या विश्यांत सभार काणियो असात, हें भादप इतलें पाड जाल्लेगी मळ्यार, १९९७ इस्वेंत हें भांदप संसरातलें अपायांत ( most endangered site) असचा १०० दायचा पयकी एक म्हण मानून घेवन World monument fund watch हांतूं दाखल केले. (हांतूं भारताचें ताजमहल असा!).
हांचे मधें, दीस वेतां वेतां भादपाची पाड जावन वेची परिस्थिती पळेवन, १९९६ इस्वेंत इलेन ग्रिपीत म्हळ्या बायलेच्या मुखेलपणान (हिचो पती पावल ग्रिपीत ह्या देवाळांत अल्तार भुर्गो जावन असल्लो), गोर्टनच्या लोकांनी सांगाता मेळोन, एक सेवा संघटन (TRUST) असा करून, सुमार ६ मिलीय पांवड (सुमार ५४-५५ कोरोड रुपय) खर्चून, हें व्हड भादप सांसक्रतीक काऱ्यांक सभांगण अनी काजारांक हाल जावन बदलिलें. हें पुनर-स्थापन कामाक लोकाचो इतलो पाटिंबो असल्लो की, राय-कुवर चारल्स तसल्या मनश्यानी तांचो सहकार दिल्लो. पयस थावन अज हें भांदप पळेवन देव-तेंपलापरीं दिसता जाल्यारी, भितर एक सुसज्जीत हाल, व्हडा कंपनिच्यो पार्टी, ग्रेसताच्या काजाराक हो लोकामोगाळ जागो.
ह्या भांदपा थावन सुमार एक मयल पडला कुसीन असा Manchester Climbing Centre म्हळ्यार उबार जाग्याक जोडवंक तरभेती कर्चें केंद्र, ही अदलीं, चर्च ओफ इंगलेड हाच्या अधीन असल्लें सांत बेनेड्डिक्ताचें देव-तेपल, गोर्टन देव-तेपला वेळारच भांदल्लें (१८७८) हें देव-तेपल, डिसेंबर २००२ वेर बंद पडलें. जोन डन (John Dunne) हाच्या मुखेलपणार उभार जाग्याक जोडंवन तरभेती कर्चें केंद्र जालें.
तें न्हय असतां, १८४५ अनी १८४६ इस्वेंत भांदल्लें मनचेसटरांत असची सांत जोन अप्पोसतलाचे देव-तेपल, आज एक मसीद (Qudria Jilamia Islamic Centre ) चर्च ओफ इंगलेड हाच्या अधीन असल्लें हें देव-तेपल १९६६ इस्वेंत बंद जाल्लें.
गोर्टन देव-तेंपल अनी मनचेसटर उभार जाग्याक जोडवंक तरभेती कर्चें केंद्र, चारित्रीक दृषटेन एका तेंपाचीं देव-तेंपलां, १९ अनी २० शतमनांत ह्या बांदपांनी देव-तेंपलां जावन मनशाच्या दयवीक अनी सामाजीक जीवनाक सहकार दिला. बदल्ल्या वेळाक सरी जावन मनशाचें चिंतप बदल्लें, जियेंवची रीत बदल्ली, तोड्यांक देव बदल्लो जाल्यार, तोड्यांक देवच ना जालो, पूण दिसानातल्या देवाक भादल्लीं हीं निर्जीव भांदपां अजून मनश्या जीवनाक सहकार दीते असात. अज गोर्टन देव-तेंपल अनी मनचेसटर उबार जाग्याक जोडवंक तरभेती कर्चे केंद्र हांगा सभार जाणां काम कर्न अपलो दिस्पडतो ग्रास जोडतात. सभार जणांचीं तालेंतां प्रर्दशन जातात अनी थोडीं नवीं तालेंतां उज्वाडाक येतात, अनी थोड्या पार्टिंनी थोडीं ग्लासाक ग्लास लागवन चियर्स म्हणोन, काळजा थावन एकामेका कडे उलवन थोड्यो संतोसाच्यो घडियो पाशार कर्तात.
सां|जोन अपोसतलाची इर्गज आज एक मसीद, हांगा देव स्तुती चालू असा, देवालागीं माग्तात, देवाक अर्गां दितात, बदल्ला तर मनश्यान रचल्ले ... धर्म! वयले दाखले पळेताना कितेंगी तळमळे भग्तात. हांगासर एक जेराल नदर घाल्यार, सुमार देड शतमना अदल्या देव-तेंपलांक अपल्या गर्जांक सरी जावन होद्वुंक मनशान बदलिलें अनी अशें बदलिल्यान हीं भादपां अजून उभीं असात. संसारात असले अनी कितले दाखले असात कोण्णा!.. होंद्वून व्हरुंक जायनासतां मोडून पडल्यांत!
परिस्थितेक बाग्वोन जीवनाची रीत बदलताना, सदां व्हापर्चे वसतुची उपयोग कर्ची रीत बदल्ता. प्रसतूत परिस्थितेंत कोरोना वैरसान सबारचीं घरां, अफीस जावन बदलिल्यांत, ’घरा थावन काम कर्चे’ (Working from home ) म्हळ्ळी नवी जीवन शयलिची सुर्वात केल्या. परिस्थीक सरी जावन सदांच्या जीवनांत सबार थराची बदलावण जाते असा, ओन-लैन मीटिंगांनी सभारांचें पयण उणें जालें, हांचो परिणाम जावन पयण कर्च्या (Travel Sector) विभागांत कामां उणीं जालीं, तेलाचें मोल उणें जालें अनी ह्या विभागांतयी कामां गेलीं. पूण बदल्या परिस्थीक सरी मनश्यान जियेवंक असा, अनी अशें जियेजय जाल्यार, जिणेयेच्या खंच्याय हंतार नवी कला (Skill), शिकप, शिकची गर्ज दिसता. मनश्यान केदाळायी शिकाजय, हें सामान्य चिंतप, पूण हांगासार फरक.....वेळ!!!... कितल्या उण्या वेळांत होंद्वोन घेंवची विशालाता दाकयतांवगी, तितले वेग्गीं नव्या परिस्थीक होंदोन चल्तांव. प्रसतूत परिस्थिती खंडीत जावन मनशाची होंद्वोन (adaptability) मुखार वेच्या मनोस्थिती वयर एक सवाल कर्ता. हें सर्व चिंताना, सुमार देड शतमना आदली चारल्स डार्विनाचीं उत्रां उडास येतात ''It is not the strongest of the species that survives, not the most intelligent that survives.It is the one that is the most adaptable to change."
अदार (तस्वीरो:)- www.themonastery.co.uk, www.manchestereveningnews.co.uk, www.manchesterlocalhistory.com
