[संपादकीय - ३५] काणी जालो काणियेगार केवीन डिमेल्लो
संतोष आनंदान १९७२ इस्वेंत ’शोर’ फिल्मांतल्या एका कांताराच्यो थोड्यो वळी अश्यो आसात;
’दो पल के जीवन से
एक उम्र चुरानी है
जिंदगी और कूछ भी नहीं
तेरी मेरी कहानी है’
(दोन घडियांच्या जिवितांतलें एक आवक चोर्चें जावनासा, जिवीत हेर कितेंच न्हय, तुजी म्हजी काणी जावनासा’)
पूण ह्या दोन घडियांच्या जिविताक लागून ह्या संसाराक आयिल्लो दरेक मनीस ’अपूण शाश्वीत जिवीत जियेवंक आयिल्लों, अपणाक अंत्य ना’ म्हळ्ळ्या भृमिदेंत जियेता देकून मनशापणाक बगलेक लोटून व्हडा मसतेन जियेताना सत्त्यानास जाता मनशा-भांद. जांव ते कुटमीक वा सेज-संबार. पूण संसारांत जियेतलो दरेकलो ह्या वर्गांतलो न्हय, दरेकलो अपणाचो फायदो मात्र चिंतून जियेना, कांय थोडे समाजेच्या विकासनाक वेग-वेगळ्या रितिचो तेंको दिवून अपल्या जिविताक झरयता; जांव एक समाज सेवक, जांव एक कलाकार. एका समाजेचें विकासन जावंक फकत खांवचें-पियेंवचें मात्र न्हय, जायतें आसा. आनी त्या जायत्यांत एक प्रमूक जावनासा समाजीक चिंत्पाची भलायकी. आनी ती भलायकी लाभंवच्या दिशेन एक कला प्रमूक पात्र घेता म्हळ्ळें नेगारिनाये. जागतीक स्थरार सयत जेमेल्ल्या समाजेक कुट्टून जागंवचें काम वेग-वेगळ्या कलेध्वारीं सभारांनी केलां. जाव्येत संगीत, वा नाटक, वा साहित्य म्हणून चरित्रेचीं पानां गवाय दितीत.
कोंकणी (प्रत्येक जावन मंगळुरी) समाज खंच्या वर्गांत आसा म्हळ्ळें प्रश्न उभें करून आमच्ये भंवारीं एकोडी नदर चरयली तर जापी अपश्योच उभ्यो जातात. जेराल रितीन मंगळुरी कोंकणी समाज दुबळी. ही दुभळिकाय दुडवाची न्हय, चिंत्पाची, वयचारिकतेची. आमचेलागीं वेग-वेगळ्या पेट्यांची चाक्री करुंक आनी भंवडावंक वेळ आसा पूण आमच्याच घरांतल्या प्रायवंतांक सोसची तांक आमचेलागीं ना.
समाज म्हळ्यार इटे-फातोर-सिमेंटिचें भांदप न्हय, म्हज्ये-तुज्ये तसल्या सभारांनी जियेंवचें परिसर. हांगासर परिसर म्हळ्यार प्राकृतीक भंवार न्हय, बगार म्हज्या तुज्या मतिंतले विचार, हांवें तुवें समजून घेंवची आनी पाळची जिण्ये रीत. हांगासर हांव-तूं एका थराचें संकीर्ण चिंतप उभजयता तर म्हजीं-तुजीं, तांचीं-हांचीं मनशांक सयत लेकाक धरुयां. जेराल रितीन समाज म्हळ्यार एक वेवसता (System) म्हणा, प्रक्रिया (Process) म्हणा, वा एक मनोगत (Mentality) म्हणा. पूण एका प्रांत्यांत जियेतेल्या वेग-वेगळ्या विचार-धारेच्या मनशांनी स्वार्थी/स्व-हितेच्या इराद्याक आसा केल्ली एक वेदी. हांगासर समाजेच्या दिस्पडत्या संग्तेंत एका ना एका रितीन हेरांच्या जिण्येचेर, चिंत्पाचेर गरबेभायर मेतेर जावन एका रितिचो समाजीक दभाव (Pressure) घाल्ची निरंतर चूक आधारून, उपरांत अपूण निर्दोस म्हणून पिलातान अपले हात धुल्लेपरीं हात धुंवन हेरांच्या दुकी/पडनेची सोभाय पळेंवचीच समाजेची मुळावी दसतूर (रिवाज).
एका समाजेची भलायकी त्या समाजेंत जियेतेल्यांच्या कुडिचेर वा खाणा-जेवणाचेर न्हय बगार मतिच्या भलायकेचेर होंद्वोन आसता. मतिची भलायकी वयचारीक चिंत्पाच्या बुन्यादिचेर आसता. आतांचो काळ फासटलायफ, अपल्या खाणा-न्हेस्पाविशीं सयत चिंतुंक वेळ नासचो लोक, चड जावन दाकवपाचें जिवीत जियेवंक लागला. हो सयत एका थराचो समाजीक दभाव. हांव/आमिंच उंचले/वर्ते म्हण हेरांक रुजू कर्च्याक ही दाकवणी. आनी ह्या दाकवणेच्या धांवणेंत कोणाकच सुशेग ना. कोण जिक्ता तर कोण पडता, हें प्राकृतीक नेम. अशें म्हणून जिकललो सासणीक जयतेवंत न्हय, पडललो सासणीक सलवोतलो न्हय. हेंच वेग-वेगळीं धर्मीक पुसतकां दरेकल्यांक उडास करून दितात पूण तें वाचुंक, समजुंक, पार्कून पळेवंक गर्ज आसच्या आमच्या मतिच्या चिंत्पा शिरेंचेर झांटां मांडल्यांत. देकून मुकल्यान गेल्ल्या बोकऱ्याचो पाटलाव करून आमी वेचें. आनी उपरांत भाड्याक दिल्ल्या मतीक घेवन मीस-रेतिरो कर्न व गंगा न्हंयत उडकी मारून आमचें ’पाप/पातक धुंवचें’ - आसूं.
हाचो परिणाम कितें? हें समजुंक चड त्रास नाकात. समाजेंत जीं अन्वारां दिसान दीस चडून आसात तर ताचें मुळावें कारण हीच विकाळ चिंताची पिडेसत मनोगत, जी सुराती अबलेशान अमिंच रचलेली वेवसता. समाजेच्या एकेका उणेंपणाक (Shortcomings), एकेका पडणेक, एकेका दुकीक कारण समाज. देकून समाजेच्या दरेका विघ्नांचे खरे चुकिदार/गुन्यांवकार आमिंच. पूण कर्चें सर्व करून आमी निर्दोशी, अमी कितेंच करुंक ना, आमी कितेंच केल्लें ना आनी आमी कितेंच कर्चेपरिंय ना.
केवीन डिमेल्लो आनी हांव एकाच वाराड्यांतले आनी समकाळीन कथाकार. प्रायेन केवीन म्हज्याकी दोन वर्सां व्हड. १९८६ इस्वेंत हांव निट्टेंतल्या कोलेजिंत ’एलेक्र्तिकल इंजिनियरिंग’ शिकुंक लागल्लों पूण म्हजो हवेस (पिसाय) साहित्य. देकून म्हज्येतसल्या पिसायेक आपणायिल्ल्यांचो संपर्क कर्ची सवय तेदनांच सुरू केल्ली. ’श्रीराम आनी ताची अहल्य म्याडम’ म्हळ्ळी कथा जेदना १९८६ इस्वेंत झेलो पत्राचेर पर्गटली, तेदनां कन्नड लिपियेंतलें साहित्य वाचतेल्या सर्वांक व्हळकिचो जालो. कार्कळच्या गुमट्या फात्रालगशिल्या रामसमुद्रलागीं आसच्या केविनाचें घर सोधून कांय एक-दोन पावटीं ताच्या घरा वचोन, ताच्या घर्च्या दाराचेर आसचें बीग पळेवन पाटिंच गेल्लों. केविनाचें कुटम; आवय-बापूय, भयणीं-भाव एका रसत्या आवघडांत सरल्लीं देकून केवीन त्या घरांत एकलोच वसती कर्तालो. पूण हट धरून परत हांव केविनाक मेळुंक गेल्लों पूण परत ताच्या घर्च्या दाराचेर आसचें बीग पळेवन पाटीं वेतासतां, ताचो एकलो सेजारी मित्र एकलो ब्राह्मण तर्नाटो म्हाका ’हांव कोण आनी कंय थावन आयलों’ म्हणून विचार करिलागलो. हांवें ताका जाप दिवून म्हळें ’हांव वल्ली क्वाड्रस, अजेकार थावन आयलां, केविनाक मेळुंक’. तेदना तो म्हणालो ’ओह.. केविनान एक दोन पावटीं तुज्येविशीं उलयिल्लें आयकलां, राव केवीन ताच्या तोटांत माडांक उदक दिवून आसा तूं राव’ अशें म्हणून म्हाका रावयलें. तर्नाटी प्राय आमची देकून केविनाक तुकलांवच्या इराद्यान त्या सेजारी मित्रान म्हाका सांगलें ’केविनाक आमी इल्लो मांकोड कऱ्यां, तूं वल्ली क्वाड्रस म्हण पयलें सांगिनाका, कोलेजिचो लेकचरर म्हण’. म्हाका हाच्ये पाटलें कारण कितें म्हण समजलें ना, पूण ’हां’ म्हळें. त्या सेजारी तर्नाट्यान म्हाका केविनाच्या तोटाक आपवन वेलें आनी केविनाक म्हजी वळोक करून अशें म्हळें ’भुवनेंद्र कोलेजिचो लेकचरर तुका मेळुंक आयला’. हें आयकून केविनान पयस थावन म्हाका वयर थावन सकला पळेवन, अपल्या हातांत आसचो उदकाचो पायप सकला दवरून, पंप बंद करून म्हाका मेळुंक आयलो आनी म्हजें नांव कितें म्हण विचार्ताना हांवें सतच सांगलें. तेदनां कळोन आयलें, केविनाची ’श्री राम आनी अहल्या म्याडम’ एका लेकचरराचेर आधारीत जावनासली म्हळ्ळें. अशें केविनाक तशें म्हाका पयलो साहितीक मित्र मेळ्ळो.
त्ये उपरांत आमची सळावळ दाट जाली, तो एकलोच रावतालो देकून हांव सयत केविनाच्या घरा सभार पावटीं येवन रावलां, पूण आमकां दोगांयकी आसली पिसाय साहित्याची. मयूर, तुशार, तशेंच पयणरी, झेलो, राकणो, काणीक, सेवक अशें वेग-वेगळ्या नेमाळ्यांनी पर्गट जाल्ल्या काणियांक वाचून आमी संवाद कर्चो आसलो. तितलेंच न्हय, तवळ तवळ आमी दोगांयनी ’झेलो’ पत्राच्या दफ्तराक (वामंजूर) वचोन संपादक डोलफी कास्सियाक मेळची सवय केल्ली. एका मित्र लेखकांच्या सहमिलनाक गेल्ल्यांव आनी थंयचर सभार लेखक मित्रांची वळोक जाल्ली.
केविनाचें आनी म्हजें वेक्तित्व, चिंतप एक सार्कें न्हय तरयी एकामेकाच्या विचारांक गवरव दिंवची श्याथी आमकां आसली. केवीन चड जावन प्राकटिकल चिंत्पाचो जाल्ल्यान फकत साहितीक वावराचेर ताचें गमन आसलें. हांव कोंकणी पत्रांच्या प्रचाराक लागून घरां, गांव भंवोन पत्रांक वर्गण्यो जमंवच्या वावरांत लाग्तालों बिल्कूल एक कासाचो फायदो नासतां. कोणाचिंगी पत्रां आनी कोणेंगी वर्गणी घेंवची पूण म्हज्याच मिनतेन, म्हज्याच खर्चान, म्हज्याच वेळान ह्या पासत वांवट काडच्याक केविनान एक दोन पावटीं जाग्वणी दिल्ली आसा.
तेच वेळार पंचू बंटवाळ ’काणीक’ पत्राचो सह-संपादक जावनासलो, पंचुलागीं हेर बरवप्यांक मेळची एक सोभीत रिवाज आसली, आनी केविनाक तशेंच म्हाका मेळुंक तो येवन आमचो इतलो खास मित्र जालो म्हळ्यार आमच्या काजाराचो एम्सी सयत पंचू बंटवाळ. केविनाचें काजर लोलिटासवें जालें, आनी तांच्या काजराक स्टेनरो आजेकार आनी हांव गेल्ल्यांव. पूण त्ये उपरांत हांव काणीक पत्राचो सह-संपादक जावन मंगळूर पावलों. पूण केवीन आनी म्हजी सळावळ, पत्र-वेव्हार चालूच आसलो.
केवीन एका प्लासटीक फ्याकटरिंत सुपरवैजर जावन काम कर्तालो आनी केदनांय केविनाक मेळुंक आसल्यार हांव थंय वचून मेळतालों. बगलेन एका कोंकगण्याचें दोन बांकांचें होटेल आसतालें, थंय वचून स्टीलाच्या कप्पांनी चा पियेंवची रिवाज आसली. पूण एकामेकाच्या साहित्याविशीं मटवी चर्चा कर्ची आसली. केवीन एल वयचारीक चिंत्पाचो कथाकार. देकून ताचें चिंतप उंचलें पूण जिवीत भोव सादें जावनासलें. फुडराक लागून हांव १९९३ इस्वेंत बोंबोय पावताना सयत केविनान बरयिल्ल्या पत्राचीं उत्रां अजून म्हज्या यादिंत आसात; ’वल्ली, बोंबोय गेलाय, थंयचो खचरो उसतून तांतली कथावसत सोधून एक काणी बरय’. पूण बोंबोय गेल्ल्या म्हाका साहित्याच्याकी वर्ती गर्ज आसली; ’पोट भर्ची’, देकून एका इसकोलांत कंप्यूटर शिकंवचें काम करून आसताना अन्येक मित्र ’मावरीस शांतिपूर आनी पंचू बंटवाळ’ हाणीं काणी बरवन धाड म्हणून म्हाका कागद बरयिल्लें देकून ’शनी’, ’एका पिंदेल्या पानाची कथा’ म्हळ्ळ्यो दोन काणियो कांय सात वर्सांनी बरयिल्ल्यो भोव थोड्यो काणियो. पूण ह्या संधर्भार केवीन आनी म्हजी सळावळ आसली.
२००१ इस्वेंत हांव कुवेयट पावलों आनी केविनाची पतीण लोलिटा कुवेयटांत आसली. कशें पुणी केविनाक कुवेयट हाडंवचेविशीं आमी उलवन आसल्यांव. तेदनां हांव दायज.कोम चलवन आसलों देकून केविनाक काणी बरवंक परत परत सांग्तालों, कार्कळचोच मित्र वितोरीन सांगाती मीडिया मुखांत्र मित्र पत्राची पर्गटणी सुरू केली आनी दायज साहितीक स्पर्ध्याक काणी धाडुंक केविनाक मागलें. केविनाची ’चंड आनी गर्भ’ काणी त्या स्पर्ध्यांत पयलें इनाम आपणायिल्ली काणी.
केवीन आनी हांव केदनांय एकामेकाच्या कथेंचेर एकामेकाची अभिपराय उग्त्यान उचार कर्तेल्यांव. केविनाच्या एकाच कथावसतुचेर सभार कथेंक रचलेलेविशीं हांवें केल्ल्या प्रसतावाक अपली सहमती दिवून अपणाक जाल्लो अनभव म्हज्येसवें वांटून घेतालो. हेच कथावसतुंक अर्थ कर्च्या बदलाक अपार्थ करून कशें ताचीं सयरीं आनी लागशिलीं केविनाविशीं अपार्थ कर्तालीं आनी हाचो परिणाम जावन केविनान कथा बरंवच्योच रावयिल्ल्यो.
२००५ इस्वेंत मित्र-दायज सांगातपणाखाल कार्कळ वाराड्याचें सह-मिलन कार्कळ इगर्जेच्या सभासालांत मांडून हाडल्लें, आनी त्या सहमिलनांत मोटव्या काणियेंचेर उलवंक केविनाक आवकास दिल्लो. पूण केवीन वेदिचेर चडचो वा मुकार येंवच्या वर्गांतलो न्हय. ताका दाकवप वा अपल्या जाण्वायेची पर्गटणी करुंक आवडतातलें जाल्ल्यान तो केदनांय पाटीं रावतालो. २००५-६ इस्वेंत केवीन कुवेयटाक पावलो आनी ’हनिवेल’ कंपणेंत कामाक लागलो पूण मयन्याक एक पावटीं आमी आसा कर्च्या ’कवितापाठ/कथापाठ’ कामासाळांनी तो हाजर जावंक लागलो पूण जेदनांय उलंवची सर्त येताना तो भोव उण्या उत्रांक विंचतालो.
थोड्या वर्सांनी तो अपल्या पतीण लोलिटासवें कुवेयट सोडून गांवाक पावलो आनी जेदनांय हांव रजेर गांवाक गेल्लेवेळार ताका मेळतालों, आमी तेच कोंगण्याच्या दोन बांकांच्या होटेलांत बसून आमी स्टीलाच्या ल्हान कप्पांनी चा पियेंवची आसली आनी साहितीक चर्चा कर्ची आसली. पूण केवीन दिसान दीस साहित्याथावन पयस गेल्लो पूण आमची एकामेका सळावळ आनी संपर्क चालू आसलो. हांव सयत मांयगांवाक गेल्लेवेळार केविनाच्या घरा वचोन रावलां, ताचें कुटम सयत म्हाका मयपासान लेक्ता.
केवीन त्ये उपरांत क्रैसट चर्च कोलेजिचो एडमिनिसट्रेट म्यानेजर जावन काम करुंक लागलो आनी थोडे पावटीं ताका मेळुंक हांव थंय गेल्लों. केवीन पर्द्या पाटल्यान जायतो वावर करून आसलो, आमाल पियेण्याचेर लग्ती जाल्ल्या सभार साहित्याक ताणें तर्जण केलां. इतलेंच न्हय सभार गर्जेवंतांक मजत ताणें लाभायल्या. ह्ये पासत केवीन भोव थोड्यांक मात्र संपर्क कर्तालो; एकलो आमचो खास मित्र प्रशांत अलेक्सांडर मिनेजस तर दुस्रो हांव अशें भोव थोड्यांलागीं तो समाजीक गर्जेंविशीं उलयतालो आनी गुप्तीं कसलोच दभाजो व प्रचार आशेनासतां आर्थीक कुमोक कर्तालो.
थोड्याच मयन्यादीं केविनाक मेळुंक गेल्लों. तेदनां केविनान अपलें घर-जागो विकचो प्रसताप काडून म्हणालो; ’म्हज्या मांवाडे वचून घर भांदून थंय रांवुंक चिंतलां, देकून हें घर-जागो विक्तां, तुज्या कोणाय इसटांक जाय तर म्हाका सांग’. हांव पाटीं बोंबोय गेलों आनी फोनार आमचो संपर्क चालूच आसलो. अक्तोबरांत हांवें फोन केल्लेवेळार तो होस्पिटकलाक वेच्या तयारायेन आसलो ’पतीण लोलिटा आनी भुर्गें दोगांय तापान आस्पत्रेंत एडमीट आसात, तांकां जेवण व्हरून आसां, देकून अन्येक पावटीं उलव्यां’ अशें म्हणून फोन डीसकनेकट केलें. त्ये उपरांत धा-पंद्रा दिसांनी परत केविनाक फोन केलो पूण केविनाक फोन रिसीव केलोना.
संतोष आनंदाच्या कांताराच्या वळिंनी संपंवचें तर;
’कूछ पाकर खोना है
कूछ खोकर पाना है
जीवन का मतलभ है ये
आना और जाना है’
(थोडें आपणांवन होगडावंक आसा
थोडें होगडावन आपणावंक आसा
जिविताचो मतलब होच
येंवचें आनी व्हेचें)
नवेंबराच्या २४ तारिकेर केवीन सरलो म्हणून म्हाका गांवाथावन थोड्यांनी वाटसाप संधेश धाडन विचार कर्ताना हांव मोनो जाल्लों. पात्येवंक त्रास जातात केवीन आज आमकां सांडून गेला म्हणून. केविनाच्या कुटमाक भुजवणी दितासतां केविनाच्या अत्म्याक शांती माग्तां.
- वल्ली क्वाड्रस [दसेंबर, २०२२]
