ಕೊಂಕಣಿ ಬಿಯೊಂಡ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ (- ಆಂಡ್ರೂ ಎಲ್. ಡಿಕುನ್ಹಾ)
ಮನ್ಶಾಕ್ ಮನ್ಶಾಪಣ್ ಸಾಂಬಾಳುಂಕ್ ಅನಿ ಆನಿ ತಾಕಾ ರುತಾಂ ಕರುಂಕ್ ಭಾಸ್ ಜಾಯ್, ಪುಣ್ ತ್ಯಾ ಮನ್ಶಾಕ್ ಆಪ್ಲಿ ಖಾಸ್ ಆಸ್ಮಿತಾಯ್ ರಾಖುಂಕ್ ಮಾಂಯ್ಭಾಸ್ ಜಾಯ್.
ಹಿ ಭಾಸ್ ಉಬ್ಜಾಲ್ಲಿ ಭಾಶಾ ಪಂಡಿತಾಂಚ್ಯಾ ನಿಯಮಾವಳಿಂ ಥಾವ್ನ್ ನ್ಹಯ್, ಹಿ ಉಭ್ಜಾಲ್ಲಿ ಸಾದ್ಯಾ ಮನ್ಶಾಂಚ್ಯಾ ಕಾಳ್ಜಾಂತ್ ಥಾವ್ನ್, ತಾಂಚ್ಯಾ ದಿಸ್ಪಟ್ಟ್ಯಾ ಜಿವಿತಾಚ್ಯಾ ಸಂಘರ್ಶಾ ಥಾವ್ನ್ ಅನಿ ಎಕಾಮೆಕಾಚೊ ಮೋಗ್ ಸಾಂಬಾಳುಂಕ್ ಕೆಲ್ಲ್ಯಾ ಸಾದ್ಯಾ ಆವಾಜಾಂತ್.
ಹ್ಯಾಚ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಾಂತ್ಲ್ಯಾನ್ ಜೆದ್ನಾಂ ಆಮಿ ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಶೆಕ್ ಪಳಯ್ತಾತ್, ತವಳ್ ಲಿಪಿಚ್ಯಾ ಭಾಯ್ರ್ ಆಸ್ಚೊ ಆವಾಜಾಚೊ ವಿಶಾಲ್ ಸಂಸಾರ್ ಆಮ್ಕಾಂ ಮೆಳ್ತಾ; ಹೊಚ್ ಆಸಾ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ’ಕೊಂಕಣಿ ಬಿಯೊಂಡ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್’ (Konkani Beyond Scripts); ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಲಿಪಿಭಾಯ್ಲಿ ಕೊಂಕಣಿ) ಮಿಸಾಂವಾಚೊ ಪ್ರಾಣ್.
ಲೊಕಾಂಚ್ಯಾ ವೊಂಟಾಂಚೆರ್, ಕಾವ್ಯಾಂತ್, ವೊವ್ಯೊ-ವೆರ್ಸಾಂನಿ ಆನಿ ಕಾಣಿಯಾಂನಿ ತಿ ಲಿಪಿ ನಾಸ್ತಾನಾಚ್ ಪಿಳ್ಗಿಪಿಳ್ಗೆಕ್ ಪ್ರಗತ್ ಜಾವ್ನ್ ವ್ಹಾಳ್ಳಿ. ಸುರ್ವೆಕ್ ಆವಾಜ್ ಉತ್ರಾಂ ಜಾವ್ನ್ ವ್ಹಾಳ್ಳೊ, ಆನಿ ಸಮಾಜೆಚ್ಯಾ ಬದ್ಲಾವಣ್ಯಾ ತೆಕಿತ್ ಚಿಂತಾಪ್ ಚಡ್ತಾನಾ ಲಿಪಿ ಆನಿ ಬರಪ್ ಆಯ್ಲೆಂ. ಸಮಾಜೆಂತ್ ಜಾಲ್ಲ್ಯಾ ಬದ್ಲಾವಣೆ ತೆಕಿತ್ ಹಿ ಭಾಸ್ ಬದ್ಲತ್ ಗೆಲಿ. ಚಿಂತಾಪ್ ಚಡ್ತಾನಾ ಭಾಸ್ ವಾಡ್ಲಿ ಆನಿ ಹ್ಯಾ ವಾಡಾವಳಿಂತ್ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಚಿಂತ್ಪಾಕ್ ಕಾಯಂ ರೂಪ್ ದೀಂವ್ಕ್ ಮನ್ಶಾನ್ ಪಯ್ಲೆಂ ಚಿತ್ರ್ಕಲಾ ಉಬ್ಜಾಯ್ಲಿ. ಉಪ್ರಾಂತ್ ಚಿತ್ರಾಂ ಅನಿ ಲಿಪಿನ್ ಬರಪ್ ಆಯ್ಲೆಂ. ರಾಜಾಂ ಅನಿ ಸಮಡ್ತ್ ಉಬ್ಜಾತಾನಾ ಬರವ್ನ್ ಘಾಲ್ಚೆಂ ಚಡೊನ್ ಆಯ್ಲೆಂ ಅನಿ ಸವ್ಕಾಸ್ ಬರಪ್ ಚಿಂತ್ಪಾಚೆಂ, ವಿಚಾರಾಂಚೆ, ಪ್ರಗತೆಚೆಂ ಸಾದನ್ ಜಾಲೆಂ. ಪುಣ್ ಹ್ಯಾ ಸಕ್ಕಡ್ ಲಿಪಿ ಪ್ರಗತೆಚ್ಯಾ ಪಯ್ಲೆಂ, ಆವಾಜಾಚೊ ಮಾಧ್ಯಮ್ ಜಾವ್ನ್ ಆಸ್ಲ್ಲೆಂ ತೆಂ ಸಾಹಿತ್ಯಾಚೆಂ ಮೂಳ್ರೂಪ್ ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಮತಿಂತ್ ಸಾಂಬಾಳುಂಕ್ ಜಾಯ್.
ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಶೆಚೊ ಇತಿಹಾಸ್ ಪಳಯ್ಲ್ಯಾರ್, ತಿ ಜನ್ಮಾದಿಂ ಥಾವ್ನ್ ’ಬಿಯೊಂಡ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್’; ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಲಿಪಿಚ್ಯೊ ಗಡಿ ಉತ್ರೊನ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ. ಆಮ್ಚೊ ಪಾತಳ್ಲ್ಲೊ ಕೊಂಕಣಿ ಸಮಾಜ್ ವಿಂಗಡ್-ವಿಂಗಡ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಾಂನಿ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಆಸ್ಮಿತಾಯೆ ಸವೆಂ ಜಿಯೆತಾನಾ, ತಾಂಕಾಂ ಎಕಾಚ್ ಸೂತ್ರಾನ್ ಬಾಂದುನ್ ದವರ್ಲ್ಲೆಂ ಸಾಧನ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಆವಾಜ್ ಆನಿ ಉತ್ರಾಂಚೊ ಸಾದೊ ಸಾಂಗಾತ್. ಕೊಂಕಣಿ ತಶೆಂ ಪಳೆಲ್ಯಾರ್ ಸುರ್ವಾತೆಕ್ ಥಾವ್ನ್ ಲಿಪಿಚ್ಯಾ ಸಾಂಕ್ಳೆ ಥಾವ್ನ್ ಪಯ್ಸ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ.
ಮ್ಹಜೊ ಪಣ್ಜೊ ಕೊಂಕಣಿ ಜಿಯೆಲೊ. ತಾಕಾ ’ಲಿಪಿ’ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾ ಎಕಾ ಸಾಹೆತಾಚಿ ಒಳೊಕ್ ಆಸ್ಲ್ಲಿ ಮ್ಹಣ್ ಮ್ಹಾಕಾ ಕಳಿತ್ ನಾ. ತಾಚೆ ಥಾವ್ನ್ ಹಿ ಭಾಸ್ ಮ್ಹಜೊ ಅಜೊ ಪಿಯಾದ್ ಡಿ’ಕುನ್ಹಾ ಹಾಕಾ ಪಾವ್ಲಿ. ತೊಯೀ ಖಂಯ್ಚ್ಯಾಯ್ ಲಿಪಿಚ್ಯಾ ಸಾಂಕ್ಳೆಕ್ ಶಿರ್ಕಾನಾಸ್ತಾಂ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಜಿವಿತಾಂತ್ ಕೊಂಕಣಿಚೊ ಮುಕ್ತ್ ಶ್ವಾಸ್ ಸೆವ್ನ್ ಜಿಯೆಲೊ.
ತಾಚ್ಯೆ ಉಪ್ರಾಂತ್ ಮ್ಹಜೊ ಬಾಪಯ್; ಜಾಣೆಂ ಫಕತ್ ತಿಸ್ರಿ ಕ್ಲಾಸ್ ಪರ್ಯಾಂತ್ ಶಿಕಪ್ ಕೆಲ್ಲೆಂ, ತೊ ಕೊಂಕಣಿ ನೆಮಾಳಿಂ ವ್ಹಾಚ್ತಾಲೊ. ಪುಣ್ ಮ್ಹಜಿ ಆವಯ್ ಫಕತ್ ಪಯ್ಲಿ ಕ್ಲಾಸ್ ಶಿಕ್ಲ್ಲ್ಯಾನ್ ತಿಕಾ ವ್ಹಾಚುಂಕ್ ಯೆನಾಸ್ಲೆಂ. ಮ್ಹಜೊ ಬಾಪಯ್ ಸಾಂಜೆರ್ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಗಿನ್ಯಾನಾಂತ್ಲ್ಯಾನ್ ಮಾಗಜಿನಾಂತ್ಲ್ಯೊ ಕಾಣಿಯೊ, ಲೇಖನಾಂ ಆನಿ ಕವಿತಾ ಮ್ಹಜ್ಯೆ ಆವಯ್ ಮುಖಾರ್ ವ್ಹರ್ನ್ ವ್ಹಡ್ಲ್ಯಾನ್ ವಾಚ್ತಾಲೊ ಆನಿ ಆಮಿ ಭುರ್ಗಿಂ ಅತುರಾಯೆನ್ ಆಯ್ಕತಾಲ್ಯಾಂವ್.
ಹಾಂಗಾಸರ್ ಮ್ಹಜೊ ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯಾಚೊ ಪಯ್ಲೊ ಅಭ್ಯಾಸ್ ಸುರು ಜಾಲೊ; ವ್ಹಾಚುನ್ ನ್ಹಯ್, ತರ್ ಫಕತ್ ಆಯ್ಕುನ್!
ಹಾಂವೆಂ ಮುಖಾರ್ ಮ್ಹಜೆಂ ಸಾಹಿತ್ಯ್ ರಚನ್ ಕರುಂಕ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಚೊ ಆಧಾರ್ ಘೆತ್ಲೊ. ಉನ್ನತ್ ಸಾಹಿತ್ಯ್ ಘಡುಂಕ್ ಲಿಪಿಚಿ ಗರ್ಜ್ ಆಸಾ ಸತ್, ಲಿಪಿ ಖಂಡಿತ್ ಜಾಯ್. ಲಿಪಿ ಫಕತ್ ಭಾಶೆಕ್ ಸಾಂಬಾಳ್ಚೆಂ ಏಕ್ ಸಾಹೆತ್ ವ ಆಯ್ದಾನ್. ಲಿಪಿ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್ ಸ್ವತಾ ಭಾಸ್ ನ್ಹಯ್.
ಆಯ್ಲೆವಾರ್ ಹಾಂವೆ ಬರಯಿಲ್ಲೆಂ ವಿಡಂಬನ್ ಮ್ಹಜ್ಯಾ ಪತಿಣೆಕ್ ಬಾರಿಚ್ ಪಸಂದ್ ಜಾಲೆಂ. ತಿ ಮ್ಹಣಾಲಿ, ಜರ್ ಮ್ಹಜ್ಯಾ ಮಾವ್ಶೆನ್ ಆಯ್ಕಾಲ್ಯಾರ್ ಖುಶಿ ಜಾಯ್ತ್. ಹಾಂವೆ ವಾಚುನ್ ರೆಕೊರ್ಡ್ ಕೆಲೆಂ. ತ್ಯಾ ಉಪ್ರಾಂತ್ ತೆಂ ವಿಡಂಬನ್ ಕಿತ್ಲೆಶ್ಯಾ ಕೊಂಕಣಿ ಲೊಕಾಕ್ ಪಾವ್ಲೆಂ ತಾಂಕಾ ವಾಚುಂಕ್ ಯೇನಾ. ಪುಣ್ ಕೊಂಕಣಿ ಲೋಕ್ ತೊ.
ಆಮ್ಚೊ ಫುಡಾರ್ಯೀ ಹ್ಯಾಚ್ ವಾಟೆನ್ ಚಲ್ತಲೊ. ಆಮ್ಚಿ ಮುಖ್ಲಿ ಪಿಳ್ಗಿ ಶಿಕಪ್ ಆಸ್ತಲೆಂ, ಪುಣ್ ತಿಂ ಖಂಯ್ಚ್ಯಾಯ್ ಎಕಾ ಲಿಪಿಂತ್ ಮಾಸ್ಟರ್ (ಪ್ರವೀಣ್) ಜಾತಲಿಂ ಮ್ಹಣ್ ಸಾಂಗುಂಕ್ ಜಾಯ್ನಾ. ತಾಂಕಾಂ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ಜಿವಿತಾಚ್ಯೆ ಗರ್ಜೆತೆಕಿತ್ ಸಾಹಿತ್ಯಾಚೊ ಅತ್ರೆಗ್ ಆಸ್ತಲೊ. ತಾಂತುಂ ತಿಂ ಮ್ಹಜ್ಯಾ ಬಾಪಾಯ್ ಬರಿಚ್ ಆಸ್ತಲಿಂ; ಜಿ ಲಿಪಿ ಜಾಣಾತ್ ತಿ ವಾಚುಂಕ್ ಆನಿ ಥೊಡೆಂ ಬರಂವ್ಕ್ ಸಕ್ತಲಿಂ, ಪುಣ್ ಸಾಹಿತ್ಯಾಚೊ ವ್ಹಾಳೊ ಆವಾಜಾ ಮುಖಾಂತ್ರ್ ಮುಖಾರ್ ವ್ಹರ್ತಲಿಂ. ಆಯ್ಚ್ಯಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗಾಂತ್, ಮನ್ಶ್ಯಾನ್ ಲಿಪಿ ಸೊಧುನ್ ಕಾಡ್ಚೆ ಪಯ್ಲೆಂ ಜಿ ಮೌಖಿಕ್ ಪರಂಪರಾ ಆಸ್ಲಿ, ತಿಚ್ ಆಜ್ ನವ್ಯಾ ರೂಪಾನ್ ಅಮ್ಚ್ಯಾ ಮುಖಾರ್ ಉಬಿ ಆಸಾ. ಅಶೆಂ ಮ್ಹಣ್ತಾನಾ ಬರಂವ್ಚೆಂ ಉಣೆಂ ಕರ್ಚೆಂಚ್ ನ್ಹಯ್. ಪುಣ್ ಅಮ್ಚ್ಯಾ ಸಾಹಿತಿಂನಿ ಕಿತೆಂ ಯೆದೊಳ್ಚ್ ಬರಯ್ಲಾಂ ತೆಂ ಲಿಪಿಚ್ಯಾ ಸಾಂಕ್ಳೆ ಥಾವ್ನ್ ಸುಟವ್ನ್ ಬಾಶೆಚ್ಯಾ ಬಾಂಧಾನ್ ಬಾಂಧುಂಕ್ ಜಾಯ್. ಸಾಂಕಳ್ (Chain) ಅನಿ ಬಾಂಧಾ (Bond) ಮಧೆಂ ಫರಕ್ ಅಸಾ. ಸಾಂಖ್ಳ್ಯೊ ಭಾಯ್ಲ್ಯಾನ್ ಆಸ್ತಾತ್. ತ್ಯೊ ಎಕಾಂತ್ ಹಾಡ್ತಾತ್. ಆಜ್ ಕೊಂಕಣಿ ಹ್ಯಾ ಎಕಾಂತಾಂತ್ ಕಷ್ಟತಾ. ಬಾಂಧ್ ಬಿತರ್ಲೊ. ಬಾಂಧ್ ಆತ್ಮೀಯತಾಕ್ ಬಾಂದ್ತಾ. ಕೊಂಕಣಿ ಉರಾಜೆ ಅನಿ ಫುಲಾಜೆ ತರ್ ಸಾಂಕ್ಳ್ಯೊ ಉಡವ್ನ್ ಹೊ ಬಾಂಧ್ ಘಟ್ ಕರ್ಚೊ ಗರ್ಜೆಚೊ. ಹೊ ಬಾಂಧ್ ಘಡ್ಚೆಂ ಮಿಸಾಂವ್ ಕೊಂಕಣಿ ಬಿಯೊಂಡ್ ಸ್ಚ್ರಿಪ್ಟ್.
ಪುಣ್ ಹ್ಯಾ ಮಿಸಾಂವಾಂತ್ ಗರ್ಜೆಚಿ ವ್ಹಡ್ ಗಜಾಲ್ ಮ್ಹಳ್ಯಾರ್; ವಾಂಟುನ್ ಘೆಂವ್ಚೆಂ (Sharing). ಆಮಿ ಜರ್ ಆಮ್ಚೆಂ ಸಾಹಿತ್ಯ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ್ ಜಾವ್ನ್ ವಾಂಟುನ್ ಘೆಂವ್ಕ್ ನಾ ತರ್, ಆಮ್ಚೆಂ ಮಿಸಾಂವ್ ನಿರ್ಫಳ್ ಜಾತಲೆಂ. ಹಾಕಾ ಉಗ್ತೆಂ-ಮನ್ (Open-mind) ಭೋವ್ ಗರ್ಜೆಚೆಂ. ಉಗ್ತೆಂ ಮನ್ ನಾತ್ಲ್ಯಾರ್ ಕಿತೆಂ ಜಾತಾ ಮ್ಹಳ್ಳ್ಯಾಕ್ ಆಮ್ಚೆಂ ಸಂಗೀತಚ್ ಏಕ್ ವ್ಹಡ್ ಉದಾಹರಣ್. ಆಮ್ಚೆಂ ಕೊಂಕಣಿ ಸಂಗೀತ್ ಆನಿ ಕಾಂತಾರಾಂಚ್ಯಾ ಉತ್ರಾಂಕ್ ಲಿಪಿ ಗರ್ಜ್ ಆಸ್ಲಿ ಪುಣ್ ಉಪ್ರಾಂತ್ ತಾಂಚೆಂ ಪಯ್ಣ್ ಉತ್ರಾಂನಿ ಅನಿ ಕಾನಾಂ ಮುಖಾಂತ್ರ್. ತಿಂ ಎಕಾಮೆಕಾ ಪಾವೊಂಕ್ ಲಿಪಿಚಿ ಗರ್ಜ್ ನಾತ್ಲ್ಲಿ. ತಶೆಂ ಆಸ್ಲ್ಯಾರೀ ತಿಂ ಫಕತ್ ಆಪ್ಲ್ಯಾ ನಿರ್ದಿಶ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶಾಂನಿಚ್ ಸೀಮಿತ್ ಉರ್ಲಿಂ. ಕಿತ್ಯಾಕ್? ಕಾರಣ್ ಲೊಕಾಂ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಪ್ಲೊ ಅನ್ಭೋಗ್ ವಾಂಟುಂಕ್ ಆಸ್ಚಿ ಆಳ್ಸಾಯ್ ಅನಿ ಅಮ್ಚ್ಯಾ ಪ್ರದೇಶಾ ಭಾಯ್ಲೆಂ ಸ್ವೀಕಾರ್ ಕರ್ಚೆಂ ಉಗ್ತೆಂ ಮನ್ ನಾತ್ಲ್ಲೆಂಚ್. ಆಮಿ ಹೆಂ ಬದ್ಲಾಯ್ಜೆ ಪಡ್ತಾ. ಆಮ್ಕಾಂ ಏಕ್ ಮುಕ್ತ್ ಮನ್ ಜಾಯ್ ಜೆಂ ಸಕ್ಕಡ್ ಲಿಪಿಯಾಂಚ್ಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯಾಕ್ ಆವಾಜಾ ಮುಖಾತ್ರ್ ಆಪ್ಣಾಯ್ತಾ. ಆಮ್ಚ್ಯಾ ಸಾಹಿತ್ಯಾಕ್ ಮೊಗಾಚೊ ಸಾಗೊರ್ ಕರ್ಚಿ ಗರ್ಜ್ ಆಸಾ. ಮ್ಹಾಕಾ ಖರ್ಯಾನ್ ಸಮ್ಜಾನಾ ಅಯ್ಚ್ಯಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಾಳಾರ್ ಎಕಾ ಕ್ಲಿಕಾರ್ ಅಮ್ಕಾಂ ವಾಚನ್ ಕೆಲ್ಲಿ ಕಾಣಿ ವಾ ಕವಿತಾ ಅನ್ಯೇಕ್ಲ್ಯಾಕ್ ಧಾಡುಂಕ್ ಜಾತಾ ಜಾಲ್ಯಾರೀ ಆಮಿ ಕಿತ್ಯಾಕ್ ಹೆಂ ಬರೆಂ ಕಾಮ್ ಕರಿನಾಂವ್. ಆಜ್ ಹರ್ ಲೊಕಾ ಲಾಗಿಂ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೊನ್ ಆಸಾತ್. ತಿಂ ಮಾಗ್ಣಿಂ ಆಯ್ಕಾತಾತ್. ತರ್ ಕೊಂಕಣಿ ಕಾಣಿಂಯ್ ಆಯ್ಕೊಂಕ್ ಸಕ್ತಾತ್ ನ್ಹಯ್? ಕೊಂಕಣಿ ಅವಯ್ ಖಾತಿರ್ ಇತ್ಲೆಂಯ್ ಆಮಿ ಕಿತ್ಯಾಕ್ ಕರಿನಾಂವ್? ಮೊಗಾನ್ ಅಮಿ ವಾಂಟ್ಯಾಂ. ಕೊಂಕಣಿಕ್ ಮುಕ್ತ್ ಶ್ವಾಸಾನ್ ಜಿಯೆಂವ್ಕ್ ಸೊಡ್ಚೆಂಚ್ ಕೊಂಕಣಿ ಬಿಯೊಂಡ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್
ಕೊಂಅಕ್ಣಿ ಫಕತ್ ಲಿಪಿಂತ್ ನಾ. ಕೊಂಕಣಿ ಕಾಳ್ಜಾಚ್ಯಾ ತಾಳ್ಯಾಂತ್ ಆಸಾ. ಆನಿ ತಾಚೊ ಹೊ ತಾಳೊ; ಪಿಳ್ಗಿಂ ಥಾವ್ನ್ ಪಿಳ್ಗಿಂ ಪರ್ಯಾಂತ್; ನಿರಂತರ್ ಗಾಜತ್ ರಾವುಂ.
ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಎಲ್. ಡಿಕುನ್ಹಾ
ಸಲ್ಹಾ ಸಮಿತಿಚೊ ಸಾಂದೊ, ಕೆ.ಬಿ.ಎಸ್. (ಕೊಂಕಣಿ ಬಿಯೊಂಡ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್)
