कोंकणी बियोंड स्क्रिप्ट (- आंड्रयू एल. डिकुन्हा)
मनशाक मनशापण सांबाळुंक अनी आनी ताका रुतां करुंक भास जाय, पुण त्या मनशाक आपली खास आस्मिताय राखुंक मांयभास जाय. ही भास उब्जाल्ली भाशा पंडितांच्या नियमावळीं थाव्न न्हय, ही उभ्जाल्ली साद्या मनशांच्या काळ्जांत थाव्न, तांच्या दिस्पट्ट्या जिविताच्या संघर्शा थाव्न अनी एकामेकाचो मॊग सांबाळुंक केल्ल्या साद्या आवाजांत.
ह्याच दृष्टिकॊनांत्ल्यान जेद्नां आमी कोंकणी भाशेक पळयतात, तवळ लिपिच्या भाय्र आसचो आवाजाचो विशाल संसार आमकां मेळ्ता; होच आसा आमच्या ’कोंकणी बियोंड स्क्रिप्ट’ (KonkanI Beyond Scripts) म्हळ्यार लिपिभायली कोंकणि) मिसांवाचो प्राण.
लोकांच्या वोंटांचेर, काव्यांत, वोव्यो-वेरसांनी आनी काणियांनी ती लिपी नास्तानाच पिळ्गिपिळ्गेक प्रगत जाव्न व्हाळ्ळी. सुरवेक आवाज उत्रां जाव्न व्हाळ्ळो, आनी समाजेच्या बद्लावण्या तेकित चिंताप चड्ताना लिपी आनी बरप आयलें. समाजेंत जाल्ल्या बद्लावणे तेकित ही भास बद्लत गेली. चिंताप चड्ताना भास वाड्ली आनी ह्या वाडावळिंत आपल्या चिंतपाक कायं रूप दींव्क मनशान पयलें चित्रकला उब्जायली. उप्रांत चित्रां अनी लिपिन बरप आयलें. राजां अनी समड्त उब्जाताना बरव्न घाल्चें चडोन आयलें अनी सव्कास बरप चिंतपाचें, विचारांचे, प्रगतेचें सादन जालें. पुण ह्या सक्कड लिपी प्रगतेच्या पयलें, आवाजाचो माध्यम जाव्न आसल्लें तें साहित्याचें मूळरूप आमच्या मतिंत सांबाळुंक जाय.
कोंकणी भाशेचो इतिहास पळयल्यार, ती जन्मादीं थाव्न ’बियोंड स्क्रिप्ट’; म्हळ्यार लिपिच्यो गडी उत्रोन आसल्ली. आमचो पातळल्लो कोंकणी समाज विंगड-विंगड भूप्रदॆशांनी आपल्या आस्मिताये सवें जियेताना, तांकां एकाच सूत्रान बांदुन दवरल्लें साधन म्हळ्यार आवाज आनी उत्रांचो सादो सांगात. कोंकणी तशें पळेल्यार सुरवातेक थाव्न लिपिच्या सांक्ळे थाव्न पय्स आसल्लि. म्हजो पण्जो कोंकणी जियेलो. ताका ’लिपि’ म्हळ्ळ्या एका साहेताची ओळोक आसल्ली म्हण म्हाका कळित ना. ताचे थाव्न ही भास म्हजो अजो पियाद डि’कुन्हा हाका पाव्ली. तोयी खंय्च्याय लिपिच्या सांक्ळेक शिर्कानास्तां आपल्या जिवितांत कोंकणिचो मुक्त श्वास सेव्न जियेलो.
ताच्ये उपरांत म्हजो बापय; जाणें फकत तिस्री क्लास पर्यांत शिकप केल्लें, तो कोंकणी नेमाळीं व्हाच्तालो. पुण म्हजी आवय फकत पयली क्लास शिकल्ल्यान तिका व्हाचुंक येनासलें. म्हजो बापय सांजेर आपल्या गिन्यानांत्ल्यान मागजिनांत्ल्यो काणियो, लॆखनां आनी कविता म्हज्ये आवय मुखार व्हर्न व्हड्ल्यान वाच्तालो आनी आमी भुर्गीं अतुरायेन आय्कताल्यांव. हांगासर म्हजो कोंकणी साहित्याचो पयलो अभ्यास सुरु जालो; व्हाचुन न्हय, तर फकत आय्कुन!
हांवें मुखार म्हजें साहित्य रचन करुंक कन्नड लिपिचो आधार घेत्लो. उन्नत साहित्य घडुंक लिपिची गरज आसा सत, लिपी खंडित जाय. लिपी फकत भाशेक सांबाळ्चें ऎक साहेत व आय्दान. लिपी म्हळ्यार स्वता भास न्हय.
आयलेवार हांवे बरयिल्लें विडंबन म्हज्या पतिणेक बारिच पसंद जालें. ती म्हणालि, जर म्हज्या माव्शेन आय्काल्यार खुशी जायत. हांवे वाचुन रेकोर्ड केलें. त्या उपरांत तें विडंबन कित्लेश्या कोंकणी लोकाक पाव्लें तांका वाचुंक यॆना. पुण कोंकणी लॊक तो.
आमचो फुडारयी ह्याच वाटेन चलतलो. आमची मुख्ली पिळ्गी शिकप आस्तलें, पुण तीं खंय्च्याय एका लिपिंत मास्टर (प्रवीण) जातलीं म्हण सांगुंक जाय्ना. तांकां आपल्या जिविताच्ये गरजेतेकित साहित्याचो अत्रेग आस्तलो. तांतुं तीं म्हज्या बापाय बरिच आस्तलीं; जी लिपी जाणात ती वाचुंक आनी थोडें बरंव्क सक्तलिं, पुण साहित्याचो व्हाळो आवाजा मुखांत्र मुखार व्हरतलिं. आय्च्या डिजिटल युगांत, मनश्यान लिपी सोधुन काडचे पयलें जी मौखिक परंपरा आसलि, तिच आज नव्या रूपान अमच्या मुखार उबी आसा. अशें म्हण्ताना बरंव्चें उणें कचेंच न्हय. पुण अमच्या साहितिंनी कितें येदोळच बरयलां तें लिपिच्या सांक्ळे थाव्न सुटव्न बाशेच्या बांधान बांधुंक जाय. सांकळ (Chain) अनी बांधा (Bond) मधें फरक असा. सांख्ळ्यो भायल्यान आस्तात. त्यो एकांत हाड्तात. आज कोंकणी ह्या एकांतांत कष्टता. बांध बितलो. बांध आत्मीयताक बांद्ता. कोंकणी उराजे अनी फुलाजे तर सांक्ळ्यो उडव्न हो बांध घट कचो गरजेचो. हो बांध घडचें मिसांव कोंकणी बियोंड स्च्रिप्ट.
पुण ह्या मिसांवांत गरजेची व्हड गजाल म्हळ्यार; वांटुन घेंव्चें (Sharing). आमी जर आमचें साहित्य सारवत्रिक जाव्न वांटुन घेंव्क ना तर, आमचें मिसांव निर्फळ जातलें. हाका उग्तें-मन (Open-mind) भॊव गरजेचें. उग्तें मन नात्ल्यार कितें जाता म्हळ्ळ्याक आमचें संगीतच ऎक व्हड उदाहरण. आमचें कोंकणी संगीत आनी कांतारांच्या उत्रांक लिपी गरज आसली पुण उपरांत तांचें पय्ण उत्रांनी अनी कानां मुखांत्र. तीं एकामेका पावोंक लिपिची गरज नातल्ली. तशें आसल्यारी तीं फकत आपल्या निर्दिश्ट प्रदॆशांनिच सीमित उर्लिं. कित्याक? कारण लोकां ओट्टारे आपलो अन्भॊग वांटुंक आसची आळ्साय अनी अमच्या प्रदॆशा भायलें स्वीकार कर्चें उग्तें मन नातल्लेंच. आमी हें बद्लाय्जे पड्ता. आमकां ऎक मुक्त मन जाय जें सक्कड लिपियांच्या साहित्याक आवाजा मुखात्र आप्णायता. आमच्या साहित्याक मोगाचो सागोर कर्ची गरज आसा. म्हाका खयान सम्जाना अय्च्या डिजिटल काळार एका क्लिकार अमकां वाचन केल्ली काणी वा कविता अन्यॆक्ल्याक धाडुंक जाता जाल्यारी आमी कित्याक हें बरें काम करिनांव. आज हर लोका लागीं स्मार्ट फोन आसात. तीं माग्णीं आय्कातात. तर कोंकणी काणिंय आय्कोंक सक्तात न्हय? कोंकणी अवय खातिर इत्लेंय आमी कित्याक करिनांव? मोगान अमी वांट्यां. कोंकणिक मुक्त श्वासान जियेंव्क सोडचेंच कोंकणी बियोंड स्क्रिप्ट
कोंकणी फकत लिपिंत ना. कोंकणी काळ्जाच्या ताळ्यांत आसा. आनी ताचो हो ताळो; पिळ्गीं थाव्न पिळ्गीं पर्यांत; निरंतर गाजत रावुं.
एंडरू एल डिकुन्हा
सलहा समितिचो सांदो- के.बि.एस. (कोंकणी बियोंड स्क्रिप्ट)
